ترکیه و سرکوب 'مدرسه‌های گولن' در سراسر دنیا

حق نشر عکس
Image caption دانش‌آموزان یکی از مدارس مرتبط با گولن در قرقیزستان زبان‌های قرقیزی، انگلیسی و ترکی یاد می‌گیرند

"به نظرم خیلی ناراحت‌کننده است، غلطه، که به ما می‌گن تروریست. ما تروریست نیستیم." اینها را چیلا می‌گوید، از دانش‌آموزان سال آخر دبیرستان خاریسما بانگسا، نزدیک جاکارتا، پایتخت اندونزی.

تا یکی دو ماه پیش (اواسط ژوئیه)، فکر و ذکر چیلا این بود که نمره‌های خوب بگیرد که بتواند پزشکی بخواند. اما حالا فکرش درگیر اتهام‌های دولت ترکیه است که گفته مدرسه‌شان با یک سازمان تروریستی ارتباط دارد.

خاریسما بانگسا یکی از ۹ مدرسه اندونزی است که دولت ترکیه می‌گوید باید بسته شود. مقام‌های ترکیه مدعی‌اند این مدارس با فتح‌الله گولن – که می‌گویند مغز متفکر کودتای نافرجام ۱۵ ژوئیه در ترکیه بوده – ارتباط دارند.

دولت ترکیه می‌گوید این مدرسه‌ها بخشی از یک شبکه عظیم و ناشفاف‌اند که جنبش گولن برای نفوذ به نهادهای دولتی ایجاد کرده. همین اتهام به ده‌ها مدرسه مرتبط با ترکیه در ده-پانزده کشور دیگر (از آلمان گرفته تا افغانستان) نیز وارد شده است. نتیجه این که هزاران دانش‌آموز نمی‌دانند آینده‌شان چه می‌شود.

حق نشر عکس AP
Image caption در جریان کودتای نافرجام، مردم مانع از ورود تانک‌ها به آنکارا شدند و فتح‌الله گولن بانی این کودتا معرفی شده که او آن را رد می‌کند

حامیان این مدرسه‌ها می‌گویند واقعیت چیزی دیگر است. می‌گویند این مدرسه‌ها ارتباطی محدود دارند و صرفا در ارزش‌ها و کیفیت بالای آموزش مشترک‌اند.

سرویس جهانی بی‌بی‌سی با دانش‌آموزان، معلمان، والدین و مسئولان چند مدرسه در ده کشور و سه قاره مختلف مصاحبه کرده است. روشن است که این مدارس اشتراک زیاد دارند، اما به شیوه‌هایی کاملا متفاوت اداره می‌شوند. تازه‌ترین اشتراک‌شان این است که همه زیر فشارند.

  • مدرسه گولن چیست؟

این مدرسه‌ها اسم مشخص و واحد ندارند. در پاکستان به آنها می‌گویند "پاک-ترک لایسی"، در قرقیزستان "ثبات"، در کنیا، مدارس "نور".

بیشترشان به کمک سازمان‌های ترک و سازمان‌های محلی راه افتاده‌اند. اما در بسیاری کشورها – مثل اندونزی و قرقیزستان – شرکای ترک دیگر مستقیم نقش ندارند. چه شرکای محلی، چه ترک‌ها، می‌گویند گولن را دوست دارند اما رسما ارتباطی با او ندارند.

حق نشر عکس AFP
Image caption ترکیه خواهان استرداد فتح‌الله گولن شده که در آمریکا در تبعید خودخواسته به سر می‌برد

بایرام بالچی، از دانشگاهی‌های ترک، این‌طور توضیح می‌دهد: "مدرسه گولن، مثل شرکت یا روزنامه گولن، عموما نام غیررسمی این نهادهاست.. یعنی مالک یا مدیر آنجا فتح‌الله گولن را رهبر معنوی خود می‌داند. ارتباط مستقیم یا مالکیت یا بیعت در کار نیست. بنابراین نمی‌شود مطمئن بود فلان سازمان با جنبش ارتباط دارد یا نه، و اگر دارد چقدر دارد."

