ซีเรีย: 7 ปีของสงครามตัวแทน กับ หลายแสนชีวิตที่สูญเสีย

REUTERS Image copyright Reuters

จากอาวุธเคมีที่คร่าชาวซีเรียหลายสิบ จนถึงคำขู่ของ ปธน.ทรัมป์ ว่าจะตอบโต้ซีเรียอย่าง "แข็งกร้าว" ย้อนดูที่มาของสงครามซีเรียที่ยืดเยื้อมาตลอด 7 ปีที่ผ่านมา

การประท้วงต่อต้านประธานาธิบดีบาชาร์ อัล อัสซาด ของซีเรีย อย่างสันติเมื่อ 7 ปีก่อน กลายเป็นสงครามกลางเมืองอย่างเต็มรูปแบบ คร่าชีวิตพลเรือนและกองกำลังติดอาวุธกว่า 3.5 แสนคน ชักนำชาติเพื่อนบ้านและมหาอำนาจตะวันตกมาร่วมสร้างความหายนะให้ดินแดนมากอารยธรรมแห่งนี้

จากข้อกล่าวหาว่ามีการใช้อาวุธเคมีโจมตีเมืองดูมา ในเขตกูตาตะวันออกของซีเรีย สมาคมการแพทย์ซีเรียอเมริกัน (Syrian American Medical Society-SAMS) อ้างว่า มีคนถูกนำตัวส่งศูนย์แพทย์หลายแห่งในพื้นที่ กว่า 500 คน และคาดว่ามียอดผู้เสียชีวิตอยู่ที่ 42-60 คน

ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ออกมาประณามประธานาธิบดีอัสซาด พร้อมชาติพันธมิตรอย่างรัสเซีย และอิหร่าน ว่าอยู่เบื้องหลังเหตุในครั้งนี้ โดยผู้นำสหรัฐฯ เปรียบผู้นำซีเรียเป็น "สัตว์" และล่าสุด ได้ออกให้คำมั่นสัญญาว่าจะตอบโต้ซีเรียอย่าง "แข็งกร้าว" ในเร็ววัน

บีบีซีไทย พาย้อนดูสาเหตุที่มาของความขัดแย้งรุนแรงในครั้งนี้

สงครามซีเรียเกิดขึ้นได้อย่างไร?

Image copyright AFP

นายอัสซาดขึ้นรับตำแหน่งต่อจากพ่อของเขา นายฮาเฟซ อัล อัสซาด เมื่อปี 2000 และก่อนที่ความขัดแย้งจะปะทุขึ้น ประชาชนได้เริ่มวิพากษ์วิจารณ์ปัญหาการว่างงาน ปัญหาทุจริต และการไร้เสรีภาพทางการเมือง ภายใต้การบริหารประเทศของนายอัสซาด

ในปี 2011 เกิดการชุมนุมประท้วงเพื่อประชาธิปไตยเกิดขึ้นที่เมืองเดอรา ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจมากจากกระแส "อาหรับสปริง" หรือการลุกฮือต่อต้านรัฐบาลในตะวันออกกลาง

ความวุ่นวายขยายวงกว้างและการปราบปรามรุนแรงมากขึ้น นี่ทำให้ฝ่ายต่อต้านรัฐบาลเริ่มหันไปจับอาวุธ เพื่อป้องกันตัวเองและเพื่อขับไล่กองกำลังรัฐที่เข้ามาในพื้นที่ของพวกเขา และนายอัสซาดประกาศกร้าวว่าจะจัดการกับ "พวกก่อการร้ายที่ได้รับการสนับสนุนจากต่างประเทศ"

