ผลวิจัยชี้แม่วาฬเพชฌฆาตหยุดระดูเพื่อให้ฝูงรอด

วาฬเพชรฆาต, หมดประจำเดือน, วิวัฒนาการ Image copyright CENTRE FOR WHALE RESEARCH/EPA

นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเอ็กซิเตอร์และมหาวิทยาลัยยอร์กของสหราชอาณาจักร ไขปริศนาที่ว่าเหตุใดวาฬเพชฌฆาตจึงเป็นหนึ่งในสัตว์ไม่กี่ชนิดที่มีการหมดประจำเดือนได้สำเร็จ โดยพบว่าการที่วาฬเพชฌฆาตเพศเมียเข้าสู่วัยทองและไม่อาจตั้งท้องได้อีกในช่วงกลางของชีวิต เป็นผลมาจากวิวัฒนาการเพื่อให้ฝูงวาฬมีโอกาสอยู่รอดได้มากขึ้น

ทีมนักวิจัยดังกล่าวซึ่งติดตามศึกษาวาฬเพชฌฆาตฝูงหนึ่ง ที่นอกชายฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิกทางตอนเหนือมาเป็นเวลานานกว่า 40 ปี เพื่อศึกษาพฤติกรรมการขยายพันธุ์และการรวมกลุ่มเป็นครอบครัวในระยะยาวระบุว่า เมื่อแม่วาฬเพชฌฆาตและลูกสาวตั้งท้องพร้อมกัน โอกาสที่ลูกของแม่วาฬจะตายภายใน 15 ปีแรกของชีวิต จะเพิ่มสูงขึ้น 1.7 เท่า เนื่องจากเกิดการแข่งขันแก่งแย่งทรัพยากรในฝูงเพื่อเลี้ยงดูลูกวาฬ ซึ่งลูกของวาฬตัวเมียที่แก่กว่ามักจะพ่ายแพ้

ในทางตรงกันข้าม หากแม่วาฬเพชฌฆาตหมดประจำเดือนและหยุดตั้งท้องเมื่อมีอายุมากขึ้น โอกาสอยู่รอดของลูกวาฬในฝูงโดยรวมจะเพิ่มขึ้น และแม่วาฬซึ่งมีประสบการณ์ชีวิตมากยังสามารถมาทำหน้าที่จ่าฝูง โดยเป็นผู้นำในการหาอาหารและหลบภัยซึ่งช่วยเพิ่มโอกาสอยู่รอดของทั้งฝูงได้อีกด้วย ทีมวิจัยเชื่อว่าวิวัฒนาการในลักษณะเดียวกันนี้เป็นสาเหตุของการหมดประจำเดือนในมนุษย์ด้วยเช่นกัน

ศาสตราจารย์ ดาร์เรน ครอฟท์ จากมหาวิทยาลัยเอ็กซิเตอร์บอกว่า วาฬเพชฌฆาตจะหมดประจำเดือนและตกลูกตัวสุดท้ายในช่วงอายุราว 30-40 ปี แต่ยังสามารถมีชีวิตยืนยาวต่อไปได้ถึงราว 80-90 ปี หรือแม้กระทั่งร้อยปี โดยลูกวาฬเพชฌฆาตตัวผู้จะติดตามแม่ของมันไปตลอดชีวิต ส่วนวาฬเพชฌฆาตตัวเมียนั้นแม้จะหมดประจำเดือนแล้ว แต่ก็ยังคงมีบทบาทสำคัญในฐานะยายที่ช่วยลูกสาวของตนเลี้ยงหลานและช่วยดูแลวาฬตัวอื่นในฝูงด้วย

ทั้งนี้ การหมดประจำเดือนในเพศเมีย เป็นลักษณะที่พบได้ในสัตว์เพียง 3 ชนิดเท่านั้น คือมนุษย์ วาฬนำร่องครีบสั้น และวาฬเพชฌฆาต ส่วนสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมประเภทอื่นเช่นช้างหรือลิงชิมแปนซีไม่มีลักษณะดังกล่าว