شیمون پرز و چرخش‌های سیاسی در زمان‌های حساس

حق نشر عکس AP

سکته مغزی شیمون پرز بار دیگر نام یکی از تأثیرگذارترین سیاستمداران تاریخ اسرائیل را به صدر خبرها آورده است. سیاستمداری که پیش از تأسیس اسرائیل از گروه شبه نظامی هاگانا آغاز کرد، پس از تشکیل اسرائیل وارد ارتش شد، در جنگ‌های مختلف سرنوشت‌ساز حضور داشت و تا بالاترین رده‌های نظامی و حکومتی ارتقا پیدا کرد، چندین دوره نماینده کنست بود، سال‌ها در رأس چندین ورازتخانه مهم از جمله وزارت امور خارجه و وزارت دفاع در دوره‌های مختلف قرار گرفت، سه بار بر صندلی نخست وزیری نشست و یک دوره هفت ساله هم رئیس جمهور بود.

چرخش‌های سیاسی این سیاستمدار کهنه‌کار در لحظه‌های حساس عاملی بوده که او بیش از دو دهه یا به عنوان نخست وزیر و یا به عنوان یکی از بازوان اصلی نخست وزیر در صدر قدرت جای داشته باشد و در پایان زندگی سیاسی‌اش نیز هفت سال بر مسند ریاست جمهوری تکیه بزند.

شیمون پرز (زیمون پرسکی) در سال ۱۹۲۲ در شهر کوچکی در لهستان (اکنون در بلاروس) به دنیا آمد. در یازده سالگی همراه خانواده‌اش به اسرائیل مهاجرت و در تل آویو رشد کرد و از مدرسه کشاورزی این شهر فارغ التحصیل شد.

حق نشر عکس Getty
Image caption نخستین باری که پرز به وزارت رسید در دولت گلدا مئیر، چهارمین نخست وزیر اسرائیل بود

فعالیت سیاسی‌اش را با هدف کمک به تأسیس کشور اسرائیل با پیوستن به شاخه جوانان "جنبش کارگری صهیونیسم" آغاز کرد که خیلی زود به ریاست آن برگزیده شد. در سال ۱۹۴۶ همراه با موشه دایان به نمایندگی از حزب چپ‌گرای ماپای در کنگره صهیونیسم در بازل، سوئیس حضور پیدا کرد.

یک سال بعد به گروه زیر زمینی مسلح هاگانا پیوست و خیلی زود یکی از فرماندهان آن شد. او پس از تأسیس اسرائیل در سال ۱۹۴۸ وارد وزارت دفاع شد و تا سال ۱۹۵۹ یکی از مدیران ارشد این وزارتخانه بود.

در سال ۱۹۵۹ به کنست راه یافت و تا سال ۲۰۰۷ عضو این مجلس بود. از سال ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۵ در دولت لوی اشکول معاونت وزارت دفاع را بر عهده داشت. پس از آن عهده‌دار مسئولیتهای مختلفی در دولت‌ گلدا مئیر از جمله وزارت ترابری و ارتباطات و وزارت اطلاع‌رسانی بود.

رقیب و رفیق رابین

پس از استعفای گلدا مئیر در سال ۱۹۷۴، شیمون پرز و اسحاق رابین برای جایگزینی او مطرح شدند که در رقابتی نزدیک رابین برنده میدان شد. با تشکیل کابینه از سوی اسحاق رابین، وزارت دفاع به شیمون پرز سپرده شد؛ مقامی که سکوی پرتاب بیشتر روسای بعدی دولت اسرائیل (مناخیم بگین، اسحاق شامیر و آریل شارون) برای رسیدن به نخست وزیری بود.

با انحلال دولت نخست رابین در سال ۱۹۷۷ و استعفایش از رهبری حزب کارگر، شیمون پرز بهترین گزینه برای جایگزینی او بود. او رهبری این حزب را تا سال ۱۹۹۲ در اختیار داشت و پس از استعفای رابین چند ماهی نخست وزیر اسرائیل بود.

حق نشر عکس Getty
Image caption پرز و رابین همکاری نزدیکی با هم داشتند

در سال ۱۹۸۴ حزب او در رقابت با حزب لیکود به رهبری اسحاق شامیر به پیروزی کمرنگی دست یافت. دو حزب توافق کردند که دولت "اتحاد ملی" را تشکیل دهند. بدین صورت که دو سال اول شیمون پرز نخست وزیر و اسحاق شامیر معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه باشد و در دو سال دوم هر کدام پست قبلی دیگری را در دست گیرد. او همچنین از سال ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۰ وزیر اقتصاد دولت اتحاد ملی بود.

در آغاز دوره جدید حزب کارگر، پرز رأی کافی نیاورد و رهبری حزب بار دیگر به رابین سپرده شد. با آغاز دور دوم نخست وزیری اسحاق رابین، بار دیگر پرز در کنار رابین و این بار در مقام وزیر امور خارجه اسرائیل جای گرفت و تا زمان کشته شدن اسحاق رابین در سال ۱۹۹۵ این پست را در اختیار داشت.

