เป็ดแมนดารินเปลี่ยนเพศได้อย่างไร ?

ในฤดูผสมพันธุ์เป็ดแมนดารินตัวผู้จะมีขนสีสันฉูดฉาดสะดุดตากว่าตัวเมีย Image copyright Getty Images
คำบรรยายภาพ ในฤดูผสมพันธุ์เป็ดแมนดารินตัวผู้จะมีขนสีสันฉูดฉาดสะดุดตากว่าตัวเมีย

เป็ดแมนดารินที่มีขนสีสันสวยงามและเป็นสัญลักษณ์ของคู่รักหวานชื่นนั้น ตามปกติแล้วตัวผู้จะผลัดขนจากสีน้ำตาลเป็นขนหลากสีน่ามองในฤดูผสมพันธุ์คือฤดูใบไม้ร่วง แต่ในบางครั้งที่มีความผิดปกติในร่างกายเกิดขึ้น เป็ดแมนดารินตัวเมียจะเปลี่ยนเพศไปเป็นตัวผู้ได้เช่นกัน โดยไม่เพียงแค่ผลัดขนจนมีสีสวยงามเหมือนตัวผู้เท่านั้น แต่ระบบสืบพันธุ์ยังเปลี่ยนไปผลิตสเปิร์มแบบตัวผู้ และในบางกรณีสามารถให้กำเนิดลูกในฐานะพ่อเป็ดได้ด้วย

ศาสตราจารย์ทิม เบิร์กเฮด จากมหาวิทยาลัยเชฟฟีลด์ของสหราชอาณาจักรบอกว่า เป็ดแมนดารินตัวเมียเปลี่ยนเพศได้ เพราะโครโมโซมเพศมีลักษณะพิเศษต่างจากมนุษย์และสัตว์ทั่วไป

ทั้งนี้ การกำหนดเพศในมนุษย์นั้นโครโมโซม XX จะเป็นผู้หญิง และโครโมโซม XY จะเป็นผู้ชาย ซึ่งเท่ากับว่าโครโมโซม X นั้นเป็นตัวกำหนดเพศของมนุษย์โดยพื้นฐาน และทำให้เพศหญิงที่มีโครโมโซม X สองตัวถือเป็นเพศยืนพื้น (default) ของมนุษย์ ส่วนโครโมโซม Y นั้นเป็นตัวแปรที่ทำให้เกิดเพศที่ต่างออกไปคือเพศชายขึ้น

ในกรณีของเป็ดแมนดาริน การกำหนดเพศยืนพื้นและเพศที่แปรไปในระดับพันธุกรรมนั้นตรงข้ามกับมนุษย์ โดยเป็ดตัวผู้นั้นกลับเป็นเพศยืนพื้นเนื่องจากมีโครโมโซม ZZ ในขณะที่เป็ดตัวเมียซึ่งมีโครโมโซม ZW ถือเป็นเพศที่ผันแปรไป โดยมีโครโมโซม W เป็นตัวแปรที่ทำให้เป็นเพศเมีย เป็ดแมนดารินตัวเมียจึงมีโอกาสที่จะเกิดความผันแปรทางเพศได้ หากโครโมโซม W มีความบกพร่อง

Image copyright Getty Images

เป็ดและนกตัวเมียโดยทั่วไปยังมีระบบรังไข่ที่ใช้งานได้ข้างเดียว โดยรังไข่ข้างที่ใช้งานได้นี้จะผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนมายับยั้งไม่ให้โครโมโซม Z ในตนเองแสดงลักษณะของเพศผู้ออกมา อย่างไรก็ตาม หากรังไข่ด้านที่ใช้งานได้นี้เกิดความเสียหายเช่นเกิดการติดเชื้อ การผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนที่กดลักษณะของตัวผู้ไว้ก็จะระงับไป ทำให้รังไข่อีกฝั่งที่เดิมไม่ทำงานเกิดความเปลี่ยนแปลง จนกลายไปเป็นอัณฑะที่ผลิตสเปิร์มได้ แม้จะยังไม่มีการพัฒนาอวัยวะสืบพันธุ์แบบเพศผู้อย่างสมบูรณ์ก็ตาม

ในบางกรณีศาสตราจารย์เบิร์กเฮดยังพบว่า สเปิร์มที่ได้จากเป็ดแมนดารินตัวเมียนี้ สามารถนำไปผสมกับไข่ในห้องทดลองและให้กำเนิดลูกเป็ดได้ด้วย

อย่างไรก็ตาม เป็ดแมนดารินตัวเมียที่มีรังไข่ผิดปกติจนสามารถเปลี่ยนเป็นเพศผู้ไปนี้ มักมีอายุไม่ยืน เนื่องจากอาการผิดปกติในร่างกายดังกล่าวนั่นเอง ทำให้มักตายลงในเวลาไม่กี่เดือนหลังจากเปลี่ยนเพศไป แต่ก็ถือได้ว่าพวกมันเป็นเพศผู้ที่สมบูรณ์แม้จะยังมีโครโมโซมแบบเพศเมียอยู่ก็ตาม โดยยึดถือตามนิยามทางชีววิทยาที่นับว่า เพศผู้คือฝ่ายที่ผลิตเซลล์สืบพันธุ์ที่มีขนาดเล็กกว่า ซึ่งก็คือสเปิร์มที่มีขนาดเล็กกว่าไข่นั่นเอง

ข่าวที่เกี่ยวข้อง