الپ اصلاندوگان، که به نمایندگی از مدارس مرتبط با گولن در آمریکا با بی‌بی‌سی صحبت می‌کند، می‌گوید جنبش گولن شبکه‌های اجتماعی متعدد دارد: "این مدرسه‌هایی که گفته می‌شود با جنبش مرتبط هستند، در واقع بنیان‌گذارشان افرادی بوده‌اند که عضو این شبکه‌های اجتماعی بوده‌اند."

  • نظم، سرلوحه مدارس

پیروان فتح‌الله گولن گاه جنبش‌شان را "خدمت" می‌نامند. مدرسه‌ها هم همین اخلاقیات را ترویج می‌کنند.

رزی، که فرزندش دانش‌آموز مدرسه خاریسما بانگسا است، می‌گوید: "معلم‌ها روی پرورش شخصیت، اخلاق و نظم تاکید می‌کنند.

ویژگی دیگر مدرسه‌ها این است که علوم تجربی برایشان بسیار مهم است. وبسایت‌هاشان را که نگاه کنید، از نایروبی گرفته تا قندهار، پر هستند از تصویر دانش‌آموزان در یونیفورم‌های شیک در آزمایشگاه‌های مجهز یا اتاق‌های کامپیوتر.

حق نشر عکس
Image caption ماکسیم اورازف سال ۲۰۰۹ از یک مدرسه گولن در شهر قازان روسیه فارغ‌التحصیل شده

یکی دیگر از والدین، که فرزندش به یکی از همین مدرسه‌ها (در قرقیزستان) می‌رود، می‌گوید: "بچه‌ها هر روز تا ساعت ۳ سر کلاس‌اند. بعد کلاس‌های اضافی دارند، یا فعالیت‌های جنبی، بعد هم به تکالیف‌شان می‌رسند. ساعت ۹ شب شام می‌خورند و ۱۰ می‌خوابند."

ماکسیم اورازف، که سال ۲۰۰۹ از یک مدرسه گولن در شهر قازان روسیه فارغ‌التحصیل شده، معتقد است دوره تحصیلی‌شان "از سربازی سخت‌تر است."

  • چقدر به گولن نزدیکند؟

مدیر مدرسه‌ها می‌گویند مدرسه‌ها بخشی از یک ساختار رسمی نیستند.

نورلان خدابردیف که مدیر ۲۱ مدرسه "ثبات" در قرقیزستان است، می‌گوید مدرسه‌ها به شکلی غیررسمی به فتح‌الله گولن ربط دارند، چون تاسیس چنین مدرسه‌هایی ایده او بوده. اما تاکید می‌کند که دیگر "هیچ نفوذ مستقیم یا حمایت مالی از جانب او وجود ندارد."

بعضی از این مدرسه‌ها سال‌ها پیش از اینکه دولت ترکیه به فکر بستن‌شان بیافتد، به ظن ارتباط با بیگانه هدف دولت کشورهای خودشان بوده‌اند.

حق نشر عکس
Image caption نورلان خدابردیف می‌گوید مدرسه‌ها به شکلی غیررسمی به فتح‌الله گولن ربط دارند

به‌عنوان نمونه، سال ۲۰۰۰ میلادی، ازبکستان همه مدرسه‌های مرتبط با گولن را بست. یا در روسیه، که تا سال ۲۰۰۸ میلادی ۵۰ مدرسه گولن بود، امروز فقط ۷ مدرسه مانده، که همه در منطقه مسلمان و ترک‌زبان تاتارستان و زیر نظارت شدید وزارت آموزش‌ هستند.

  • سکولار یا مذهبی؟

مسئولان مدرسه‌ها می‌گویند مدرسه‌های گولن سکولارند، و مروج مدارا و گفتگوی بین ادیان. ماکسیم اورازف می‌گوید "پنج سالی که در آن مدرسه درس خواندم یک بار قرآن یا انجیل ندیدم."

اما در روسیه و جاهای دیگر، گاه مدرسه‌ها را متهم می‌کنند که مخفیانه کلاس‌های مذهبی فوق‌برنامه می‌گذارند. به‌طور کلی، کشورهای شوروی سابق به هرگونه فعالیت مذهبی که زیر نظارت حکومت نباشد، مشکوک‌اند.

