تلاش برای محاکمه برده‌داران داعش

خشونت و بی رحمی‌هایی که دو سال قبل در چنین روزهایی در شمال عراق رخ داد، به شروع یک تلاش بین‌المللی برای جلوگیری از پیشروی گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) کمک کرد.

در آن تاریخ در حالی که جنگجویان به شدت مسلح داعش به زادگاه اجدادی ایزدی‌های سنجار (شنگال) حمله کرده بودند، هزاران روستایی پیرو آیین ایزدی، وحشتزده از خانه‌هایشان در نزدیکی کوه سنجار در شمال عراق گریختند.

ایزدی‌ها متعلق به یک جامعه قدیمی هستند که جهادی‌های داعش آنها را کافر می‌دانند. صدها تن از آنان از این منطقه کوهستانی فرار کردند و بسیاری از آنان در گرمای سوزان جان باختند.

بیشتر مردانی که توانایی جنگیدن را داشتند پس از دستگیری بدون فوت وقت به قتل رسیدند.

اما زنان و دخترانی که به اسارت جهاد‌ی‌های داعش درآمده بودند، زندگی جهنمی در پیش داشتند.

بیل وایلی، بازرس اصلی کمیسیون بین‌المللی عدالت و پاسخگویی، می گوید روشن است که بردگی جنسی هدف گروه موسوم به دولت اسلامی بود: "شواهد کافی نشان می‌دهد که نیروهای موسوم به دولت اسلامی در اواسط سال ۲۰۱۴ با هدف برده کردن ایزدی‌هایی که به قتل نرسانده بودند، و بهره‌برداری از آنان به عنوان برده جنسی، وارد عراق شده بودند."

  • شناسایی برده‌داران
حق نشر عکس Reuters

گروهی از بازرسان مجرب در زمینه جنایات جنگی، که هزینه آنان را دولت‌های کانادا و آلمان تأمین می‌کنند تا کنون توانسته‌اند ۴۹ برده‌دار و ۳۴ نفر دیگر را که در رده بالای تشکیلات داعش قرار دارند شناسایی کنند.

مرکز توجه گروه، همین "سیاست‌گذاران" داعش هستند که تصور می‌شود مسئول یک برنامه سیستماتیک برای بردگی زنان و دختران و قاچاق اجباری آنان در طول مرز مشترک شمال عراق و سوریه هستند.

آقای وایلی، که کانادایی است و به آرامی صحبت می‌کند، تجربه خدمت در مناطق جنگی از بالکان گرفته تا کنگو را دارد. ولی با این وجود می‌گوید او و کسانی که به همراه او تحقیق می‌کنند، به هیج‌وجه برای مشاهده چنین خشونت و ظلم برنامه‌ریزی شده در حق زنان و کودکان ایزدی، آمادگی نداشته‌اند.

او که به جای عنوان دولت اسلامی از داعش استفاده می‌کرد گفت: "ما در باره صدها و صدها زن صحبت می‌کنیم در باره دختران ۱۰ساله، ۱۲ ساله و ۱۴ ساله‌ای صحبت می‌کنیم که اکنون مدت دو سال است در اسارت برده‌داران هستند و به دفعات مورد تجاوز جنسی قرار می‌گیرند."

  • "من دو برده می خواهم"

سال گذشته ویدیویی که خود نفرات داعش فیلمبرداری کرده بودند، انتشار یافت که در آن جنگجویان داعش نشان داده می‌شدند که با هیجان در باره بازار برده زنان، صحبت می‌کردند.

یکی از این نفرات می‌گوید: "دختر ایزدی من کجاست؟"

نفر دیگر می‌گوید: "من دو تا می‌خواهم."

و سومین نفر می گوید: "اگر چشمان آبی داشته باشد پول بیشتری می‌دهم."

یکی از این مردها سعی می‌کند نیت خود را توجیه کند و می‌گوید بازار برده فروشی یا حراج برده، مجاز شناخته شده است.

گروه تحقیق نقشه مسیری را پیاده کرده‌اند که نشان می‌دهد راه‌های عبور دادن برده‌های گروه موسوم به دولت اسلامی است. این مسیر از جایی در نزدیکی کوه سنجار که زنان و دختران در آنجا اسیر شده‌اند، تا تلعفر یا زندان بادوش در شمال عراق و پس از آن تا موصل ادامه پیدا می‌کند. در آنجا برده‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند، آنهایی که حاضرند به مسلمان شوند و آنهایی که حاضر به این کار نیستند.

