ท่ายืนขาเดียวของฟลามิงโกช่วยประหยัดพลังงาน

นกฟลามิงโกยืนขาเดียวได้โดยกล้ามเนื้อไม่ต้องใช้พลังงานมากเท่ากับท่ายืนสองขา Image copyright SCIENCE PHOTO LIBRARY
คำบรรยายภาพ นกฟลามิงโกยืนขาเดียวได้โดยกล้ามเนื้อไม่ต้องใช้พลังงานมากเท่ากับท่ายืนสองขา

ปริศนาที่ว่าทำไมนกฟลามิงโกจึงสามารถยืนขาเดียวได้เป็นเวลานาน และเหตุใดพวกมันต้องทำเช่นนั้น เป็นคำถามที่นักวิทยาศาสตร์จำนวนมากต่างพยายามหาคำตอบ บ้างก็ว่ามันยืนขาเดียวเพื่อรักษาระดับอุณหภูมิร่างกาย แต่ล่าสุดมีผู้เสนอแนวคิดใหม่ว่า นกฟลามิงโกยืนขาเดียวเพราะเป็นท่าที่ไม่เปลืองพลังงาน โดยกล้ามเนื้อไม่ต้องออกแรงแม้แต่น้อย

ศาสตราจารย์ชาง ยัง หุย จากสถาบันเทคโนโลยีแห่งจอร์เจียในสหรัฐฯ และลีนา ถิง นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเอมอรี ร่วมกันเสนอแนวคิดที่ว่า นกฟลามิงโกเลือกยืนด้วยขาเดียวแม้แต่กระทั่งเวลางีบหลับ เนื่องจากเป็นท่าที่มั่นคงที่สุด ซึ่งจะทำให้พวกมันทรงตัวอยู่ได้นานหลายชั่วโมงโดยไม่เมื่อยล้า

ทีมวิจัยดังกล่าวได้ทำการทดลองเรื่องการทรงตัว ทั้งกับนกฟลามิงโกที่ยังมีชีวิตอยู่ และกับซากนกฟลามิงโกที่ตายไปแล้ว พบว่าสามารถจับซากนกตายให้ยืนขาเดียวได้ โดยที่ไม่ใช้เครื่องช่วยค้ำยันใดๆ ซึ่งชี้ว่าการยืนขาเดียวของนกฟลามิงโกนั้นเกิดขึ้นโดยไม่จำเป็นต้องใช้การเคลื่อนไหวออกแรงของกล้ามเนื้อเลยแม้แต่น้อย

ทีมวิจัยเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า "กลไกคงตัวตามแรงโน้มถ่วงแบบเฉื่อย" (passive gravitational stay mechanism ) ซึ่งเมื่อเทียบกับการยืนสองขาของนกฟลามิงโกแล้ว ท่ายืนสองขากลับต้องใช้พลังงานมากกว่า เนื่องจากกล้ามเนื้อต้องมีการออกแรงเพื่อรักษาสมดุลมากกว่าท่ายืนขาเดียวที่ไม่ต้องใช้แรง โดยในกรณีนี้ทีมวิจัยไม่สามารถจัดซากนกฟลามิงโกที่ตายแล้วให้ยืนสองขาได้

Image copyright Getty Images
คำบรรยายภาพ นกฟลามิงโกมีสีสันโดดเด่นสะดุดตา

อย่างไรก็ตาม ยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่า ลักษณะกายวิภาคของนกฟลามิงโกทำให้เกิดกลไกดังกล่าวขึ้นได้อย่างไร โดยศาสตราจารย์ชางบอกว่า เมื่อนกฟลามิงโกยืนขาเดียว เท้าของมันจะอยู่ที่จุดศูนย์กลางใต้ร่างกายพอดี ซึ่งแสดงว่าขาของมันต้องทำมุมเอียงเข้าด้านในเล็กน้อย และเมื่อพวกมันอยู่ในท่านี้มันแทบจะไม่ขยับเขยื้อนร่างกายเลย ซึ่งยิ่งแสดงว่ากลไกที่ใช้รักษาสมดุลในท่ายืนขาเดียวเป็นกลไกแบบเฉื่อย

ทีมวิจัยยังย้ำว่า กลไกนี้ไม่เกี่ยวข้องกับการที่นกฟลามิงโกอาจมีระบบล็อกข้อต่อเอาไว้ขณะยืนนิ่ง เนื่องจากทีมวิจัยพบว่า ข้อต่อในขานกทั้งสองด้านไม่สามารถล็อกเอาไว้ได้ทั้งหมด แต่มีลักษณะที่เปิดให้เคลื่อนไหวอิสระได้ในด้านหนึ่งและล็อกเอาไว้อีกด้านหนึ่ง คล้ายกับกันชนประตูมากกว่า

ผู้เชี่ยวชาญมองว่า แนวคิดนี้เป็นเพียงการเสนอความเป็นไปได้ทางหนึ่ง แต่ยังไม่สามารถให้คำตอบที่ชัดเจนได้ว่า เหตุใดนกฟลามิงโกจึงต้องยืนขาเดียวมาตั้งแต่เริ่มแรก ซึ่งทีมวิจัยบอกว่าจะมุ่งค้นคว้าหาคำตอบต่อไป รวมทั้งทำความเข้าใจลักษณะกายวิภาคของนกฟลามิงโกให้มากขึ้นด้วย

ข่าวที่เกี่ยวข้อง