BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 14:30 گرينويچ - چهارشنبه 25 ژوئيه 2007 - 03 مرداد 1386
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
ترکها لاییک بودن را چه می دانند
 

 
 
ترکیه
هنوز بسیاری از مسائل درباره آینده پارلمان و سرنوشت ریاست جمهوری ترکیه در هاله ای از ابهام قرار دارد
در میدانگاه کوچک محله قاسم پاشای استانبول، همان جایی که کودکی رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه در آن سپری شده، هنوز تعدادی از پرچمهای احزاب عدالت و توسعه، حرکت ملی و دموکرات به چشم می خورد.

درست بالای میدان هم پرچم بزرگ آبی و سفید تیم فوتبال قاسم پاشا معلق است، تیمی که آقای اردوغان درجوانی از بازیکنان آن بوده و امسال بالاخره پس از شش دهه توانست رقیب خود را شکست دهد و جام لیگ باشگاههای استانبول را به دست آورد.

مردانی که بر نیمکتهای میانه میدان نشسته اند با اشاره به این موضوع می گویند آنها پیش از انتخابات پارلمانی موفقیت تیمشان را به فال نیک گرفته بودند و یقین داشتند که رجب طیب اردوغان نیز می تواند از پس حریفانش بخوبی برآید.

حال بازی واقعاً به نفع تیم عدالت و توسعه پایان یافته و این حزب توانسته با تفاضل گل زیادی جام انتخابات را در دست گیرد.

باوجود این، هنوز بسیاری از مسائل درباره آینده پارلمان و سرنوشت ریاست جمهوری ترکیه در هاله ای از ابهام قرار دارد و مخالفان حزب فاتح، باز زمزمه های پیش از رأی گیری را در مورد "به خطر افتادن نظام لاییک" آغاز کرده اند.

اما ساکنان محله قاسم پاشا که به نظر می رسد بیشتر از طبقه متوسط و تاحدی پایین دستند و به گفته صاحب قدیمی ترین قهوه خانه محل، "اکثریت مؤمن" هستند، این موضوع را از دریچه ای دیگر می نگرند.

یکی از هواداران حزب راستگرای افراطی حرکت ملی

نوری، مردهفتاد ساله ای که بازنشسته اداره پست است در این باره می گوید: "مخالفان عدالت و توسعه چون شکست خورده اند پی بهانه تراشی و دغل بازی اند، آنها همه چیز را آلت دست خودشان می کنند از جمهوری گرفته تا لاییسیسم، زیرا عادت کرده اند همه اینها متعلق به خودشان باشد".

وی یادآور می شود که وقتی تیم قاسم پاشا یک تیم نسبتاً بالای شهری را شکست داد هم، رسانه های مخالف دولت اردوغان طوری جلوه دادند که گویی نخست وزیر داور را تطمیع کرده است تا پنالتی به نفع این تیم بگیرد.

مشابه همین اتهام را در روزهای اخیر طرفداران حزب جمهوری خلق و برخی از احزاب دیگر مطرح می کردند و اینکه عدالت و توسعه با پخش برنج مجانی و ماکارونی میان قشر فقیر رأی خریده، نقل محافل شده بود.

در کنار این اتهامها، بین برخی از مردم این شایعه پیچیده که رجب طیب اردوغان قصد دارد در دور جدید اقتدارش، با اصلاح قانون اساسی، احکام دینی را در آن جای دهد و تعریف لاییسیسم را عوض کند.

وقتی در این باره صحبت به میان می آید، یوسف که معلم تاریخ است و گویا پدر بزرگش همرزم مصطفی کمال پاشا (آتاتورک) بوده تأکید می کند که چنین چیزی نه ممکن است و نه کسی به آن فکر می کند و در ادامه می افزاید: "علت مطرح شدن این حرفهای بی اساس، تعریف نشدن درست لاییسیسم در جامعه ترکیه است، همه فقط نام آن را می دانند و حتی در کتابهای مدرسه هم تعریف کافی و واضحی از آن نیامده است".

