آغاز پنج طرح مشترک آمریکا و کشورهای آسیای میانه

حق نشر عکس www.state.gov

وزرای خارجه آمریکا و پنج کشور آسیای میانه از راه‌اندازی پنج طرح مشترک با هزینه ۱۵ میلیون دلار خبر دادند.

این طرحها با همکاری مشترک پنج کشور منطقه (تاجیکستان و ازبکستان، قزاقستان و قرقیزستان، ترکمنستان) و آمریکا در زمینه‌ مبارزه با تروریسم، رشد تجارت منطقه‌ای، توسعه دالانهای (کریدور) ترابری، افزایش استفاده از انرژی تجدیدپذیر و خوگرفتن با تغییرات اقلیمی اجرا می‌شوند.

توافق بر سر اجرای این طرحها در دومین همایش وزرای خارجه این کشورها دیروز چهارشنبه ۱۳ مرداد در قالب نشست موسوم به "سی۵+۱" در واشنگتن، حاصل شد.

هزینه اجرای این طرحها را قرار است دولت آمریکا بپردازد، ولی مدت اجرای آنها معلوم نیست.

جان کری، وزیر خارجه آمریکا، در این همایش گفت: "یکی از طرحهایی که ما اجرا می‌کنیم، آغاز گفتگو در چارچوب همایش جهانی ضدتروریسم است که به کشورهای آسیای میانه در مقابله با افراط‌گرایی و کاهش خطرات گروههای تروریستی، کمک می‌کند. طرح دوم رشد تجارت و رقابت پذیری اقتصاد کشورها را هدف قرار داده است."

به گفته آقای کری، با اجرای طرح توسعه دالانهای ترابری، کشورهای منطقه و آمریکا می‌خواهند هزینه‌های حمل و نقل در منطقه را کاهش دهند و کیفیت ارائه خدمات ترابری در منطقه را بهتر سازند.

یکی از طرحهای مهم دیگر مشترک که این شش کشور به اجرای آن اقدام کرده‌اند، "نیرو بخشیدن به آینده" (Power the Future) نام دارد که هدف آن افزایش میزان استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر است. دولت آمریکا برای اجرای این طرح به کشورهای آسیای‌میانه کمکهایی فنی و کارشناسی ارائه می‌دهد.

موضوع انرژیهای قابل تجدید از موضوعاتی است که صاحب‌نظران می‌گویند ممکن است در اجرای آن کشورهای منطقه و آمریکا با چالش روبرو شوند؛ کشورهای منطقه بر سر اجرای طرحهای انرژی آبی که از انواع انرژیهای تجدیدپذیر محسوب می‌شود، اختلاف نظرهای جدی دارند.

تاجیکستان و قرقیزستان از ذخایر فراوان انرژی آبی برخوردارند و درصدد ساختمان نیروگاههای بزرگ آبی در رودخانه‌هایی هستند که از این دو کشور سرچشمه می‌گیرند. ولی کشورهای پایاناب رودخانه‌های فرامرزی آسیای میانه، بویژه ازبکستان، با اجرای این طرحها بشدت مخالفند.

از جمله ازبکستان طرحهای بزرگ انرژی آبی تاجیکستان و قرقزستان، از جمله بنیاد نیروگاههای "راغون" و "قنبرعطا" را، برای عرصه کشاورزی خود و محیط زیست منطقه زیانبار ارزیابی می‌کند. به گفته صاحب نظران، آمریکا می خواهد در این زمینه میان کشورهای منطقه میانجیگری کند.

طرح مشترک دیگر که در شرایط امروز برای منطقه آسیای میانه مهم ارزیابی می شود، حمایت آمریکا از برنامه‌ریزی ملی و منطقه ای کشورهای منطقه در زمینه تطبیق با شرایط تغییرات اقلیمی است. گرمایش زمین باعث آب شدن یخچالهای طبیعی در کوهستانهای آسیای میانه شده و به افزایش حوادث طبیعی مانند سیل و آبخیزی منجر می‌شود.

وزرای خارجه کشورهای آسیای میانه و آمریکا در پایان نشست واشنگتن بیانیه‌ای مشترک نیز صادر کرده‌اند که در آن در کنار هماهنگی برای اجرای این پنج طرح به مسایل دیگر مانند منع گسترش سلاحهای کشتار جمعی، رعایت حقوق بشر، تقویت نهادهای دمکراتیک و جوامع مدنی، حمایت از توسعه افغانستان و غیره اشاره شده است.

راه‌اندازی طرحهای همکاری مشترک آمریکا با کشورهای آسیای میانه در آستانه بیست و پنجمین سالگرد استقلال کشورهای منطقه گامی مهم در راستای تقویت جایگاه آمریکا در منطقه ارزیابی می شود.

اما تحلیلگران معتقدند که وضع امنیتی نابسامان منطقه، وجود نظامهای خودکامه، سرکوب مخالفان و نقض آزادیهای مدنی به علاوه و فقر و فساد گشترده در این کشورها همکاریهای آمریکا با این کشورها را دچار چالش خواهد کرد.

نخستین همایش مشترک وزرای خارجه آمریکا و کشورهای آسیای میانه در پاییز گذشته در شهر سمرقند ازبکستان برگزار شده بود که در آن راههای مبارزه با تهدیدهای امنیتی منطقه و کمک به رشد تجارت منطقه‌ای بررسی شده بود.

آمریکا از بازیگران اصلی کشورهای منطقه در زمینه تامین امنیت به شمار می‌آید. از سال ۲۰۰۱ به این سو نهادهای مرزبانی، امنیتی، پلیس و ارتش این کشورها از آمریکا کمکهای مالی و فنی فراوانی دریافت کرده‌اند.