งานวิจัยชี้เที่ยวปางช้างกระตุ้นล่าช้างป่า

ช้างน้อยที่ปางช้างแห่งหนึ่งในไทย นักท่องเที่ยวถ่ายรูปกับช้างที่นี่ ช้างถูกบังคับให้คนขึ้นขี่และให้ความบันเทิงกับคนด้วยการเล่นฟุตบอล ระบายสี ขี่รถสามล้อ ปาลูกดอก และเต้นรำ Image copyright WORLD ANIMAL PROTECTION
คำบรรยายภาพ ช้างน้อยที่ปางช้างแห่งหนึ่งในไทย นักท่องเที่ยวถ่ายรูปกับช้างที่นี่ ช้างถูกบังคับให้คนขึ้นขี่และให้ความบันเทิงกับคนด้วยการเล่นฟุตบอล ระบายสี ขี่รถสามล้อ ปาลูกดอก และเต้นรำ

ผู้คนหลายล้านคนอยากถ่ายเซลฟตอนขี่ช้าง อาบน้ำให้ช้าง หรือตอนที่เอามือแตะงวงช้าง แต่จากการศึกษาขององค์กรพิทักษ์สัตว์แห่งโลก (WAP) ที่ทำทั่วภูมิภาคเอเชีย กิจกรรมเช่นนี้เป็นสาเหตุทำให้มีช้างถูกจับจากป่ามาเลี้ยงเพื่อความบันเทิงมากขึ้น โดยในไทยมีช้างที่ถูกจับมาเลี้ยงเพิ่มขึ้นเกือบ 1 ใน 3 ในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา

นักวิจัยขององค์กรพิทักษ์สัตว์แห่งโลก ประเมินจากช้างเกือบ 3,000 ตัว มากกว่า 3 ใน 4 กำลังใช้ชีวิตในสภาพที่ "โหดร้ายทารุณ" ช้างหลายตัวถูกล่ามด้วยโซ่ที่ยาวไม่ถึง 3 เมตร และถูกบังคับให้ยืนอยู่บนพื้นคอนกรีต ใกล้กับถนนที่มีเสียงอึกทึกทั้งจากรถยนต์ เสียงดนตรีและคนจำนวนมาก

งานวิจัยขององค์กรพิทักษ์สัตว์แห่งโลก ทำขึ้นระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2014 ถึง พฤษภาคม 2016 ในไทย ลาว กัมพูชา ศรีลังกา เนปาล และหลายพื้นที่ในอินเดีย หลังจากตรวจสอบสถานที่ต่าง ๆ 220 แห่ง และช้าง 3,000 ตัว พบว่ามีช้างเพียง 200 ตัวเท่านั้นที่ได้อาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ยอมรับได้ โดยเป็นสถานที่ที่คนไม่สามารถสัมผัสกับช้างได้โดยตรง ไม่มีการขี่ช้าง ไม่มีการอาบน้ำให้ช้าง ไม่ให้ช้างทำการแสดง

Image copyright WORLD ANIMAL PROTECTION
คำบรรยายภาพ จำนวนช้างที่ถูกเลี้ยงเพื่อสร้างความบันเทิงให้นักท่องเที่ยวในประเทศไทยกำลังเพิ่มขึ้น ตามปริมาณความต้องการที่สูงขึ้น

รายงานขององค์กรพิทักษ์สัตว์แห่งโลก ให้ข้อมูลว่าในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา ไทยใช้ช้างในอุตสาหกรรมท่องเที่ยวคิดเป็น 2 เท่าของจำนวนช้างในประเทศอื่นรวมกัน ขณะที่จำนวนนักท่องเที่ยวที่เดินทางเยือนประเทศไทยเมื่อปีที่แล้วมีมากกว่า 30 ล้านคน 40% ของนักท่องเที่ยวเหล่านี้ ระบุว่า พวกเขาเคยขี่ช้าง หรือมีแผนจะขี่ช้าง ดังนั้นจึงประเมินได้ว่าเมื่อปีที่แล้ว มีคนเกือบ 13 ล้านคนที่ได้ขี่ช้างที่ถูกเลี้ยงเพื่อการท่องเที่ยวในไทย

รายงานชี้ด้วยว่าช้างเหล่านี้ส่วนใหญ่ถูกจับมาจากป่า มันต้องผ่านการถูกทุบตีหลายครั้งกว่าจะยอมให้คนขึ้นขี่หลัง หลังถูกจับมาได้ไม่นานกระบวนการฝึกช้างก็เริ่มขึ้น ขณะที่คนคุมช้าง หรือ ควาญช้าง ต้องพึ่งพาสัตว์เหล่านี้ในการหาเลี้ยงชีพ ควาญช้างต้องทนใช้ชีวิตอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ "ไม่อาจยอมรับได้" และได้ค่าจ้างเพียงเล็กน้อยจากปางช้างต่าง ๆ

Image copyright WORLD ANIMAL PROTECTION
คำบรรยายภาพ ปกติช้างป่าจะไม่ยอมให้คนขึ้นขี่หลัง หรือทำการแสดง

ด้าน ดร.แจน ชมิดต์-เบอร์แบค จากองค์กรโกลบอลไวด์ไลฟ์ และที่ปรึกษาสัตวแพทย์ ที่องค์กรพิทักษ์สัตว์แห่งโลก กล่าวว่า "ความนิยมขี่ช้างและการแสดงช้างซึ่งถือเป็นการทารุณสัตว์กำลังเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ" เราต้องการให้นักท่องเที่ยวรู้ว่า มีช้างจำนวนมากถูกพรากจากแม่ตั้งแต่ยังเป็นลูกช้างตัวเล็ก ๆ พวกมันถูกบังคับให้รับการฝึก และทนทุกข์ทรมานกับสภาพความเป็นอยู่ที่ย่ำแย่ตลอดชีวิต"

ดร.ชมิดต์-เบอร์แบค กล่าวด้วยว่าจำเป็นต้องให้ความรู้นักท่องเที่ยวและออกกฎควบคุมการแหล่งเที่ยวชมสัตว์ป่าทั่วโลก เขาเห็นว่าศูนย์พิทักษ์ช้างน่าจะเป็นพื้นที่เหมาะสมที่จะให้นักท่องเที่ยวได้ศึกษาความเป็นอยู่จริงของช้างแทนอุตสาหกรรมท่องเที่ยวที่นำช้างมากักขัง

Image copyright WORLD ANIMAL PROTECTION
คำบรรยายภาพ ช้างที่ถูกเลี้ยงไว้ตามปางช้างต่าง ๆ ต้องทำการแสดงสูงสุดถึง 6 รอบต่อวันโดยไม่ได้หยุดพัก

องค์กรระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) เห็นว่า ช้างเอเชียจำนวนมากถูกมองว่าอยู่ในกลุ่มเสี่ยง นอกจากนี้ยังอยู่ในบัญชีสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ของไซเตส (CITES - อนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์) ด้วย จากรายงานในปี 2013 ของ Traffic เครือข่ายเฝ้าระวังการค้าสัตว์ป่าและพืชป่าระบุว่า ช้างจำนวนมากในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวไทย ถูกลักลอบล่ามาจากเมียนมา คาดว่าแต่ละตัวมีราคาสูงถึง 60,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ หรือราว 2.1 ล้านบาท การล่าช้างถือเป็นภัยคุกคามที่รุนแรงต่อประชากรช้างป่าในเมียนมา

นายแดเนียล เทิร์นเนอร์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการฝ่ายการท่องเที่ยว องค์กรบอร์นฟรี (Born Free) กล่าวกับบีบีซีว่า "การขี่ข้างยังคงอยู่ในรายการของนักท่องเที่ยวหลายคนเมื่อเดินทางเยือนเอเชีย และเมื่อไม่นานมานี้ก็รวมถึงแอฟริกาด้วย ขณะที่บางคนเห็นว่าการนั่งบนหลังสัตว์บกเลี้ยงลูกด้วยนมที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก เป็นประสบการณ์ทางวัฒนธรรมอย่างหนึ่งที่ให้อารมณ์ของการผจญภัย แทบไม่มีใครเห็นว่าการทำเช่นนี้ จริง ๆ แล้วเป็นการไม่คำนึงถึงสวัสดิภาพของสัตว์เหล่านี้ และอาจจะทำให้คนตกอยู่ในความเสี่ยงได้"

"การขี่ช้าง หรือ เล่นกับช้างที่ถูกเลี้ยงไว้ภายในบริเวณจำกัด ว่ายน้ำกับโลมา เดินกับสิงโต หรือ การลูบขนลูกเสือเพื่อถ่ายภาพ เหล่านี้เป็นกิจกรรมที่น่าเป็นห่วง และยังส่งผลกระทบต่อสวัสดิภาพสัตว์ และเสี่ยงต่อความปลอดภัยของคนได้เช่นกัน"

Image copyright WORLD ANIMAL PROTECTION
คำบรรยายภาพ ช้างน้อยที่ปางช้างแห่งหนึ่งในไทย

อย่างไรก็ดี รายงานขององค์กรพิทักษ์สัตว์แห่งโลกระบุด้วยว่า ในเวลาเดียวกันไทยก็ค่อย ๆ เริ่มมีสถานที่เลี้ยงดูช้างที่มีสภาพดีขึ้น สถานที่เหล่านี้เรียกตัวเองว่า "ศูนย์ช่วยเหลือ" หรือ "ศูนย์อนุรักษ์พันธุ์สัตว์" โดยส่วนใหญ่จะอยู่ใกล้กับเชียงใหม่ สมควรส่งเสริมให้มีการขยายตัวของสถานที่ในลักษณะนี้ซึ่งคนถูกกันให้อยู่ห่างจากช้างในระยะที่มากพอสำหรับการเฝ้าดูเท่านั้น

นอกจากนี้รายงานยังเห็นว่าไทยกำลังมีความก้าวหน้าในการปรับปรุงสภาพความเป็นอยู่ของช้างที่ถูกเลี้ยง โดยในปี 2016 ได้มีการก่อตั้งศูนย์ข้อมูลพื้นฐานช้างขึ้น และได้เพิ่มความเข้มงวดตามแนวชายแดนที่ติดกับเมียนมาด้วย

ที่ผ่านมาบริษัทนำเที่ยวราว 160 แห่งเคยรับปากว่าจะยุติกิจกรรมส่งเสริมการท่องเที่ยวที่จัดให้มีการขี่ช้างและการแสดงช้าง โดยในปี 2016 เว็บไซต์ทริปแอดไวเซอร์ ประกาศว่า จะเลิกขายตั๋วเที่ยวชมสัตว์ป่า ที่นักท่องเที่ยวสามารถสัมผัสกับสัตว์ป่าได้โดยตรง รวมถึงการขี่ช้างด้วย

ข่าวที่เกี่ยวข้อง