Image caption این زن ایزدی سی و هشت روز در اسارت نیروهای داعش بود اما موفق به فرار شد

گروه تحقیق می‌گوید بسیاری از زنان حتی با وجود اسلام آوردن، از بردگی جنسی در امان نمی‌مانند.

بر حسب نقشه برنامه‌ریزی شده، زنان و دخترانی که بعضی از آنان حتی بیش از ۹ سال ندارند برای قیمت‌گذاری، به بازاری در رقه برده می‌شوند.

شماری از آنها حتی با ۱۰ پوند خرید و فروش می‌شوند ولی قیمت بعضی حتی به ۵ هزار پوند هم می‌رسد. به معدودی از نفرات داعش که پول کافی ندارند برده‌ها به عنوان "هدیه" داده می‌شوند. در حالی که از اسارت این زنان و دختران دو سال می‌گذرد، تصور می شود هنوز صدها تن از آنان در بردگی به سر می‌برند.

آقای وایلی، می‌خواهد عاملان این کار نه به عنوان تروریست بلکه به عنوان جنایتکاران عادی محاکمه شوند.

او می‌گوید: "باید نشان دهیم این مردان جنایتکار هستند."

او می‌گوید "آنها سربازان خلافت یا سربازان محمد نیستند. آنها برای اسلام نمی‌جنگند، آنها جنایتکار هستند. و ما باید نه تنها به غرب، بلکه مهمتر از آن به عرب‌ها نشان دهیم که آنها (نفرات داعش) از جریان اصلی اسلام جدا هستند."

ولی جمع آوری شواهد به منظور تشکیل پرونده برای محاکمه یک چیز است و بیرون کشاندن متهمان از منطقه جنگی و بردن آنها به یک دادگاه معتبر بین‌المللی چیز دیگر.

حق نشر عکس
Image caption این سند رسمی داعش نشان می‌دهد که چگونه یک برده توسط دادگاه شریعت آزاد شده است

اعضای کمیسیون تحقیق امیدوارند که چنین دادگاهی نهایتا در اربیل تشکیل شود؛ ولی اذعان دارند که ممکن است این روند مدتها طول بکشد.

من این موضوع را با شخصی که رئیس واحد تحقیقات جنایی داعش است در میان گذاشتم و از او پرسیدم که آیا این خطر وجود ندارد که تمام کارهای دشواری که آنان انجام دهند سرانجام به هدر برود؟

او که می خواست نام واقعی‌اش را نگویم و فقط او را "جیم" خطاب کنم پاسخ داد: "روال معمول این است که پس از پایان خشونت‌ها عدالت اجرا می‌شود."

او می‌گوید "چیزی که می‌تواند بدتر باشد این است که ما این کار را انجام ندهیم و به دلیل این که هیچکس وقت، آینده‌نگری و امید به اجرای عدالت را نداشته، در روندی که ما شروع کرده‌ایم شرکت نکند، و بعد از پایان مناقشه وضعیتی پیش آید که این افراد بتوانند آزادانه در عراق و سوریه و سایر نقاط جهان بگردند."

شاید زمان به نفع کسانی که مظنون به خشونت و وحشیگری هستند، نباشد.

حق نشر عکس
Image caption حاجی بکر هنوز زنده است

تصور می رود برخی از مسببان مانند ابو علا العفری، معلم سابق مدرسه که بعدا لقب "امیر سنجار" را گرفت، در جریان درگیری‌های جاری در عراق کشته شده باشند.

بعضی‌ها هم مانند حاجی بکر (با فرمانده ارشد داعش که در سال ۲۰۱۴ در سوریه کشته شد، اشتباه گرفته نشود) هنوز احتمالا زنده و فراری هستند.

شماری از این افراد هم احتمال دارد در فکر فرار از منطقه و احتمالا رفتن به اروپا باشند.

ولی در حالی که نیروهای ویژه ائتلاف به طور فراینده‌ای به سرزمین های تحت اشغال جنگجویان داعش حمله می‌کنند، ممکن است سایر افراد، نام خود را در فهرست کسانی که تحت تعقیب قرار دارند، ببینند.

به پای میز محاکمه کشاندن مسببان جنایات جنگی در روآندا و یوگسلاوی سابق، سالهای درازی طول کشید. بیل وایلی و تیم او امیدارند با تلاش‌های آنان، رسیدگی به مسئله جنایت بردگی جنسی در شمال عراق به مدت زمان کمتری نیاز داشته باشد.

مطالب مرتبط