ช้างเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่นอนน้อยที่สุด

ช้างป่าที่บอตสวานา Image copyright WITS UNIVERSITY
คำบรรยายภาพ ช้างในการศึกษานี้ อยู่ที่อุทยานแห่งชาติโชเบ้ ของบอตสวานา

นักวิทยาศาสตร์ที่ติดตามสังเกตช้างป่า 2 ตัวในประเทศบอตสวานา ค้นพบข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับพฤติกรรมการนอนตามธรรมชาติของมันว่า โดยปกติแล้ว ช้างที่อาศัยอยู่ในสวนสัตว์จะนอนหลับประมาณ 4-6 ชั่วโมงต่อวัน แต่ช้างที่อยู่ในป่าตามธรรมชาติ จะนอนเพียงวันละ 2 ชั่วโมงเท่านั้น โดยนอนตอนกลางคืนเป็นส่วนใหญ่

ช้างทั้งสองตัวนี้ เป็นหัวหน้าโขลงเพศเมีย และบางครั้งจะไม่นอนเป็นเวลาหลายวันในระหว่างเดินทางไกล เช่นในกรณีที่ต้องหนีสิงโตหรือสัตว์นักล่าอื่น โดยทุก ๆ 3-4 วัน พวกมันจะล้มตัวลงนอนแทนที่จะยืนหลับ และจะหลับในลักษณะที่เรียกว่า REM (Rapid Eye Movement) ซึ่งหากเทียบกับมนุษย์ ก็คือช่วงการนอนหลับที่มีการกรอกลูกตาเป็นระยะ ๆ และเป็นช่วงที่เกิดความฝัน ซึ่ง ศ.พอล แมนเจอร์ จากมหาวิทยาลัยวิตวอเตอร์สแรนด์ ของแอฟริกาใต้ กล่าวกับ บีบีซี ว่า นี่คือสิ่งที่ทำให้พฤติกรรมการนอนหลับของช้างเป็นเอกลักษณ์ "ช้างเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่นอนน้อยที่สุด ซึ่งดูเหมือนจะมีส่วนเกี่ยวเนื่องกับขนาดของร่างกายด้วย"

"ดูเหมือนช้างจะฝันแค่ทุก ๆ 3-4 วัน ซึ่งข้อเท็จจริงที่ทราบกันดีเกี่ยวกับความจำของช้าง ทำให้เกิดคำถามตามมาต่อทฤษฎีเกี่ยวกับการนอนในระยะ REM ที่บอกว่าสมองจะทำหน้าที่รวบรวมและจัดการกับหน่วยความจำ"

เพื่อศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับพฤติกรรมการนอนของช้างป่า ศ.แมนเจอร์ และทีมวิจัย ได้นำอุปกรณ์ทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งทำหน้าที่เหมือนสายรัดข้อมือเพื่อสุขภาพของมนุษย์ ไปฝังใต้ผิวหนังบริเวณงวงช้าง โดยเครื่องจะบันทึกค่าการนอนจากเวลาที่งวงช้างอยู่นิ่ง ๆ กับที่ นาน 5 นาทีขึ้นไป นอกจากนี้ ทางทีมวิจัยยังนำไจโรสโคป ไปติดกับปลอกคอของช้างทั้งสองตัว เพื่อประเมินท่าทางในการนอนด้วย

หลังจากติดตามศึกษาพฤติกรรมของช้างทั้งคู่มาเป็นเวลา 5 สัปดาห์ ศ.แมนเจอร์ กล่าวว่า "เราเคยมีความคิดว่าช้างน่าจะเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่นอนน้อยที่สุด เนื่องจากพวกมันมีขนาดใหญ่ที่สุด... แต่ก็ยังไม่แน่ใจว่าเหตุใดถึงเป็นเช่นนั้น โดยการนอนมีความจำเป็นต่อการดำรงชีวิต ซึ่งยังถือเป็นปริศนาทางชีววิทยา ควบคู่ไปกับการกิน และการสืบพันธุ์"

การนอนหลับฝัน

Image copyright WITS UNIVERSITY
คำบรรยายภาพ ทีมนักวิทยาศาสตร์ สวมปลอกคอติดไจโรสโคปให้ช้าง

โดยทั่วไปแล้ว สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีขนาดเล็ก จะนอนนานกว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ตัวใหญ่กว่า เช่น ตัวสลอธ จะนอนวันละประมาณ 14 ชั่วโมง ในขณะที่มนุษย์นอนประมาณวันละ 8 ชั่วโมง

ส่วนสาเหตุที่ช้างนอนน้อยมาก ก็ยังคงเป็นปริศนาต่อไป และทีมนักวิทยาศาสตร์ กำลังวางแผนจะศึกษาเพิ่มเติมในช้างตัวอื่น ๆ รวมถึงช้างเพศผู้ ซึ่งจะมีการเก็บข้อมูลเพิ่มเกี่ยวกับการนอนระยะ REM ในช้างด้วย โดยในวงการวิทยาศาสตร์ เชื่อว่าการนอนที่เป็นช่วง REM มีส่วนสำคัญต่อการวางรากฐานความทรงจำ และเป็นระยะการนอนที่พบได้ในสัตว์แทบทุกชนิด ทั้งสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นก และแม้กระทั่งสัตว์เลื้อยคลานประเภทกิ้งก่า