ทำไมคนรัสเซียยังคงดูข่าวโทรทัศน์ที่ตนไม่เชื่อถือ ?

รูปปูติน ในโทรทัศน์ Image copyright Getty Images

คนรัสเซียถึง 1 ใน 5 ยังคงเลือกดูข่าวโทรทัศน์อย่างเหนียวแน่น แม้จะรู้ดีว่าข่าวหล่านั้นเป็นเรื่องโกหก

โทรทัศน์เป็นช่องทางรับรู้ข่าวสารและความเคลื่อนไหวที่สำคัญของคนรัสเซีย โดยผลการสำรวจล่าสุดชี้ว่า คนรัสเซียถึงร้อยละ 88 รับชมข่าวจากโทรทัศน์เป็นหลักมากกว่าสื่ออื่น แต่ในขณะเดียวกัน มีผู้ตอบการสำรวจถึงร้อยละ 31 ที่คิดว่าข่าวในโทรทัศน์นั้นเชื่อถือไม่ได้และเต็มไปด้วยข้อมูลเท็จ เหตุใดคนรัสเซียยังคงดูข่าวจากสื่อที่ตนไม่เชื่อถืออยู่เช่นนี้ ? กาเบรียล เกตเฮาส์ ผู้สื่อข่าวบีบีซีจะพาเราไปหาคำตอบ

Image copyright Alamy

ข่าวที่มีการนำเสนอทางโทรทัศน์รัสเซียมากที่สุดเรื่องหนึ่ง คือข่าวที่ว่ารัสเซียตกอยู่ภายใต้ภัยคุกคามจากสหรัฐฯ เหมือนกับในยุคสงครามเย็น โดยในการซ้อมรับมือหายนะภัยทั่วประเทศเมื่อไม่นานมานี้ ทางการออกข่าวให้ประชาชนเตรียมหาที่หลบภัยจากระเบิดนิวเคลียร์ใกล้บ้าน นอกจากนี้ยังมีข่าวที่ทางการนครเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก เตรียมร่างแผนการปันส่วนอาหาร เพื่อเตรียมพร้อมรับเหตุฉุกเฉินซึ่งอาจเป็นการโจมตีจากต่างชาติอีกด้วย

ข่าวที่สร้างความตื่นตระหนกและหวาดระแวงเช่นนี้ มีคนรัสเซียจำนวนไม่น้อยไม่เชื่อถือ บางคนบอกว่าไม่อยากดูข่าวโทรทัศน์อีกต่อไปแล้ว เพราะชอบตอกย้ำให้ผู้คนนึกถึงประสบการณ์อันเลวร้ายในอดีต และสร้างความหวาดกลัวอยู่เรื่อย ๆ ว่าเหตุการณ์ดังกล่าวจะกลับมาเกิดขึ้นอีกครั้ง ซึ่งบางคนมองว่าเป็นวิธีการที่รัฐบาลทำให้ผู้คนรู้สึกว่าสถานการณ์ปัจจุบันนั้นดีอยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องต่อต้านหรือตั้งคำถามวิพากษ์วิจารณ์ใด ๆ

Image copyright COURTESY OF ALEXANDER DUGI

แต่อย่างไรก็ตาม คนรัสเซียก็ยังคงติดตามข่าวที่พวกเขามองว่าเกินจริงเหล่านี้ต่อไป โดยผู้สื่อข่าวบีบีซีได้ถามความเห็นต่อเรื่องนี้กับอเล็กซานเดอร์ ดูกิน บรรณาธิการบริหารของสถานีโทรทัศน์ซาร์กราด ทีวี ซึ่งเป็นสถานีข่าวหลักของนิกายออร์โธดอกซ์ในรัสเซียที่ถ่ายทอดมุมมองทางศาสนาต่อเหตุการณ์โลกปัจจุบันแทบทุกเรื่อง ดูกินบอกว่าสามารถอธิบายเรื่องที่คนรัสเซียตามดูข่าวที่ตนไม่เชื่อถือได้ โดยใช้แนวคิดแบบหลังสมัยใหม่ (โพสต์โมเดิร์นนิสม์) ซึ่งตามแนวคิดนี้ ความจริงเป็นสิ่งสัมพัทธ์และมิได้มีเพียงหนึ่งเดียว ดังนั้นในสังคมรัสเซียก็มีความจริงแบบรัสเซียอยู่ ซึ่งอาจไม่เหมือนกับความจริงในโลกตะวันตก แต่คนรัสเซียก็จำเป็นต้องรับรู้และยอมรับความจริงข้อนี้ แม้จะรู้ว่าความจริงแบบรัสเซียอาจเป็นเรื่องไม่จริงในที่อื่น ๆ ของโลกก็ตาม

Image copyright Getty Images

ด้านเอคาเทอรีนา ชูลมานน์ นักรัฐศาสตร์ ได้ให้ความเห็นกับผู้สื่อข่าวบีบีซีว่า คนรัสเซียไม่ได้ดูข่าวเพราะเชื่อว่าเป็นข้อเท็จจริงล้วน ๆ แต่พวกเขาดูข่าวเพื่อตีความนัยยะต่าง ๆ ที่ซ่อนอยู่เบื้องหลัง เช่นวันนี้ใครเป็นข่าวบ้างและน่าจะเกี่ยวข้องกับคนที่เป็นข่าวเมื่อวานอย่างไร เนื้อหาของข่าวเน้นเรื่องใดบ้าง มีน้ำเสียงและการเลือกใช้ถ้อยคำในข่าวอย่างไร ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญที่คนรัสเซียจะต้องเข้าใจสิ่งเหล่านี้ เพื่อให้อยู่รอดได้ในภาวะที่ชีวิตของพวกเขาต้องขึ้นอยู่กับรัฐเท่านั้น