پرز در پی امضای پیمان اسلو میان اسرائیل و فلسطینیان در سال ۱۹۹۴ همراه با اسحاق رابین و یاسر عرفات به جایزه صلح نوبل دست یافت. پیمانی که به گفته بسیاری از کارشناسان مهمترین دستاورد صلح میان اسرائیل و فلسطینیان بود، مخالفان فراوانی میان اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها داشت، تا جایی که به قتل رابین توسط یک اسرائیلی افراطی انجامید و عرفات هم از سوی بسیاری از فلسطینان مخالف این پیمان "خائن" نامیده شد.

با ترور رابین، بار دیگر او جایگزین همکار قدیمی‌اش در حزب و متعاقبا در نخست وزیری اسرائیل شد.

دومین دوره نخست وزیری پرز تا ۱۹۹۶ ادامه داشت که همزمان مسئولیت وزارت دفاع را نیز خود برعهده داشت. در سال ۱۹۹۶ برای نخستین بار در تاریخ اسرائیل نخست وزیر به طور مستقیم از سوی مردم انتخاب شد و پرز در رقابت نزدیکی میدان را به لیکود و بنیامین نتانیاهو واگذار کرد.

حق نشر عکس Getty
Image caption پیمان اسلو برای رهبران دو سوی درگیری جایزه صلح نوبل را به ارمغان داشت

رقیب جوان او که برخلاف همه رقبای پیشین پرز متولد اسرائیل پس از تشکیل بود، نمی‌توانست مانند پرز به نقش تاثیرگذار خود در پیش و پس از تأسیس کشور افتخار کند، اما یک مزیت داشت آن هم اینکه در خانواده‌ای صهیونیست به دنیا آمده بود که پدرش نظریه‌پرداز جنبش "صهیونسیم ریویزونیست (تجدیدنظرطلب)" بود که بعدها بنیاد حزب راستگرای لیکود (به رهبری مناخیم بگین رهبر شاخه نظامی صهیونسیم تجدیدنظرطلب، ایرگون) بر پایه نظریه‌های این جنبش گذاشته شد.

با شکست حزب کارگر در انتخابات، پرز مدتی رهبری را در اختیار داشت تا اینکه در سال ۱۹۹۷ اهود باراک، وزیر امور خارجه سابق کابینه‌اش به رهبری برگزیده شد. او در دولت باراک پست نه چندان مهم وزارت همکاری منطقه‌ای را پذیرفت.

پرز که در عرصه سیاست اسرائیل به "مرد بازنده" مشهور است، خود را در سال ۲۰۰۰ کاندیدای ریاست جمهوری کرد، اما موشه کاتساو رقیش از حزب لیکود به این مقام دست یافت.

با شکست اهود باراک در مقابل آریل شارون در انتخابات مستقیم نخست وزیری اسرائیل، پرز بار دیگر به عنوان رهبر حزب کارگر انتخاب شد و در ائتلاف با حزب لیکود برای تشکیل دولت، وزارت امور خارجه را به عهده گرفت.

از چپ به میانه

چندی پس از شکستش در مقابل عمیر پرتص در انتخابات داخلی حزب کارگر، این حزب را ترک کرد و به حزب تازه تاسیس کادیما به رهبری آریل شارون پیوست. او که زمانی در جبهه سیاسی مقابل شارون قرار داشت، در سال‌های آخر نخست وزیری شارون معاونت او را برعهده گرفت که با به قدرت رسیدن اهود اولمرت در این مقام ابقا شد.

حق نشر عکس Getty
Image caption پس از جنگ یوم کیپور همراه با آریل شارون در صحرای سینا

پرز همچنان در این حزب میانه‌رو که هنگام تأسیس ترکیبی از نمایندگان معتدل هر دو حزب کارگر و لیکود بود، عضویت دارد؛ حزبی که زمانی رئیس جمهور و نخست وزیر عضو آن بودند، اکنون عملا دیگر نقشی در ساختار سیاسی اسرائیل ندارد و بدون آنکه نماینده‌ای در کنست داشته باشد، نفس‌های آخر خود را می‌کشد.

شیمون پرز در سال ۲۰۰۷ که هنوز کادیما یکی از بازیگران اصلی عرصه سیاسی اسرائیل بود در انتخابات رای گیری کنست برای انتخاب رئیس جمهور در مقابل روون ریولین رقیب خود از حزب لیکود انتخاب شد و مجموعه پست‌های سیاسی خود را در تاریخ اسرائیل تکمیل کرد.

او هفت سال ریاست جمهوری اسرائیل را که پستی تشریفاتی است در اختیار داشت و در میان ده رئیس جمهور تاریخ اسرائیل از نظر سابقه ریاست جمهوری در رده سوم قرار دارد. در سال ۲۰۱۳ که از مسن‌ترین رهبران سیاسی جهان بود، اعلام کرد که از ریاست جمهوری کناره گیری می‌کند و یک سال بعد این پست را به نامزد حزب لیکود تحویل داد.

پرز از زمان کناره گیری از سمت ریاست جمهوری حضور فعالی در عرصه سیاسی اسرائیل نداشته است، اما همچنان از منتقدان صریح‌الهجه سیاست‌های راست‌گرایانه دولت نتانیاهو در قبال روند صلح با فلسطینیان بوده است.

مطالب مرتبط