بر دیباچه کتاب درسی "تاریخ انقلاب ترکیه" که در دوره ابتدایی تدریس می شود، "لاییسیسم جدایی امور دینی از امور سیاست است".

به گفته یوسف گرچه این تعریف درست است اما در مدارس طوری از آن بحث می شود که گویی این ویژگی نه مختص نظام یک کشور، که از خصوصیات آدمهاست.

 علت مطرح شدن این حرفهای بی اساس، تعریف نشدن درست لاییسیسم در جامعه ترکیه است، همه فقط نام آن را می دانند و حتی در کتابهای مدرسه هم تعریف کافی و واضحی از آن نیامده است
 
یک معلم تاریخ

او می گوید: "آموزگارها معمولاً به جای اینکه بگویند نظام کشور ما لاییک است می گویند "ما لاییک هستیم" و بعد وقتی مثلاً در مدارس یا در دوران سربازی، نماز خواندن در اماکن عمومی ممنوع می شود، ناخودآگاه سکولاریسم با بی دینی برابری می کند".

بر اساس یکی از تازه ترین نظرسنجیها که با شرکت ۵۳۰۰ نفر در ترکیه انجام شده، تنها چهل درصد شرکت کننده ها تعریف درستی از این واژه ارائه داده اند و حدود ده درصد نیز لاییسیسم را مخالف دین دانسته اند، برخی دیگر هم آن را فقط" اصل اساسی جمهوری ترکیه " تعریف کرده اند.

عزت، مردی که در محله قاسم پاشا آرایشگاه زنانه دارد گویی از همین گروه ده درصدی است و در حالی که هنوز جوهر مخصوص رأی دادن بر انگشت اشاره اش مانده تأکید می کند: "لاییک بودن یعنی بی دین بودن".

در مقابل، صاحب قهوه خانه که اهل محل او را فردی اهل مطالعه و دیندارمعرفی می کنند پاسخ می دهد: "تعریفت نادرست است، اگر تو الآن آرایشگر زنانه هستی به این خاطر است که در کشوری با رژیم لاییک زندگی می کنی وگرنه طبق قوانین اسلام مشتریانت همه نامحرم محسوب می شوند".

اما این جملات نیز تصور عزت را تغییر نمی دهد زیرا او این بار تصریح می کند که به رغم برداشتی که از لاییسیسم دارد و آن را معادل بی دینی می داند، بشدت طرفدارجمهوری آتاتورک است.

این در هم آمیختگی مرز میان انسانها و نظام در برداشت بیشتر ترکها از"ساختار سکولار" سبب شده که جامعه به نوعی به دو بلوک اسلامگراها و لاییکها تقسیم شود و به تبع آن، چنین تصویری از این کشور پیش روی ناظران بیرونی قرار دهد.

 نود درصد پسران و دختران جوان شرکت کننده در یک نظرسنجی موافق صددرصد جدایی حوزه دین از سیاستند و تقریباً همین تعداد هم از آنها هم با لزوم احترام به دین و برداشته شدن ممنوعیت حجاب ابراز موافقت کرده اند
 

حاج منصور، مرد سالخورده ای که ریش بلندی دارد و عرق چین بر سرگذاشته، به وقایع سالهای دهه هفتاد و ترور اوغور مومجو، نویسنده ترک اشاره می کند و می گوید: "هیچکس در این هشتاد سال نفهمیده لاییسیسم یعنی چه، بویژه آنها که خود را حامی آن می دانند، وقتی در تشییع جنازه مومجو فریاد می زدند "مرگ بر دین" باید منتظر شنیدن "مرگ بر لاییسیسم" هم می شدند".

