صلح به جای جنایت و کوکائین؛ پایان جنگ ۵۲ ساله با شورشیان فارک

حق نشر عکس Getty

خوان مانوئل سانتوس٬ رییس‌جمهوری کلمبیا٬ می‌گوید صلح با شورشیان فارک باعث رشد اقتصادی می‌شود و کلمبیا می‌تواند بعد از آن بافت جامعه را بازسازی کند.

او به بی‌بی‌سی گفت که "جنگ همیشه بیش از صلح هزینه دارد."

قرار است امروز دوشنبه٬ ۲۶ سپتامبر٬ تیمولیون خیمه‌نز معروف به تیموچنکو در مقام رهبر شورشیان فارک توافق تاریخی صلح را با دولت امضا کند و جنگ ۵۲ ساله که جان بیش از ۲۶۰ هزار نفر را گرفته٬ به پایان برسد.

اما به گفته رییس‌جمهور سال‌ها طول می‌کشد تا جامعه کلمبیا از شر جنگ نیم قرن گذشته خلاص شود چون "کشوری که پنجاه سال جنگ را پشت سر گذاشته جامعه‌ای است که بسیاری از ارزش‌های خود را نابود کرده است."

آقای سانتوس می‌گوید کلمبیا می‌توانست در ۲۳ سال گذشته سالی ۲ تا ۳ درصد رشد اقتصادی داشته باشد: "حتی حس هم‌دردی خود را هم از دست داده‌ایم. حسی که برای فهمیدن درد انسان‌های دیگر لازم است."

قرار است شورشیان فارک در قالب یک حزب رسمی وارد فضای سیاسی کلمبیا شوند. این بخشی از توافق صلح است که هفته دیگر یعنی روز دوم اکتبر به همه‌پرسی گذاشته می‌شود.

تحلیل لیز دوست٬ خبرنگار ارشد بی‌بی‌سی

توافق صلح با فارک از هر لحاظ تاریخی است٬ بیش از همه به این دلیل که این یکی از آخرین مناقشات باقی‌مانده از دوران جنگ سرد است. از طرف دیگر این توافق میان مقوله صلح و تقاضا برای دادخواهی توازن برقرار می‌کند؛ اجرای عدالتی که تمام مذاکره‌های صلح را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

بر خلاف سایر توافق‌های صلح در منطقه٬ این‌بار هیچ عفوی در کار نیست. هم شورشیان فارک٬ هم نیروهای امنیتی کلمبیا پذیرفته‌اند که محاکم ویژه برقرار و فرآیند صلح و حقیقت‌یابی آغاز شود.

تحقیق از بسیاری از قربانیان بی‌رحمی‌های فارک آغاز شده است. تصور می‌شود بسیاری در همه‌پرسی به توافق رای مثبت بدهند. هرچند من افرادی را در بوگوتا [پایتخت کلمبیا و پرجمعیت‌ترین شهر این کشور] و کارتاخنا ملاقات کردم که رای‌شان منفی بود.

معنای دیگر پنجاه سال جنگ تنفر و بی‌اعتمادی است. بسیاری به این موضوع شک دارند که گروه فارک جرایم پرمنفعت خود را رها کند. آیا این توافق می‌تواند از نظر دوام هم به یک توافق تاریخی تبدیل شود؟

حق نشر عکس Inpho
Image caption از سال ۱۹۶۴ تا کنون شورشیان چپ فارک با ارتش کلمبیا در جنگ بوده‌اند

چطور به اینجا رسیدند؟

چهار سال طول کشید تا مذاکرات بالاخره در هاوانا٬ پایتخت کوبا٬ به نتیجه رسید.

مسئولان ارشد فارک (نیروهای مسلح انقلابی کلمبیا) در آخرین روز گردهمایی خود در روز جمعه، به توافق رای مخفی دادند.

رییس‌جمهوری کلمبیا می‌گوید "امضای توافق صلح‌ تازه آغاز راه است. کار سخت٬ یعنی بازسازی کشور٬ بعد از آن شروع می‌شود."

آقای سانتوس مطمئن است که رای بیشتر مردم بر پذیرش توافق خواهد بود چون بر اساس نظرسنجی‌ها بین "۶۵ تا ۷۰ درصد مردم" به همه‌پرسی آری خواهند گفت:

"صلح یک پیروزی برای همه است."

به گفته آقای سانتوس اگر مردم توافق را نپذیرند دوباره درگیری‌ها شروع خواهد شد: "دوباره کشور به شش سال قبل برمی گردد و جنگ با فارک شروع می‌شود. این گزینه دوم است."

حق نشر عکس Getty
Image caption شورشیان فارک در کنفرانس روز یکشنبه‌ پایان درگیری‌ها را جشن گرفتند

توافق چه می‌گوید؟

فارک ۱۸۰ روز وقت دارد که سلاح‌ها را به طور کامل کنار بگذارد و حدود ۷۵۰۰ نیروی خود را به منطقه عاری از سلاح زیر نظر سازمان ملل منتقل کند.

"جرایم سیاسی" همه مورد عفو قرار می‌گیرد اما به جرایمی شامل کشتار جمعی٬ شکنجه و تجاوز رسیدگی خواهد شد.

فارک تعهد داده که تولید مواد مخدر را در منطقه‌ تحت کنترل خود متوقف کند. در عوض دولت هم قول داده که به کشاورزان در کشت محصولات غیرقاچاق کمک کند.

به گروه فارک به عنوان یک حزب رسمی سیاسی دست‌کم ۱۰ کرسی در کنگره ۲۶۸ عضوی این کشور اختصاص خواهد یافت.

هر دو طرف متعهد می‌شوند که در زمینه تامین زمین٬ وام و خدمات اولیه به مناطق محروم روستایی تلاش کنند.

آقای سانتوس می‌گوید این توافق منصفانه‌ای است. در عین حال به گفته او آنان که جنایت جنگی انجام داده‌اند٬ باید جوابگو باشند:

"شاید بعضی از آنان اسلحه‌شان را پنهان کنند. طبیعی است که در جریان صلح چنین اتفاق‌هایی بیفتد."

اما به گفته رییس‌جمهوری کلمبیا به هرحال سازمان ملل بر این فرآیند نظارت خواهد داشت.

حق نشر عکس AP
Image caption تیموچنکو روز شنبه به شهر کارتاخنا رفت تا در مراسم تاریخی دوشنبه شرکت کند

جنگ ۵۲ ساله فارک

۱۹۶۴: تاسیس به عنوان شاخه نظامی حزب کمونیست

۲۰۰۲: در اوج قدرت، فارک که ۲۰ هزار نیرو داشت و دو سوم کشور را کنترل می‌کرد٬ سناتور اینگرید بتانکور دزدیده شد و به همراه ۱۴ گروگان دیگر شش سال در زندان فارک ماند.

۲۰۰۸: در بدترین دوره شکست‌های سنگینی را متحمل شد

۲۰۱۲: آغاز مذاکرات صلح در هاوانا

۲۰۱۶: آتش‌بس نهایی

گاهشمار کامل را اینجا بخوانید.

حق نشر عکس AFP
Image caption اینجا نوشته 'مردم به صلح رای آری می‌دهند'

چه کسانی شرکت می‌کنند؟

عصر امروز٬ دوشنبه٬ رییس‌جمهوری کلمبیا٬ رهبر فارک و شماری دیگر از مقام‌های سیاسی جهان در شهر تاریخی کارتاخنا جمع می‌شوند تا این توافق تاریخی امضا شود.

توافق با پوکه گلوله‌ای امضا می‌شود که به خودکار تبدیل شده است؛ نمادی از صلحی که قرار است به ارمغان آورد.

پیش‌بینی می‌شود ۲۵۰۰ نفر در مراسم حاضر باشند از جمله بان‌ کی‌مون٬ دبیرکل سازمان ملل متحد٬ جان کری٬ وزیر خارجه آمریکا٬ شماری از مقام‌های آمریکای لاتین و رائول کاسترو از کوبا.

دومین گروه بزرگ چپ شورشی در کلمبیا به نام ای‌ال‌ان یا ارتش آزادیبخش ملی٬ روز یکشنبه اعلام کرد تا زمان همه‌پرسی یک‌جانبه آتش‌بس می‌کند.

آنها هم ابراز تمایل کرده‌اند که برای صلح با دولت کلمبیا توافق جداگانه‌ای امضا کنند.

بعد چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر توافق یک‌شنبه آینده در همه‌پرسی رای آورد٬ حزب فارک عملا پذیرفته می‌شود و سال آینده وارد چرخه سیاسی این کشور خواهد شد.

با این‌حال آقای سانتوس می‌گوید که "هیچ کس فارک را دوست ندارد. آن‌ها قساوت کرده‌اند."

"اما وقتی به بله رای بدهید٬ تمام این‌ها محو می‌شود و حیات آن‌ها به عنوان یک گروه تاریک پایان می‌یابد."

به گفته آقای سانتوس بر اساس توافق فارک قول داده‌ ارتباطش را با مواد مخدر قطع و در عوض به کشاورزان کمک‌ کند که به جای کشت برگ کوکا (برای تهیه کوکائین) به کشت محصولات قانونی روی آوردند.

بر اساس تازه‌ترین آمار در درگیری‌های داخلی کلمبیا بیش از ۲۶۰ هزار نفر کشته و شش میلیون نفر آواره شده‌اند.

توافق نهایی روز ۲۴ اوت در هاوانا اعلام شد. پنج روز بعد از آن بود که آتش‌بس به طور رسمی اجرا شد.