BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده:
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد   صفحه بدون عکس
موج کوتاه با برد بلند
 

 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد سرویس جهانی بی بی سی

در سفری به شهر زادگاهم از خویشاوند جوانم می شنوم که با تحسین می گوید \"خوب به اینا زدیدها\". منظورش حرف من درباره کنکور در مصاحبه ای با بی بی سی فارسی است. توضیح می دهم که غیظ و کنایه ای در کار نبود؛ پرسیدند با کنکور دانشگاه چه باید کرد و من گفتم وقتی شماری کثیر بخواهند از دری تنگ عبور کنند باید صف بکشند، و اگر آزمون سراسری تاکنون وجود نمی داشت باید همین امروز به‌عنوان شرّ لازم اختراع می شد.

چند نتیجه: در برنامۀه خبر و نظر رادیو مضمونی خواص فهم و کتابی مانند \"شرّ لازم\" چه بسا بد فهمیده شود و کسانی حمل بر \"زدن\" به این و آن کنند، حال آن که منظور واقعی، توضیح واقعیت امور بود نه تخطئه کسی یا چیزی که، به تعبیر خویشاوندم،‌ گفته ام باید برود. با خودم عهد می کنم برای رعایت حال مخاطب عام، دست کم در صحبت رادیویی از مصرف عبارات غلنبه‌ آمیزقلمدونی بپرهیزم.

دوم، همان طور که بسیاری خوانندگان هرچه را دوست دارند در سفیدی لابه‌لای سطرها می بینند،‌ شنونده رادیو هم هر طور دلش بخواهد تعبیر و تفسیر می کند، یا اصلا همان را که بخواهد می شنود. در گرگ و میش فضایی مه آلود و آکنده از بددلی، تفهیم دقیق یک نظر کار ساده ای نیست.

سوم، در این مملکت شمار گوش سپارندگان به امواج خارجی حیرت انگیز است و این فرستنده ها بخشی از روند فکری جامعه اند. خانواده هایی انگار موسسه‌ شنود امواج اند: این رادیو، آن کانال، این بنگاه سخن پراکنی، آن یکی تلویزیون، یک سخنران پرحرارت در شبکه ای دیگر. در حالی که زندگی عادی شان را ادامه می دهند، غذا می خورند، می آشامند، تلفن می زنند و پذیرایی و گفتگو می کنند،‌ رادیو و تلویزیون را روشن نگه می دارند. با تقسیم کار و بنا به سلیقه، هر کس روی یک ایستگاه کار می کند. هرگاه حرف مهمی در آن زده شود، اهل خانه روی همان یکی متمرکز می شوند. به این مجموعه یک یا چند روزنامه که بیفزاییم، در پایان شب، اخبار داخله و خارجه و شرق و غرب در مشت ماست.

در تمام دنیا اوضاع بازار رسانه تصویری کم و بیش بر همین منوال است که مثل گنجشک از این کانال تلویزیونی به آن یکی بپرند، با این تفاوت که در اینجا تفریح و سرگرمی در درجه دوم قرار دارد. اولویت با گرفتن مچ مقام هایی است که گمان می رود می کوشند نگذارند مردم بفهمند چه دسته گل هایی به آب می دهند و سر نخ از کجای خارجه ‌کشیده می شود. حکومت تجسس می کند بداند چه کسانی با حرفهای اضافی باعث تشویش اذهان می شوند. مردم می کوشند دریابند رندان حق پرست چه حقایقی را لاپوشانی می کنند. ظاهرا بسیاری از مردم ایران در رسانه های خارجی می شنوند مقام های کشور خودشان چه گفته اند و منظورشان احتمالا چه بوده است.

