امامعلی رحمان: تغییرات اقلیمی دستیابی به اهداف توسعه پایدار را مختل می کند

کاهش مساحت یخچال‌های طبیعی در اثر تغییرات اقلیمی و پیامدهای زیانبار آن ممکن است فرایند دستیابی به اهداف توسعه پایدار سازمان ملل در زمینه تامین دسترسی به آب و بهداشت عمومی را مختل کند.

این موضوع در سخنرانی امامعلی رحمان، رئیس جمهوری تاجیکستان، در همایش بین المللی پیرامون هدف ششم توسعه پایدار - "تامین دسترسی عموم به آب و بهداشت" که روز سه شنبه ۱۹ امرداد در شهر دوشنبه آغاز یافت، مطرح شد.

این همایش سه روزه بیش از ۷۰۰ تن از کارشناسان و نمایندگان بیش از ۹۰ کشور و حدود ۵۰ سازمان بین المللی را گردهم آورده تا مسایل مدیریت ذخایر آب و تامین دسترسی برابر مردم به آب و بهداشت عمومی را بررسی کنند.

آقای رحمان گفت که طبق ارزیابی‌های کارشناسان سازمان ملل متحد روند گرمایش زمین رو به افزایش است و این روند می تواند همه ساله به اقتصاد جهانی تا دو تریلیون دلار خسارت وارد کند.

وی افزود: "طی ۱۰ سال اخیر نزدیک ۳۰ درصد از حجم پیریخ [یخچال] های طبیعی تاجیکستان آب شده و این روند ادامه دارد. طی این دوره تنها مساحت پیریخ [یخچال] 'فِدچِنکو' که بزرگ ترین پیریخ در کوهستان پامیر تاجیکستان محسوب می شود، به اندازه دو کیلومتر مکعب کاهش یافته است."

آقای رحمان همچنین هشدار داد که در سال جاری سطح آب رودخانه های بزرگ منطقه آسیای میانه، آمودریا و سیردریا، به اندازه ۳۰ درصد کاهش یافته و این امر در تامین آب در کشورهای منطقه تاثیر منفی می گذارد.

ذخایر آبی فراوان

رئیس جمهوری تاجیکستان همچنین ابراز داشت که در اثر تغییرات اقلیمی، طی سال‌های اخیر وقوع حوادث طبیعی نیز در این کشور افزایش یافته و این حوادث، به علاوه خسارات هنگفت اقتصادی که برجا می گذارند، مانعی جدی در برابر تلاش‌ها برای رسیدن به اهداف توسعه پایدار محسوب می شوند.

وی گفت: "در چنین وضعیت، به اندیشه ما، راه اندازی مدیریت همگرایانه ذخیره های آب برای تکمیل و تحکیم شکل و وسیله های موجوده همکاری در عرصه آب امکانات نو را در سطوح مختلف فراهم می کند."

به گفته منابع رسمی، ۶۰ درصد ذخایر آب منطقه آسیای میانه از کوهسار تاجیکستان فراهم می شود، اما این کشور از کمتر از ۱۰ درصد این ذخایر استفاده می کند. بخش اعظمی از ذخایر آب منطقه در مزارع پنبه کشورهای همسایه، به‌ویژه ازبکستان، مصرف می شود.

اما میان کشورهای منطقه بر سر توزیع ذخایر آب منطقه اختلاف نظرهای جدی وجود دارد. از جمله ازبکستان با اجرای طرح‌های بزرگ انرژی آبی تاجیکستان و قرقیزستان بشدت مخالف است و بنیاد سدهای بزرگ در این دو کشور سرشار از ذخایر آب را برای عرصه کشاورزی خود و محیط زیست منطقه زیان بار تلقی می کند.

مقامات تاجیکستان این ادعا را رد می کنند. سلطان رحیم زاده، معاون وزیر انرژی و ذخایر آب تاجیکستان می گوید نیروی برق نه تنها مشلات انرژی را حل می کند، بلکه برای ایجاد زیربناها برای تامین دسترسی به آب آشامیدنی هم مؤثر است، زیرا زیربناهای آبرسانی و آبیاری مزارع بیشتر به کمک نیروی برق فعال خواهند شد.

وی می افزاید: "حالا فقط حدود ۶۰ درصد جمعیت تاجیکستان به آب نوشیدنی دسترسی دارند، در شهرها این رقم ۹۴ درصد را تشکیل می دهد. از مسایل عمده پیش روی ما تامین آب در مناطق روسیتایی است و حکومت کشورمان تلاش‌های زیادی برای جلب سرمایه به طرحهای آبرسانی در مناطق روستایی انجام می دهد."

‘سودها و هزینه ها را با هم بینیم’

در همایش "تامین دسترسی به آب و بهداشت عمومی" هیچ مقام ارشدی از کشور همسایه ازبکستان حضور نداشت. نمایندگان این کشور در همایش‌های بین المللی مشابه در تاجیکستان در گذشته نیز حضور کمرنگی داشته اند که بسیاری این امر را به وجود اختلافات میان دو کشور ربط می دهند.

ضا اردکانیان، همکار دانشگاه سازمان ملل و مدیر انستیتوی آب و خاک و فاضل آب در شهر درسدن آلمان، می گوید اختلاف کشورهای منطقه امری طبیعی است، ولی باید این اختلافات از راه گفتگو حل شود.

وی می گوید: "ما اگر دور آسیای میانه یک خط بزرگ بکشیم، می بینیم که به اندازه کافی آب برای خوردن، برای شستشو، برای کشاورزی، برای تولید برق، برای حفظ محیط زیست، نه فقط برای جمعیت فعلی، بلکه برای جمعیت صد سال آینده آسیای میانه هم وجود دارد. پس ما باید بپذیریم که در موضوع آب باید با هم همکاری کنیم. آب مسئله ای است که با همه چیز ما سروکار دارد و ما باید سودها و هزینه های پروژه های آب را با هم تقسیم کنیم."

Image caption آقای اردکانیان می گوید که چند سال پیش خواستار تاسیس یک آکادمی آب در یکی از کشورهای آسیای میانه شده بود، ولی این پیشنهاد تا به حال اجرا نشده است

به گفته آقای اردکانیان، از مهم ترین مسایلی که باید در نظر گرفت، سرمایه گذاری روی ذخایر انسانی است، یعنی آماده کردن متخصص عرصه آب و دیپلماسی. وی می گوید که چند سال پیش خواستار تاسیس یک آکادمی آب در یکی از کشورهای آسیای میانه شده بود، ولی این پیشنهاد تا به حال اجرا نشده است.

عدم دسترسی به وسایل بهداری

بر اساس گزارش های سازمان ملل متحد، تا سال ۲۰۱۵ بیش از ۹۰ درصد جمعیت جهان به آب آشامیدنی دسترسی یافته اند. میزان دسترسی به آب آشامیدنی در مناطق شهری جهان ۹۶ درصد و در مناطق روستایی ۸۴ درصد است. اما در کشورهای توسعه نیافته، میزان دسترسی به آب آشامیدنی همگانی ۴۲ درصد را تشکیل می دهد.

هرچند پیشرفت‌هایی در زمینه دسترسی به آب آشامیدنی به دست آمده، ولی جهان همچنان با چالش‌هایی در امر دستیابی به اهداف توسعه پایدار در زمینه تامین بهداشت عمومی مواجه است.

از جمله حدود دو نیم میلیارد نفر از جمعیت جهان به زیربناهای بهداری عمومی دسترسی ندارند. سازمان بهداشت جهانی زیانی را که از نبود امکانات بهداری به اقتصاد جهان همه ساله وارد می شود، ۲۶۰ میلیارد دلار برآورد کرده است.

در برابر این همه، ناسازگاری ها یا شکاف هایی در زمینه دسترسی به آب و امکانات بهداری عمومی میان روستاها و شهرها و بین زنان و مردان و همچنین میان طبقه های دارا و نادار در سرتاسر جهان وجود دارد.

اهداف توسعه پایدار مجموعی از اهدافی است که سازمان ملل متحد پس از پایان دوره اجرا اهداف توسعه هزاره از سال ۲۰۱۵ شروع کرده است. در چارچوب این برنامه، رئیس جمهوری تاجیکستان پیشنهاد داده که ده سال آینده دهه "آب برای تتوسعه پایدار" اعلام شود، ولی این پیشنهاد هنوز به تصویب نرسیده است.