یکی از معلمان سابق یکی از مدارس گولن در تاتارستان که نمی‌خواست اسمش فاش شود، گفت "جمع مخفیانه" در کار نبوده، اما دانش‌آموزانی که می‌خواستند می‌توانستند با معلم‌ها نماز بخوانند یا در مورد مذهب صحبت کنند.

حق نشر عکس
Image caption زینال ۱۵ ساله در قرقیزستان امیدوار است پس از فارع‌التحصیلی در خارج داروسازی بخواند

در کنیا، دانش‌آموزان و معلمان سابق کتاب‌های فتح‌الله گولن را که بهشان داده شده به ما نشان دادند. یا در قرقیزستان، زینال ۱۵ ساله، می‌گفت گاهی ویدئوهایی در مورد اسلام نشان‌شان می‌دادند. اما مادرش می‌گفت مشکلی نبوده و از مدرسه راضی بوده: "حتی کتاب‌های کتابخانه را وارسی کردم که ببینم چیزی از گولن یا کتاب مشکوک دیگری هست یا نه، اما چیزی نبود."

  • مدارس گولن چطور زیاد شدند؟

مدرسه‌های مرتبط با گولن اولین بار در دهه ۱۹۷۰ میلادی در ترکیه راه افتادند، اما در بیست سال گذشته در همه دنیا گسترده شدند؛ به خصوص از سال ۲۰۰۲ میلادی که رجب طیب اردوغان به قدرت رسید و فتح‌الله گولن به او نزدیکتر شد.‌

مدرسه‌های گولن با آموزش و ترویج زبان و فرهنگ ترکی به تحکیم موقعیت ترکیه و نفوذش در کشورهای شوروی سابق، شرق دور و آفریقا کمک کردند.

پارسال ترکیه شش میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار در قاره آفریقا سرمایه‌گذاری کرد. سومالی، که از کمک‌ و سرمایه ترکیه سود فراوان برد، در حال حاضر سه مدرسه مرتبط با گولن با بیش از هزار دانش‌آموز دارد.

  • فرصت‌ها و روابط

مدرسه‌های گولن بیشتر فرزندان طبقات بالای جامعه را جذب می‌کنند، اما برای خانواده‌های محروم نیز کمک‌هزینه تحصیلی دارند.

حق نشر عکس
Image caption دولت ترکیه قبلا از مدارس گولن حمایت می‌کرد. عبدالله گل، رئیس‌جمهوری سابق در مراسم افتتاحیه مدرسه‌ای در نایروبی

در پاکستان حدود ۲۵ درصد و در افغانستان نزدیک به ۳۰ درصد دانش‌آموزان مدارس گولن کمک‌هزینه‌ می‌گیرند.

جدای از کیفیت بالای آموزش، که برای بسیاری والدین جذاب است، مدرسه‌های گولن یک رقابت سراسری به نام "المپیاد" نیز دارند. این المپیاد فرصتی است برای دانش‌آموزان که به جاهای دیگر سفر کنند.

دانش‌آموزان مدرسه‌ای در کابل برای مسابقه ریاضی و زبان ترکی به اوگاندا رفته‌اند، و بچه‌های موگادیشو به قزاقستان.

مسئولان مدرسه‌ها معتقدند المپیاد فرصتی است برای بچه‌ها که از همه‌جای دنیا دوست پیدا کنند. دولت ترکیه می‌گوید بهانه‌ای است برای جذب اعضای جدید (برای جنبشی که دولت ترکیه مسئول کودتای نافرجام می‌داند.)

  • فشار
Image caption مدرسه‌ای در جاکارتا، موفقیت شاگردان این مدرسه در مسابقات شیمی در گرجستان را تبریک گفته است

کشورهای مختلف به فشار دولت ترکیه برای بسته‌شدن مدارس واکنش‌های متفاوت نشان داده‌اند:

در سومالی، هر سه مدرسه بلافاصله تعطیل شدند و معلم‌های ترک به ترکیه بازگردانده شدند. اما پس از مدتی با مدیریت جدید باز شدند ؛ با معلم‌های سومالی و حمایت مالی سفارت ترکیه.

در آذربایجان، مدیریت دانشگاه معتبر قفقاز که با گولن مرتبط است عوض شد، و حالا در اختیار دولت است.

اما در اندونزی، وزیر آموزش پس از بازدید از مدرسه خاریسما بانگسا اعلام کرد از عملکرد مدرسه راضی است و حرف‌هایی که در مورد ارتباط با تروریسم می‌زنند "حقیقت ندارد".

در قرقیزستان، آتامبایف، رییس‌جمهور اعلام کرد این مدرسه‌ها "مؤسسات آموزشی با کیفیتی بالا هستند و بهشان نیاز داریم".

مقام‌های کنیا و نیجریه نیز جلوی فشار دولت ترکیه ایستادند.

در پاکستان، ۲۳ معلم ترک اخراج شدند.

محمد بلیغ الرحمان، وزیر آموزش پاکستان، به بی‌بی‌سی گفت اگر دولت ترکیه به معلمی شک داشته باشد، پاکستان "ممکن است نتواند اجازه بدهد آن معلم کار کند." اینگونه موضع‌گیری‌ها معلمان و دانش‌آموزان را آسیب‌پذیر کرده است.

علمگیر خان، رئیس بنیاد پاک‌ترک که متولی ۲۸ مدرسه است، می‌گوید: "اگر معلم‌ها اخراج شوند، غیرممکن است سطح کیفی مدرسه‌ها مثل قبل بماند."

جنجال به اروپا هم رسیده است.

در هلند، ادعای خبرگزاری دولتی ترکیه که هشت دبستان هلند را مرتبط با یک "سازمان تروریستی" دانست، نمایندگان پارلمان هلند را خشمگین کرد. در آلمان هم، مقام‌های مسئول گفتند درخواست دولت ترکیه برای بازرسی از مدرسه‌هایی در برلین و اشتوتگارت، نگران‌کننده است.

حق نشر عکس
Image caption این دانش‌آموز اندونزیایی می‌خواهد به دانشگاه پزشکی برود

با این تفاصیل، آینده مدرسه‌های گولن – که بسیاری از فارغ‌التحصیلانش، در کشورهایی مثل افغانستان، به دانشگاه رفته‌اند یا پزشک و روزنامه‌نگار شده‌اند – نامعلوم است.

دولت ترکیه نگران است این مدرسه‌ها و فارغ‌التحصیل‌هایش مثل ستون پنجمی باشند که یک روز علیه ساختار مسلط در ترکیه بشورند. و البته دود این نگرانی به چشم بچه‌ها و پدر مادرهایی می‌رود که در چهارگوشه دنیا بلاتکیف مانده‌اند.

احمد فواد، مدیر مجموعه مدارس در افغانستان، می‌گوید: "هر روز والدین دانش‌آموزان زنگ می‌زنند، نگرانند."

موسکان، که دانش‌آموز سال آخر یک دبیرستان پاک‌ترک (پاکستانی ترکی) در اسلام‌آباد است، می‌گوید: "من یازده سال در این مدرسه درس خوانده‌ام. بهترین سال‌های زندگی‌ام اینجا گذشته. مدرسه‌مان را دوست داریم."

سلوا، که او هم در اندونزی سال آخر دبیرستان است، می‌گوید: "اگر ترکیه مشکل دارد، چرا پای ما را وسط می‌کشد؟ ما فقط دنبال درس و آرزوهایمان هستیم."

قابل کلیک
  • ×

  • هلند

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۱۱

    وضعیت: همه مدارس همچنان باز هستند. یک خبرگزاری ترکیه فهرستی از افراد و نهادهایی را در هلند منتشر کرده که به گفته این رسانه با فتح الله گولن مرتبط هستند.

  • آلمان

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۱۴

    وضعیت: همه مدارس همچنان باز هستند. مقام‌های ترکیه خواهان تحقیق درباره آنها شده‌اند.

  • ترکیه

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۱۰۳۲ به اضافه ۱۵ دانشگاه

    تعداد محصلان: ۱۳۵ هزار دانش آموز به اضافه ۶۵ هزار دانشجو

    وضعیت: همه مدارس و دانشگاه‌ها بسته شده‌اند. دانشجویان و دانش‌آموزان به مدارس و دانشگاه‌های دیگر فرستاده شده‌اند.

  • نیجریه

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۱۷ به اضافه یک دانشگاه

    تعداد محصلان: ۴۷۰۰ هزار دانش آموز (۱۷ درصد با بورس تحصیلی)

    وضعیت: همه آنها علیرغم درخواست مقام‌های ترکیه همچنان باز هستند. البته این مدارس اسامی خود را تغییر داده‌اند تا هیچ ارجاعی به ترکیه نداشته باشند.

  • تانزانیا

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۱۰

    وضعیت: خبری از بسته شدن مدارس منتشر نشده، البته سفارت ترکیه نامه درخواست بسته شدن این مدارس را منتشر کرده است.

  • کنیا

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۷

    تعداد محصلان: ۲ هزار

    وضعیت: همه این مدارس باز هستند. البته ترکیه خواهان بسته شدن آنها هستند.

  • سومالی

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۳

    تعداد محصلان: هزار

    وضعیت: همه مدارس بعد از کودتا بسته شدند و معلمان ترکیه‌ای به کشورشان بازگردانده شدند. حال مدارس با مدیریت جدید و معلمان سومالیایی بازگشایی شده‌اند.

  • عراق

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۳۷ مدرسه در کردستان عراق به اضافه یک دانشگاه

    تعداد محصلان: ۴۰ هزار

    وضعیت: مدیریت همه مدارس به درخواست دولت ترکیه تغییر کرده است.

  • ×

  • ×

  • ×

  • ×

  • ×

  • ×

  • ×

  • ×

  • ×

  • ×

  • جمهوری آذربایجان

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۱۱ به اضافه یک دانشگاه

    وضعیت: در سال ۲۰۱۴ وزارت آموزش مدارس را تحت کنترل خود در آورد. دانشگاه بسته شد و اخیرا با مدیریت جدید بازگشایی شده است.

  • قرقیزستان

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۲۱

    تعداد محصلان: ۱۲۵۰۰ نفر

    وضعیت: مدارس باز هستند و دولت درخواست دولت ترکیه برای بستن آنها را رد کرده است.

  • تاجیکستان

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۶ مدرسه در ۴ شهر اصلی کشور

    وضعیت: دولت آنها را تحت کنترل گرفته و از سال ۲۰۱۵ تحت عنوان مدارس تیزهوشان بازگشایی کرده است.

  • افغانستان

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۲۰

    تعداد محصلان: ۸ هزار نفر (۳۰ درصد آنها با بورس تحصیلی)

    وضعیت: همه مدارس همچنان باز هستند و درخواست رسمی برای تعطیلی آنها داده نشده، اما گزارش‌ها حاکی از نگرانی عمیق والدین دانش‌آموزان است.

  • پاکستان

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۲۸

    تعداد محصلان: ۱۱ هزار نفر (یک چهارم آنها با بورس تحصیلی)

    وضعیت:۲۳ معلم ترکیه‌ای بعد از درخواست ترکیه برای تعطیلی مدارس اخراج شدند

  • کامبوج

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۳ به اضافه یک دانشگاه

    وضعیت: با وجود درخواست سفیر ترکیه در کامبوج برای تعطیلی مدارس، همه آنها همچنان باز هستند.

  • تایلند

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۴

    تعداد محصلان: ۲ هزار نفر

    وضعیت: با وجود درخواست سفارت ترکیه برای تعطیلی مدارس، همه آنها همچنان باز هستند.

  • اندونزی

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۹

    تعداد محصلان: ۲ هزار نفر

    وضعیت: دولت درخواست ترکیه برای تعطیلی مدارس را رد کرده و همه آنها همچنان باز هستند.

  • روسیه

    ×

    تعداد مدارس گولن: ۷

    وضعیت: مدارس تحت نظارت مدیران وزارت آموزش در تاتارستان فعالیت می‌کنند. در سال ۲۰۰۸، ۴۳ مدرسه گولن در سراسر روسیه بسته شد.

مطالب مرتبط