จากนั้น ความรุนแรงก็ขยายตัวกลายเป็นสงครามกลางเมืองในที่สุด

ยอดผู้เสียชีวิตนับแสน

Image copyright GETTY IMAGES

องค์กรสังเกตการณ์เพื่อสิทธิมนุษยชนซีเรีย (SOHR) ระบุว่า จำนวนผู้เสียชีวิตถึงเดือน มี.ค. ปีนี้ มีทั้งสิ้น 353,900 ราย แยกเป็นพลเรือน 106,000 ราย จำนวนดังกล่าวไม่ได้รวมถึง 56,900 คน ที่สูญหายและคาดว่าเสียชีวิต องค์กรนี้ระบุว่า คาดว่ามีผู้เสียชีวิตถึงหนึ่งแสนรายที่ไม่ได้รับการจดบันทึก

ศูนย์บันทึกการล่วงละเมิด (Violations Documentation Centre) ในซีเรีย ซึ่งได้ข้อมูลจากเครือข่ายนักเคลื่อนไหวในซีเรีย ระบุว่า มีการละเมิดกฎหมายนานาชาติด้านการให้ความช่วยเหลือทางมนุษยธรรมและสิทธิมนุษยชน ซึ่งรวมถึงการโจมตีพลเรือนด้วย องค์กรนี้บันทึกว่า เมื่อนับถึง ก.พ. ปีนี้ มีการเสียชีวิตที่เกิดจากการสู้รบ 185,980 ราย โดยเป็นประชาชน 119,200 ราย

สู้กันเรื่องอะไร?

Image copyright AFP

สงครามซีเรียขยายคู่ขัดแย้งจากฝ่ายต่อต้านและฝ่ายสนับสนุนนายอัสซาดในประเทศ ออกไปนอกประเทศและกลุ่มต่าง ๆ ซึ่งต่างก็มีเป้าหมายของตัวเอง ทำให้ความขัดแย้งที่กำลังดำเนินไปซับซ้อนและยืดเยื้อกว่าเก่า กลุ่มต่าง ๆ เหล่านี้ถูกกล่าวหาว่าสร้างความเกลียดชังระหว่างศาสนามุสลิมนิกายซุนนี ซึ่งเป็นนิกายที่ชาวซีเรียส่วนใหญ่นับถือ กับศาสนามุสลิมนิกายอะลาวิต

ความขัดแย้งทำให้ทั้งสองฝ่ายต่างต่อสู้กันอย่างโหดร้าย ชุมชนแตกแยกและทำให้ความหวังที่ประเทศจะกลับสู่สันติภาพริบหรี่เข้าไปทุกที และนี่ยังทำให้นักรบจีฮัด เช่น กลุ่มที่เรียกตัวเองว่ารัฐอิสลาม หรือ ไอเอส และกลุ่มอัลกออิดะห์ ได้ขยายตัวเข้ามามีอิทธิพลมาก

ชาวเคิร์ดในซีเรีย ซึ่งต้องการปกครองตนเองแต่ยังไม่ได้ต่อสู้กับกองกำลังซีเรีย ก็ได้เพิ่มความซับซ้อนของสงครามในครั้งนี้เข้าไปอีก

ใครเกี่ยวข้องบ้าง?

Image copyright Reuters

ในขณะที่รัสเซียและอิหร่านให้การสนับสนุนรัฐบาลซีเรีย กลุ่มกบฏได้รับการสนับสนุนจากสหรัฐฯ ตุรกี และซาอุดีอาระเบีย

รัสเซีย ซึ่งมีฐานทัพทหารในซีเรีย ช่วยรัฐบาลนายอัลซาดเมื่อปี 2015 ในการโจมตีทางอากาศที่มีส่วนสำคัญในการทำให้กองกำลังฝ่ายรัฐบาลกลับมาได้เปรียบอีกครั้ง กองทัพรัสเซียบอกว่าพวกเขาโจมตีแค่ "ผู้ก่อการร้าย" เท่านั้น แต่นักเคลื่อนไหวบอกว่า พวกเขาสังหารกลุ่มกบฏและประชาชนอยู่เรื่อย ๆ

อิหร่าน - เชื่อกันว่าอิหร่านได้ส่งกองกำลังจำนวนมาก และให้เงินสนับสนุนหลายพันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในการช่วยเหลือนายอัลซาด นอกจากนี้ กลุ่มติดอาวุธผู้นับถือศาสนาอิสลามนิกายชีอะห์ ซึ่งได้รับการฝึกฝนและสนับสนุนด้านเงินจากอิหร่าน ไม่ว่าจะมาจากกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ ในเลบานอน และจาก อิรัก อัฟกานิสถาน และเยเมน ก็ได้ต่อสู้เคียงข้างกับกองทัพซีเรียด้วย

สหรัฐฯ สหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส และประเทศตะวันตกอื่น ๆ ให้การสนับสนุนต่างระดับกับฝ่ายที่พวกเขาเรียกว่า กลุ่มกบฏ "สายกลาง"

บรรดาชาติตะวันตกเหล่านี้ร่วมมือกันโจมตีทางอากาศต่อกลุ่มไอเอสในซีเรียตั้งแต่ 2014 และช่วยกลุ่มติดอาวุธเคิร์ดและอาหรับที่รวมตัวกันในชื่อ กองกำลังประชาธิปไตยซีเรีย Syrian Democratic Forces(SDF) ยึดคืนดินแดนกลับมาจากนักรบจีฮัด

ตุรกี ให้การสนับสนุนกลุ่มกบฏมานานแล้ว แต่มุ่งเป้าไปที่การใช้พวกเขาในการควบคุมกลุ่มกบฏชาวเคิร์ดซึ่งเป็นสมาชิกส่วนใหญ่ของ SDF ตุรกีกล่าวหาว่ากบฏชาวเคิร์ดนี้เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มกบฏชาวเคิร์ดในตุรกีซึ่งทางการตุรกีต่อต้าน

ซาอุดีอาระเบีย ซึ่งต้องการต่อต้านและคานอำนาจกับอิหร่าน ได้ให้การสนับสนุนกลุ่มกบฏ SDF? ทั้งทางอาวุธและเงิน

อิสราเอล - ด้วยความกังวลเรื่องการขนย้ายอาวุธของอิหร่านไปให้กลุ่มฮิซบอลเลาะห์ ในซีเรีย อิสราเอลได้ปฏิบัติการโจมตีทางอากาศเพื่อสกัดกั้นการขนส่งดังกล่าว

ผลกระทบจากสงคราม

Image copyright AFP

นอกจากผู้เสียชีวิตหลายแสนแล้ว สงครามทำให้คน 1.5 ล้านกลายเป็นคนพิการ ในจำนวนนี้ 86,000 คนต้องเสียแขนขา มีชาวซีเรียอย่างน้อย 6.1 ล้านคนที่ต้องโยกย้ายถิ่นฐานไปเมืองอื่น และอีก 5.6 ล้านคนที่ต้องอพยพไปต่างประเทศ ซึ่ง 92 เปอร์เซ็นต์ของคนเหล่านี้ อยู่ในประเทศเพื่อนบ้านคือ เลบานอน จอแดน และตุรกี

สหประชาชาติคำนวณว่ามีผู้คนถึง 13.1 คนที่ต้องการความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมในปี 2018 และกลุ่มติดอาวุธต่าง ๆ ก็ยิ่งทำให้สถานการณ์แย่เข้าไปอีกด้วยการปิดกั้นช่องทางไม่ให้กลุ่มช่วยเหลือเข้าถึงผู้ประสบภัย

แม้ว่ารัฐบาลซีเรียยึดเมืองใหญ่ ๆ ของซีเรียคืนมาได้ แต่พื้นที่จำนวนมากของประเทศก็ยังถูกยึดครองโดยกลุ่มกบฏและกลุ่มกองกำลังประชาธิปไตยซีเรียที่นำโดยชาวเคิร์ด