او به حزب اسلامگرای سعادت رأی داده و به صراحت اعلام می کند اصلاً با رژیم لاییک موافق نیست و قوانین شرعی را ترجیح می دهد اما بلافاصله می افزاید: "البته اگر اردوغان با اصلاحات خود فضا را برای دینداران جامعه باز کند معتقدم در همین نظام می توانیم بخوبی زندگی کنیم، بویژه اینکه بیشتر جوانهای اطراف ما هم برخلاف دوران جوانی ما با این رژیم مخالف نیستند".

نظرسنجی دیگری که سال گذشته از سوی یکی از مراکز تحقیقاتی میان ۴۴۰۰ پسر و دختر جوان در مناطق مختلف ترکیه انجام گرفت نشان داد که نود درصد آنها موافق صددرصد جدایی حوزه دین از سیاستند اما تقریباً همین حدود هم گزینه های "لزوم احترام به دین و برداشته شدن ممنوعیت حجاب" را انتخاب کرده بودند.

از طرفی، شرکت کنندگان در نظرسنجی، محافظه کاری به مفهوم احترام به سنتها را مهم دانسته اما معتقد بوده اند که این احترام منافاتی با حمایت از نظام لاییک ندارد.

البته با نگاهی به نتایج انتخابات ترکیه از دهه پنجاه تاکنون هم می توان دریافت که مردم این کشور معمولاً به احزاب محافظه کار رأی داده اند و این لزوماً به معنای اسلامگرایی آنها نبوده است.

 حزب جمهوری خلق که خود را اساس نظام معرفی می کند و افتخارش این است که خشت اولش را آتاتورک گذارده نه تنها در برنامه هایش به طور بسیار محدود به موضوع اتحادیه اروپا پرداخته بود، بلکه بر خلاف همیشه در تبلیغات انتخاباتی در برخی شهرها به مردم روسری هدیه می کرد
 

از جمله، پیروزی حزب دموکرات و بازمانده آن، حزب عدالت قبل و بعد از کودتای ۱۹۶۰ و موفقیت حزب مام میهن به رهبری تورگوت اوزال همه مؤید تمایل ترکها به احزاب راستگراست.

حتی در سالهایی که احزاب چپ رأی بیشتری آورده اند باز ناچار به تشکیل دولت ائتلافی با راستگراها در مجلس بوده اند.

در این هنگام، باز صحبتها بسوی تعریف لاییسیسم و رابطه آن با دینداری باز می گردد.

عبدالقادر که بازنشسته شرکت حمل و نقل است و می گوید با اردوغان در این محله فوتبال بازی می کرده، معتقد است "دولت پنهان " تعریف لاییسیسم را تحریف کرده است.

او تأکید می کند که آنچه "دولت پنهان" می نامد، هم دین وهم نظام را استثمار کرده و بعد می گوید: "الآن عدالت و توسعه متهم به این است که دین را آلت دست خود کرده اما من می گویم این متهم کنندگان اند که هم دین و هم جمهوریت و هم آتاتورک را دستاویز قرار داده اند".

وی به این اشاره می کند که تنها حزب عدالت و توسعه بود که در برنامه اش با صلابت از حرکت ترکیه در مسیر غرب و اتحادیه اروپا حمایت کرده است، همان هدفی که مصطفی کمال پاشا برای ترکیه برگزیده بود.

جالب آنکه حزب جمهوری خلق که خود را اساس نظام معرفی می کند و افتخارش این است که خشت اولش را آتاتورک گذارده نه تنها در برنامه هایش به طور بسیار محدود به موضوع اتحادیه اروپا پرداخته بود، بلکه بر خلاف همیشه در تبلیغات انتخاباتی در برخی شهرها به مردم روسری هدیه می کرد.