یک تفاوت دیگر: با هجمه ماهواره ها‌، رادیوی موج کوتاه به تاریخ می پیوندد. هر بار که با چند سال فاصله برای خریدن رادیوی موج کوتاه اتومبیل رفته ام، دیده ام این جانور به سرعت در حال انقراض است. آخرین بار، در تمام خیابان جمهوری تهران یک فروشگاه چندتا رادیوی موج کوتاه داشت و یکی دیگر فقط یک عدد. تعجب نخواهم کرد که دفعه بعد بشنوم موج کوتاه از رادیوی ماشین حذف شده است.

جای تأسف نیست. دستگاه ارتباط اتومبیل با ماهواره به بازار آمده، گرچه حرفی از موج کوتاه نیست و صحبت ها بیشتر در این باره است که از افلاک ندا برسد الان کجاییم و در ترافیک سنگین باید چه خاکی به سر کرد. نسبت موج کوتاه به رادیوی دیجیتال مانند نسبت بخاری نفتی است به شوفاژ. موج کوتاه غیژ و غوژ می کند و لحظاتی از حال می رود، انگار فتیله اش را پائین کشیده باشند. ظاهرا ‌دیگر روی امواج کوتاه پارازیت نمی اندازند، در حالی که سایت همان بنگاه های سخن پراکنی را می بندند - یا سعی می کنند محکم ببندند اما نمی توانند.

چند سالی است که در خانه با موج کوتاه کاری ندارم. وقتی از رادیوی دیجیتال موسیقی می شنوید انگار زیر گوشتان ساز می زنند. حتی آدمی که در سالن اجرای اثر نشسته است صدای هفت هشت دوجین ساز را با این شفافیت نمی شنود.

اما هنگام رانندگی همچنان موج کوتاه گوش می کنم. ممکن است این حرف به سلیقه آدم هایی شبیه باشد که می گویند موسیقی را باید از صفحه ۳۳ دور شنید، یا مطلب را باید با خودکار بیک نوشت تا حال بدهد. با این همه، احساسم این است که از رادیوی موج کوتاه بیشتر یاد می گیرم تا از تلویزیون ماهواره. شمار نکاتی که از برنامه های سرویس جهانی بی بی سی آموخته ام و به یادم مانده است با نکات مشابه در تلویزیون همان بنگاه قابل مقایسه نیست. آیا تمرکز نویسندگان آن برنامه ها بر کلمات با سلیقه و حرفه من بیشتر همخوانی دارد تا تصاویر و مناظر و دک و پز و ژست آدمها؟ شاید هم فقط نتیجه کپک زدگی ناشی از بالارفتن سن است که وقتی خلایق به رادیوی موج کوتاه ماشین پوزخند می زنند، آدم دلبسته عاداتی قدیمی بماند.

درهرحال، در ایران رادیوی موج کوتاه به این زودی به سمساری نخواهد رفت. در سالن های خانوادگی شنود امواج، دست کم به یک گیرنده تلویزیون ماهواره و یک رادیوی موج کوتاه نیاز است تا بتوان سر از کار دنیا در آورد. گرچه برنامه برخی رادیوها از ماهواره هم پخش می شود، کنار گذاشتن رادیوی موج کوتاه یعنی باید دست کم دو تا تلویزیون در اتاق نشیمن نصب کرد. حتی اگر یک رادیوی گران قیمت دیجیتال هم به کار بگیرند، بعضی فرستنده ها همچنان موج کوتاهی اند.

آدم هایی تعجب می کنند چرا به موجی که از آن سر دنیا می آید می گویند کوتاه و به موجی که در همین شهر پخش می شود می گویند بلند. در موج کوتاه کرامات مشکوک و اسرار مغزفرسای دیگری هم نهفته است. گرچه نوار کاست و تلفن راه دور در سال ۱۳۵۷ به عنوان ابزار مبارزه بسیار موثر بودند و با تلگراف خانه ای تحت کنترل پلیس محال بود جنبشی وسیع پا بگیرد، تمام شهرت یا بدنامی دست داشتن در انقلاب ایران نصیب بی بی سی شد و به سونی و زیمنس سهمی نرسید.

قبولاندن این نکته به قاطبه خلایق، گاه حتی به رصدکنندگان حواس جمع یک دوجین فرستنده، دشوار است که وقتی (به بیان حسینعلی راشد فقید) در برابر حکومتی که سرباز دارد و آن سرباز تفنگ دارد و آن تفنگ فشنگ دارد، یک یا چند آدم جگردار که سرباز ندارند و آن سرباز تفنگ ندارد و آن تفنگ فشنگ ندارد اعلامیه صادر می کنند، چنین کاری خبر است. و وقتی آن خبر، سوار بر امواج پخش می شود، موازنه نابرابر قوا چنان به هم می ریزد که انگار صفر و بی نهایت مساوی اند و یک الف شهروند برابر است با یک فروند نظام مقدس.

خود محمدرضا شاه هم که مدام از دست روزنامه های بریتانیا و بی بی سی می نالید، یک بار برای گوش دادن به رادیوی موج کوتاه توبیخ شد. حسین فردوست می نویسد در شهریور ۱۳۲۰ وقتی به در باغ سفارت بریتانیا در زرگنده رفت تا بپرسد تکلیف ولیعهد چیست، یک انگلیسی بیرون آمد، قدری با او زیر آفتاب داغ در مزرعه گندم قدم زد و اندرز داد رفیقش فعلا بهتر است گوش دادن به تبلیغات مضر را ترک کند تا بعد. وقتی فردوست برگشت و پیغام را رساند، محمدرضا پهلوی طوری که همه جای کاخ صدایش را بشنوند به پیشخدمت ها نهیب زد چرا این رادیو و نقشه را هنوز از اتاق کارش بیرون نبرده اند. روی آن نقشه، پیشروی ارتش آلمان طبق گزارش برنامه فارسی رادیو برلن با سنجاق مشخص شده بود.

سید احمد خمینی تعریف کرد صبح بعد از انفجار در حزب جمهوری اسلامی وقتی اهل منزل پاورچین رفتند رادیو را بردارند مبادا امام خبر را بشنود و منقلب شود، آیت الله خیالشان را راحت کرد که پیشتر از بی بی سی شنیده است.

و روایت می شود صادق هدایت زمانی شکایت کرد روی امواج پرتابش کرده اند و کتاب های ناخوانده اش را سر زبان ها انداخته اند. حتی امروز با این شمار کثیر و تابناک اهل قلم و دوات، حتما چند دقیقه از وقت برنامه ادبی رادیو بی بی سی فارسی سهم منصفانه آدمی در حد او بود. داستان این است که آدم ها عادت دارند با نگرانی بپرسند: این حرف درست، اما پشت موج کوتاه چه خوابیده است؟

اگر روزی روزگاری یک بار دیگر نابرابری نیروها به‌ هم بریزد و کراماتی مشکوک از رادیوهای موج کوتاه (و البته کانال های ماهواره) صادر شود، شاید خویشاوند من با افتخار اعلام کند با نطق آتشین و دوران ساز این جانب علیه شر نالازمی که باید برود، تاریخ ایران ورق خورد.

 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد هفتاد و پنجمین سالگرد
صداهایی از تاریخ در بی بی سی - 3
 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد هفتاد و پنجمین سالگرد
بی بی سی و چالش های عصر جدید
 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد هفتاد و پنجمین سالگرد
صداهایی از تاریخ در بی بی سی - 2
 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد هفتاد و پنجمین سالگرد
از سرویس امپراتوری تا سرویس جهانی
 
 
75 سالگی سرویس جهانی بی‌بی‌سی ویدیو
جوانان ایران از رسانه‌ها چه می‌گویند؟
 
 
مردی در حال روزنامه خواندن نظرات شما
مرز آزادی رسانه ها کجاست؟
 
 
بی بی سی فارسی سالگرد
بخش فارسی بی بی سی شصت و پنج ساله شد
 
 
مطالب مرتبط
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد   صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران