เหยี่ยวออสเตรเลียรู้จักใช้ไฟเผาป่าไล่เหยื่อออกจากที่ซ่อน

ฝูงนกบินเหนือกลุ่มควันไฟที่ป่าคาร์เมล ในอิสราเอล Image copyright Getty Images

นกเหยี่ยวอย่างน้อย 3 ชนิดในเขตนอร์เทิร์นแทริทอรี (Northern territory) ของออสเตรเลีย รู้จักการใช้ไฟเพื่อช่วยหาอาหาร โดยสามารถคาบกิ่งไม้ติดไฟที่เกิดจากไฟป่าตามธรรมชาติ ไปปล่อยลงในพื้นที่อื่น ๆ เพื่อให้เพลิงลุกลามและไล่สัตว์ที่เป็นเหยื่อออกจากที่ซ่อน ทำให้เหยี่ยวพวกนี้สามารถหาอาหารได้มากและง่ายดายขึ้น

นายบ็อบ กอสฟอร์ด นักปักษีวิทยาชาวออสเตรเลียรายงานว่า พฤติกรรมที่รู้จักใช้ประโยชน์จากไฟคล้ายมนุษย์ดังกล่าว พบในเหยี่ยวอย่างน้อย 3 ชนิด คือเหยี่ยวสีน้ำตาล (brown falcon) เหยี่ยวดำ (black kite) และเหยี่ยวผิวปาก (whistling kite) โดยจากการให้ปากคำของผู้พบเห็นพฤติกรรมดังกล่าวซึ่งมีทั้งเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าและชนพื้นเมืองชาวอะบอริจิน 14 ราย ต่างระบุตรงกันว่าพบเห็นเหยี่ยวคาบกิ่งไม้ติดไฟไปเป็นระยะทางกว่า 50-500 เมตร ก่อนจะปล่อยลงในบริเวณที่ยังไม่ไหม้ไฟ

เมื่อเกิดเพลิงไหม้ลุกลามในพื้นที่แห่งใหม่ เหยี่ยวตัวที่ลงมือ "วางเพลิง" จะเข้าไปรอคอยอยู่ใกล้ ๆ ชิดแนวของเปลวไฟที่กำลังโหมกระหน่ำ เพื่อดักจับเหยื่อเช่น งู หนู กบ แมลง และสัตว์เลื้อยคลานอื่น ๆ ที่ตื่นตกใจหนีไฟออกมาได้โดยสะดวก เหยี่ยวพวกนี้มีหนังหนาที่ขา ซึ่งจะป้องกันไม่ให้ตัวมันเองถูกงูกัดหรือถูกไฟลวกได้ง่าย

อย่างไรก็ตาม ยังไม่เคยมีผู้ถ่ายภาพหรือวิดีโอที่เป็นหลักฐานยืนยันชัดเจนถึงพฤติกรรมเผาป่าของเหยี่ยวพวกนี้ได้มาก่อน

นายกอสฟอร์ดบอกว่า ชนพื้นเมืองทราบดีถึงพฤติกรรมประหลาดของนกเหยี่ยวพวกนี้ แต่ความรู้ดังกล่าวไม่ได้รับการเผยแพร่ให้นักปักษีวิทยาสมัยใหม่ได้ทราบ ชาวอะบอริจินบางกลุ่มที่นายกอสฟอร์ดสัมภาษณ์บอกว่า ในวัฒนธรรมของพวกเขามีพิธีศักดิ์สิทธิ์ที่เรียกว่า "ยาบาดูร์วา" (Yabadurrwa ) ซึ่งคนที่แต่งกายคล้ายนกและทำกิริยาเลียนแบบนกจะส่งคบไฟต่อกันไป คล้ายกับพฤติกรรมที่เหยี่ยวจุดไฟเผาป่าดังกล่าว

หากคำบอกเล่าดังกล่าวนี้เป็นจริง อาจแสดงว่ามนุษย์ในทวีปออสเตรเลียค้นพบการใช้ไฟด้วยการสังเกตและเลียนแบบพฤติกรรมของนกเหยี่ยวที่ใช้ไฟป่า ซึ่งต่างจากแนวคิดที่เชื่อกันมานานว่า มนุษย์คือสัตว์ชนิดเดียวที่รู้จักใช้ไฟและได้ใช้ประโยชน์จากไฟในการดำรงชีวิตเป็นพวกแรก แม้ในกรณีนี้เหยี่ยวจะไม่สามารถจุดไฟให้ติดขึ้นมาเองแต่แรกเริ่มก็ตาม

นายกอสฟอร์ดยังบอกว่า พฤติกรรมเรียนรู้ใช้ประโยชน์จากไฟป่าของนกเหยี่ยวสอดคล้องกับทฤษฎีวิวัฒนาการอย่างยิ่ง เพราะการแยกไปเผาป่าในพื้นที่ใหม่ ช่วยลดการแข่งขันในหมู่นกนับร้อยที่มารุมกันจับเหยื่อในพื้นที่เกิดไฟป่าเพียงแห่งเดียว ซึ่งทำให้อาหารมีไม่เพียงพอ นายกอสฟอร์ดยังวางแผนจะศึกษาพฤติกรรมเช่นนี้ของเหยี่ยวในส่วนอื่นของโลกเพิ่มเติม เช่นในเขตทุ่งหญ้าสะวันนาของแอฟริกาและในทวีปอเมริกาด้วย