نخست‌وزیر ترکیه از 'مرگ' رییس‌جمهوری ازبکستان خبر داد

حق نشر عکس AP
Image caption دولت ازبکستان وخامت شرایط کریمف را تایید کرده است

در میان اخبار ضد و نقیض درباره وضعیت اسلام کریمف، رئیس‌جمهوری ازبکستان، خبرهایی به نقل از مقام‌های کشورهای مختلف منتشر شده که حاکی از "مرگ" او است.

هیات دولت ازبکستان در بیانیه‌ای که صبح جمعه، ١٢ شهریور (٢ سپتامبر) صادر کرد گفته است که اسلام کریمف، رئیس جمهوری، دچار سکته مغزی شده و شرایط جسمی او "بحرانی است."

امروز بن‌علی ییلدریم، نخست وزیر ترکیه، در سخنانی در جلسه هیات دولت که از تلویزیون این کشور پخش شد، گفت: "رئیس جمهوری ازبکستان درگذشته است. خدا او را رحمت کند. دولت و ملت ترکیه در اندوه این مصیبت ملت ازبکستان شریک هستند." منابع دیپلماتیک ازبکستان به اظهارات نخست وزیر ترکیه واکنشی نشان نداده‌اند.

آقای کریمف، که ٧٨ سال دارد، به دلیل سکته مغزی از روز شنبه در بیمارستان بستری بوده و گزارش‌هایی از شدت بیماری او انتشار یافته و باعث گمانه‌زنی در مورد وضعیت او شده است. برخی منابع گفته بودند که احتمال دارد رئیس جمهوری درگذشته باشد و مقامات دولتی تا آماده کردن زمینه جانشینی او، از اعلام رسمی این خبر خودداری می‌کنند. دولت ازبکستان این شایعات را به شدت تکذیب کرده است.

خبرگزاری آسوشیتدپرس هم به نقل از یک دیپلمات قزاقستان و مقام‌های دولت افغانستان اعلام کرده که "مراسم خاکسپاری" آقای کریمف "قرار است روز شنبه برگزار شود."

پیشتر، دولت قزاقستان، همسایه ازبکستان، اعلام کرد که قرار است نورسلطان نظربایف، رئیس جمهوری این کشور، روز شنبه به ازبکستان سفر کند. انتشار این خبر شایعه درگذشت رئیس جمهوری ازبکستان را تقویت کرده و بعضی منابع گفته‌اند که ممکن است آقای نظربایف به منظور شرکت در مراسمی به این مناسبت در نظر دارد به ازبکستان سفر کند. دفتر رئیس جمهوری قزاقستان از اظهارنظر در مورد این سفر خودداری کرده است.

روز ٣١ اوت لاله کریموا، دختر کوچکتر رئیس جمهوری ازبکستان، در پیامی در شبکه‌های اجتماعی گفت که پدرش زنده است و برای "خونریزی مغزی" تحت درمان قرار دارد.

با اینهمه، از روز گذشته، مقامات و چهره های سرشناس ازبکستان به انتشار پیام‌های حزن‌آور در شبکه های اجتماعی مبادرت کرده‌اند که باعث گمانه‌زنی در مورد درگذشت رئیس جمهوری این کشور شده است.

بر اساس گزارش‌ها تلویزیون دولتی ازبکستان هم با تغییر در برنامه‌های معمول خود، پخش بعضی از برنامه‌های تفریحی و شاد را متوقف کرده است.

حق نشر عکس AFP
Image caption ییلدریم 'پیشاپیش' درگذشت رئیس جمهوری ازبکستان را تسلیت گفته است

همچنین، گزارش شده است که رفتگران در شهر سمرقند، زادگاه اسلام کریمف، به پاکسازی خیابان‌ها و اماکن عمومی پرداخته‌اند که به این شایعه قوت می‌بخشد که ممکن است این شهر برای برگزاری مراسم خاصی آماده می‌شود.

اسلام کریمف در ژانویه سال ١٩٣٨ متولد شد و در یک یتیم‌خانه پرورش یافت. او بعدها به حزب کمونیست شوروی پیوست و در سال ١٩٨٩ به سمت دبیر اول شعبه حزب در ازبکستان رسید و در سال بعد، از سوی پارلمان محلی به سمت رئیس جمهوری این جمهوری شوروی سابق برگزیده شد.

با فروپاشی اتحاد شوروی و استقلال ازبکستان، آقای کریمف با کسب اکثریت قاطع آرا در انتخابات عمومی، به ریاست جمهوری ازبکستان انتخاب شد و تا کنون این سمت را در اختیار داشته است. منتقدان اسلام کریمف و نهادهای مدافع حقوق بشر از او به عنوان رهبری اقتدارگرا در راس یک نظام سیاسی غیردموکراتیک و فاسد نام می‌برند.

حق نشر عکس AFP
Image caption در سال‌های پیش، از گلناره، دختر کریمف، به عنوان جانشین احتمالی او نام برده می‌شد

با افزایش احتمال درگذشت اسلام کریمف، موضوع جانشینی او مطرح شده است.

طبق قانون اساسی ازبکستان، در صورتی که رئیس جمهوری توانایی اداره امور را از دست بدهد، رئیس مجلس سنا به مدت سه ماه مسئولیت ریاست جمهوری را در دست خواهد داشت و در این مدت، انتخابات عمومی برگزار خواهد شد.

رئیس جمهوری ازبکستان باید در پی مبارزات انتخاباتی و با رای آزاد مردم برگزیده شود، اما به گفته ناظران، با توجه به ساختار قدرت در این کشور، جانشین او احتمالا یکی از کسانی است که در نهادهای اصلی قدرت عضویت داشته است. همچنین، با توجه به موقعیت طوایف ازبک در ساختار قدرت، رئیس جمهوری آینده باید از حمایت طوایف عمده برخوردار باشد.

در سال‌های پیش از گلناره، دختر اسلام کریمف به عنوان جانشین احتمالی او نام برده می‌شد اما ارتباط او با رسوایی‌های مالی و شیوه تجملاتی زندگی او باعث شد تا موقعیت خود را از دست بدهد.

از جمله کسانی که در حال حاضر به عنوان جانشینان احتمالی اسلام کریمف از آنان نام برده می‌شود، شوکت میرضیایف، نخست وزیر ۵۷ ساله ازبکستان است که از سال ۲۰۰۳ این سمت را در دست داشته است. قابل توجه این است که مهمترین اطلاعیه‌های مربوط به وضعیت آقای کریمف توسط هیات دولت به ریاست آقای میزضیایف منتشر شده است.

رستم عظیمف، وزیر دارایی ۵۶ ساله و از افراد مورد اعتماد اسلام کریمف، و رستم اینویاتف، رئیس کمیته امنیت ملی که ۷۲ سال دارد از دیگر کسانی هستند که از آنان با عنوان رئیس جمهوری احتمالی آینده نام برده می‌شود.