 من مانیکوریست آتاتورک را می شناختم، آنچه او از مصطفی کمال می گفت هیچ ربطی به تعریف سردمداران ارتش و حزب جمهموری خلق از وی ندارد، آیا تا به حال می دانستید که آتاتورک در مسجد حاجی بایرام نماز می خواند، عکسهایش هست اما کسی جرأت ندارد چاپ کند
 
آرایشگر زنانه محله اردوغان

آرایشگر زنانه محله اردوغان که مدتی سکوت کرده بود در این باره می گوید: "من مانیکوریست آتاتورک را می شناختم، آنچه او از مصطفی کمال می گفت هیچ ربطی به تعریف سردمداران ارتش و حزب جمهموری خلق از وی ندارد، آیا تا به حال می دانستید که آتاتورک در مسجد حاجی بایرام نماز می خواند، عکسهایش هست اما کسی جرأت ندارد چاپ کند".

سال گذشته زمانی که یکی از روزنامه ها اقدام به چاپ عکسهای آتاتورک کنار مادر محجبه اش کرد، جنجالی رسانه ای میان مخالفان و موافقان درگرفت و تا مدتها نویسندگان ترک به زوایای مختلف این موضوع پرداختند.

حتی پاورقیهای بسیاری در روزنامه ها در مورد حجاب مادر و همسر مصطفی کمال پاشا به چاپ رسید.

جهان با تأیید حرفهای عزت به چند زن محجبه و دو دختر غیرمحجبه اشاره می کند که بر نیمکت کنار آب انبار قدیمی محله نشسته اند و می گوید: "لاییسیسم واقعی یعنی این، لاییسیسم تنها دین را از سیاست جدا کرده اما در عین حال، حاوی مفهوم احترام به عقاید شخصی دیگران در زندگی اجتماعی است".

جهان دو دختر و دو عروس دارد که گویا یکی از دخترها و یکی از عروسهایش محجبه و دوتای دیگر غیر محجبه اند.

به اعتقاد او اتفاقاً همین قشر دیندار میانه رو هستند که لاییسیسم رابه مفهوم واقعی دریافته اند.

وی بیشتر عدالت و توسعه ایها را هم از این گروه می داند و می گوید: "وقتی می گویند اسلامگرا، تعریف این گروه نامفهوم می شود، مسلمانی با اسلامگرایی به مفهوم اسلام سیاسی است که اربکان [نخست وزیر اسبق و رهبر حزب منحل شده رفاه] از آن طرفداری می کرد".

او از نجم الدین اربکان که اکنون گرداننده اصلی حزب سعادت است، با عنوان "استاد" یاد می کند و یادآور می شود که اکنون استاد هم دیگر سخن از تغییر رژیم لاییک به میان نمی آورد اما باز معتقد است نرمش رجب طیب اردوغان هیچ اثری در تندروی مخالفان ندارد.

بر این گفتگوها، ابراهیم که آرایشگر است و می گوید دوست دوران جوانی آقای اردوغان بوده، نقطه پایان را می گذارد.

او که از پیروزی عدالت و توسعه خشنود است، درگیری بر سر نظام لاییک را بازی ای می خواند که در ترکیه در دور باطل ناشی از ضعف دموکراسی افتاده و می افزاید: "هر بازی ای اگر در فضای سالم انجام شود سه نتیجه می تواند داشته باشد: برد، باخت و مساوی اما در کشور ما بازیها معمولاً در پاسگاه پلیس پایان می یابند".

 
 
یکی از هواداران حزب حرکت ملی ترکیهحزب پیروز ترکیه
اسلامگرا یا مسلمان سکولار؟
 
 
رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه انتخابات ترکیه
چرا "عدالت و توسعه" برد؟
 
 
انتخابات ترکیه انتخابات ترکیه
ارامنه، کردها و علویها
 
 
انتخابات ترکیه انتخابات ترکیه
شیوه های تبلیغاتی در تابستان گرم ترکیه
 
 
انتخابات ترکیه انتخابات ترکیه
الگویی برای کشورهای منطقه؟
 
 
پرچم ترکیهترکیه
نمایه سیاسی یک کشور
 
 
پرچم ترکيهبر سر دوراهی
جدال سکولاريسم و دموکراسی در ترکيه
 
 
مطالب مرتبط
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران