BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 18:08 گرينويچ - پنج شنبه 20 دسامبر 2007 - 29 آذر 1386
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد   صفحه بدون عکس
تحول روزنامه نگاری در سرویس جهانی بی بی سی
 

 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد سرویس جهانی بی بی سی

در طول ۷۵ سال فعالیت سرویس جهانی بی بی سی، سبک و شیوه روزنامه نگاری و گویندگی راه درازی پیموده و در حد غیر قابل شناختی تغییر کرده است. این سیر تحولی چهار دوره بارز دارد؛ سالهای جنگ جهانی دوم، از پایان جنگ جهانی دوم تا بحران سوئز، اوج جنگ سرد و سالهای بعد از فروپاشی بلوک شرق.

خبرنویسی و روزنامه نگاری آزاد، بعد از پایان جنگ جهانی دوم در سرویس جهانی شکل گرفت و به تدریج رشد کرد. پیش از آن، خطر حمله زمینی آلمان به بریتانیا که بعد از اشغال خاک فرانسه، هلند و بلژیک به واقعیت نزدیک تر شده بود، برای مسئولان وزارت تبلیغات جنگ که کل فعالیت خبری بی بی سی را زیر نظر داشتند وقت و حوصله چندانی برای شناخت اهمیت آزادی قلم و شیوه بیان باقی نگذاشته بود. حوصله ای که بعدها پیدا شد و برای سرویس جهانی بی بی سی اعتبار بیشتری به ارمغان آورد.

در دو دهه بعد از جنگ که بریتانیا به تدریج میراث امپراطوری را با دادن استقلال به مستعمرات خود به بایگانی تاریخ می سپرد، هنوز طرز فکر استعماری در بعضی از تحلیل های سیاسی رسانه های این کشور قابل تشخیص بود. انتقادات تند و هشدار مانند از دولت محمد مصدق به دلیل ملی کردن نفت ایران و استفاده از لحن تهدیدآمیز علیه جمال عبدالناصر در مصر که کانال سوئز را ملی کرده بود، از نمونه های تاریخی این گونه لغزش ها درحفظ بی طرفی سرویس جهانی بی بی سی است.

در واقع حمله نافرجام بریتانیا، فرانسه و اسرائیل به مصر برای تسلط مجدد غرب بر آب راه سوئز، نقطه عطف تحول در شیوه روزنامه نگاری در سرویس جهانی بی بی سی شد؛ تغییر و تحولی که از یک بیداری جدید خبر می داد. به این مفهوم که وقتی دولت آمریکا به سه کشور مهاجم دستور عقب نشینی داد، بر همه معلوم شد که دنیا عوض شده و همراه با آن، آینده و نقش بریتانیا در جهان. ولی ثمره این بیداری سریع بدست نیامد و بر خلاف تصور خیلی از منتقدان بین المللی سرویس جهانی بی بی سی که هم چنان آن را بلندگوی سیاست دولت روز می خوانند، مشکل، به نظر من، بیش از آنکه به علت دخالت و یا اعمال نظر دولت در آن سالها باشد، به دلیل نبود یا کمبود موجودی به نام ژورنالیست رادیویی بود که بتواند در قالب منشور جدید سرویس جهانی جا بگیرد.

 در جریان جنگ فالکلند، خانم تاچر اعتراض می کرد که چرا بی بی سی در اشاره به نیروهای این کشور نمی گوید "سربازان ما" و یا "فرزندان ما در جبهه" و به عبارت نیروهای بریتانیا اکتفا می کند
 

در آن سال ها، دوره های آموزش روزنامه نگاری برای رادیو و تلویزیون نادر و سابقه بیشتر ژورنالیست ها فعالیت مطبوعاتی بود. روزنامه های بریتانیا هم همیشه نشریاتی آزاد با جبهه گیری سیاسی مشخص بوده اند. بطور مثال، برای روزنامه نویسی که سالها در مقالاتش حکومت شوروی را یک دیکتاتوری بی رحم و سرکوب گر توصیف کرده بود، کنار گذاردن این گونه لفاظی ها برای کار در بی بی سی آسان نبود.

حتی سی و اندی سال بعد از جنگ، زمانی که من به سرویس جهانی بی بی سی پیوستم هنوز نمونه هایی از این گونه اظهار نظرها به گوش می خورد؛ خوشبختانه بسیار اندک. در مقابل، در اوایل دهه ۸۰، وقتی در اوج جنگ با آرژانتین برای باز پس گرفتن جزایر فالکلند، استقامت و استدلال بی بی سی را در مقابل حملات دولت مارگارت تاچر دیدم، به استقلال عمل آن ایمان بیشتری پیدا کردم. اعتراض خانم تاچر این بود که چرا بی بی سی در اشاره به نیروهای این کشور نمی گوید "سربازان ما" و یا حتی "فرزندان ما در جبهه" و به عبارت نیروهای بریتانیا اکتفا می کند و در برنامه های خود به زبان اسپانیایی بین بیانیه های نظامی آرژانتین و بریتانیا تفاوتی قائل نمی شود! پاسخ بی بی سی کوتاه و گویا بود: فعالیت این نهاد، بر اساس منشوری که دارد، مستقل است و بی طرف. اقدام بعدی دولت، به راه انداختن رادیویی ارتشی بود به زبان اسپانیایی برای مردم آرژانتین که البته دوام نیافت.

تحول مهم دیگر، ورود روزنامه نگاران و کارکنان غیربومی به صحنه گزارش نویسی، تحلیل رویدادها در گوشه و کنار دنیا و مدیریت برنامه های سرویس جهانی بی بی سی بود. تا حدود ۲۰ سال پیش، این سرویس دو بخش تقریبا مجزا داشت و شاید خیلی ها ندانند که این دو بخش عنوان های متفاوتی داشتند: "سرویس جهانی" که برنامه های به زبان انگلیسی را در بر می گرفت و "سرویس خارجی" که نزدیک به ۴۰ زبان دیگر زیر عنوان آن فعالیت می کردند. تفاوت اصلی بین آنها، در یک جمله، این بود که همکاران در سرویس جهانی روزنامه نگار محسوب می شدند و باقی، مترجم و گوینده! این تفکیک نابخردانه اداری و بقایای طرز فکر ادوار قدیم، به شیوه ای بدل شد غیر قابل دفاع، دوام ناپذیر و گاه مضحک.

جان توسا
در اواسط دهه ۸۰ میلادی، سرویس جهانی صاحب مدیری شد با بینشی انقلابی: جان توسا، از روزنامه نگاران مجرب سرویس جهانی

هیچ وقت فراموش نمی کنم روزی را در اولین سال کارم در بخش فارسی بی بی سی که مسئول ترجمه بولتن اخبار بودم و در اتاق عریض و طویل خبر در انتظار دریافت مطالب از سردبیر؛ مردی نسبتا مسن که جهان بینی اش را بیشتر مرهون چند سال خدمت در هند و در زمانی بود که هند گوهر تاج امپراطوری بریتانیا محسوب می شد. خبری مربوط به کنار رفتن امیرعباس هویدا از نخست وزیری ایران داد تا ترجمه کنم. در آن سال بی بی سی در تهران خبرنگار نداشت و گزارش را خبرگزاری ها فرستاده بودند؛ چند اشتباه داشت که به سردبیرم گوشزد کردم. با بی اعتنایی گفت همین را ترجمه کن. اشتباهات را توضیح دادم ولی به خرجش نرفت. گفتم خبر غلط را نخواهم خواند. گفت شما ایرانی ها همیشه گستاخ بوده اید! به زمان پخش برنامه جام جهان نما چیزی نمانده بود که با هم کنار آمدیم و پیشنهاد اصلاحی مرا پذیرفت.

در اواسط دهه ۸۰ میلادی، سرویس جهانی بی بی سی صاحب مدیری شد با بینشی انقلابی؛ جان توسا از روزنامه نگاران مجرب سرویس جهانی بود و در یکی از اولین اقدامات خود، بخش آموزش فنون روزنامه نگاری رادیویی را گسترش داد و استفاده از دانش و تجربه روزنامه نگاران غیربومی را ترغیب کرد. ایجاد تلویزیون جهانی بی بی سی و یکی کردن نام سرویس جهانی هم از دیگر تصمیمات او بود. دیری نگذشت که روزنامه نگار ایرانی درباره ایران نوشت و همکاران عرب و آفریقایی و آمریکای لاتین درباره تحولات در منطقه خود گفتند. دامنه این تغیر و تحول به سطح سردبیری خبر و مدیریت اداری نیز رسید، از جمله در بخش فارسی. در آن سال ها بود که، به اعتقاد من، رادیو بی بی سی "صدای لندن"را کنار گذاشت و سرویس جهانی بی بی سی شد.

در دهه پایانی قرن بیستم، دگرگونی های سریع سیاسی و اقتصادی در سطح جهان، در کنار پیشرفت های خیره کننده تکنولوژی ارتباطات و مخابرات، آخرین بقایای نگاه سنتی به رسانه های بین المللی را به کنار زد و جای تردید باقی نگذاشت که برای شنیدنی و تماشایی ماندن و مطرح بودن باید الگوی تازه ای طرح زد. گسترش انفجارگونه اینترنت و تلفن همراه به انحصار نهادهای خبری رسمی وغیر رسمی پایان داده و از هر شهروند یک گزارشگر و تصویربردار ساخته است.

امروز همین شهروندان عادی هستند که از درون جوامع بسته به دست حکومت هایشان، خبر و تصویر مخابره می کنند و معنی و ماهیت ارتباطات جهانی را زیر و رو کرده اند. اگر عبارت کلیشه مانند "دهکده جهانی" معنی و مفهومی داشته باشد، صرفا به همین دلیل است. اگر ۲۰ سال پیش، کسی به من می گفت در اولین دهه قرن ۲۱، بی بی سی فارسی رسانه ای متشکل از رادیو، تلویزیون، اینترنت، تلفن همراه و پادکست خواهد بود، اینترنت و پادکست را که نمی فهمیدم و تلویزیون را هم باور نمی کردم. اما فعلا چهار تا فراهم و پنجمی در راه است.

 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد هفتاد و پنجمین سالگرد
بی بی سی و چالش های عصر جدید
 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد هفتاد و پنجمین سالگرد
موج کوتاه با برد بلند
 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد هفتاد و پنجمین سالگرد
صداهایی از تاریخ در بی بی سی - 3
 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد هفتاد و پنجمین سالگرد
صداهایی از تاریخ در بی بی سی - 2
 
 
هفتاد و پنجمین سالگرد هفتاد و پنجمین سالگرد
از سرویس امپراتوری تا سرویس جهانی
 
 
75 سالگی سرویس جهانی بی‌بی‌سی ویدیو
جوانان ایران از رسانه‌ها چه می‌گویند؟
 
 
مردی در حال روزنامه خواندن نظرات شما
مرز آزادی رسانه ها کجاست؟
 
 
مطالب مرتبط
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد   صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران