นักเขียนการ์ตูนหญิง ของหายากในแวดวงการ์ตูนไทย?

สิริลักษณ์ แซ่ก๊วย Image copyright Jiraporn Kuhakan / BBC Thai
คำบรรยายภาพ สิริลักษณ์ แซ่ก๊วย เคยเผชิญกับอคติทางเพศว่านักเขียนการ์ตูนหญิงไม่น่าจะทำงานได้เท่ากับผู้ชาย แต่สุดท้ายก็สามารถเอาชนะความเชื่อนั้นได้

วงการการ์ตูน ไม่ว่าจะของโลกหรือของไทย ถูกมองว่า "ผู้ชายเป็นใหญ่" มาแต่อดีต ถึงปัจจุบันความเชื่อนี้ยังเป็นจริงหรือไม่ และความเท่าเทียมทางเพศมีอยู่มากน้อยแค่ไหนสำหรับคนในอาชีพนี้

ในอดีต วงการการ์ตูนเคยถูกมองว่าเป็นหนึ่งในวงการที่ "ผู้ชายเป็นใหญ่" ไม่เพียงมองผ่านผลงานบนหน้ากระดาษ ที่มักเสนอภาพผู้ชายที่มีความแข็งแรง เป็นผู้คอยกอบกู้โลก ขณะที่ผู้หญิงหากไม่อ่อนแอรอรับการช่วยเหลือจากผู้ชาย ก็มักแต่งตัวเซ็กซี่ วับๆ แวมๆ เป็นเพียงอาหารตา หรือวัตถุทางเพศ

เรื่องราวเบื้องหลัง ระหว่างนักเขียนชายกับนักเขียนหญิง ก็มีการเลือกปฏิบัติเช่นกัน ไม่ว่าจะในแวดวงการ์ตูนต่างชาติหรือของไทย

แต่สิ่งเหล่านั้นกำลังเปลี่ยนไปอย่างช้าๆ

Image copyright FRANCOIS GUILLOT/AFP/Getty Images
คำบรรยายภาพ การ์ตูนเป็นสื่อที่เข้าถึงคนได้ทุกวัย โดยเฉพาะกับเด็กๆ แต่ภายใต้ภาพอันสวยสดและเรื่องราวแสนสนุกสนานมีประเด็นเรื่องความไม่เท่าเทียมทางเพศซุกซ่อนอยู่?

น.ส.สิริลักษณ์ แซ่ก๊วย นักเขียนการ์ตูนหญิง หรือ "ฮู้" ยอมรับกับบีบีซีไทยว่า ในแวดวงการ์ตูนไทยเคยมีเรื่องการเหยียดเพศอยู่จริง ไม่ว่าจะผ่านอคติที่คิดว่าผู้หญิงน่าจะทำงานได้ไม่เท่าผู้ชาย ซึ่งเธอเคยเจอมากับตัว แต่ที่สุดก็สามารถเอาชนะอคตินั้นมาได้ หรือนักเขียนการ์ตูนชายบางคนก็มีทัศนคติเหยียดเพศโดยไม่รู้ตัว สังเกตได้จากผลงานที่วาดออกมา แต่ยืนยันว่าเป็นแค่บางคนเท่านั้น ไม่ใช่ส่วนใหญ่

ปัจจุบัน น.ส.สิริลักษณ์ ทำงานอยู่ในกองบรรณาธิการหนังสือการ์ตูนแนวขบขัน "ขายหัวเราะ" ซึ่งเคยถูกวิจารณ์ว่านำเสนอเนื้อหาที่มีลักษณะเหยียดเพศเช่นกัน เช่น ใช้มุกเกี่ยวกับเมียหลวง-เมียน้อย หรือให้ตัวละครหญิงหน้าตาสะสวย หน้าอกใหญ่ หรือแต่งตัววับๆ แวมๆ แต่เธอยืนยันว่า หลังจากมีการปรับโครงสร้างและวิธีการทำงานภายในครั้งใหญ่ เมื่อหลายปีก่อน แก๊กเหล่านี้ก็ลดความรุนแรงลงไป หรือใช้วิธีการที่ฉลาดขึ้นมานำเสนอ

Image copyright Jiraporn Kuhakan / BBC Thai
คำบรรยายภาพ "นักเขียนการ์ตูนหญิงมีน้อยกว่าชายจริง อาจเพราะข้อจำกัดทางร่างกาย และในเมืองไทย อาชีพนี้ถูกมองว่าไม่มั่นคง ทำให้พอถึงจุดหนึ่งจะถูกกดดันให้ต้องไปหาอาชีพอื่นที่มั่นคงกว่า" สิริลักษณ์ แซ่ก๊วย หนึ่งในนักเขียนการ์ตูนหญิงของเมืองไทยระบุ

เธอยอมรับว่า ปัจจุบันนักเขียนการ์ตูนหญิงในวงการยังมีน้อยอยู่ อาจเพราะข้อจำกัดทางร่างกาย ทำให้ไม่สามารถทำงานหนักเท่านักเขียนการ์ตูนผู้ชายได้ นอกจากนี้ อาชีพ "นักเขียนการ์ตูน" ในเมืองไทย ยังไม่ถูกมองว่ามีความมั่นคง พอถึงจุดหนึ่งครอบครัวก็จะมากดดันให้หาอาชีพอื่นที่มั่นคงกว่า

"นักเขียนการ์ตูนหญิงคนอื่นๆ ที่พอรู้จักกัน รู้อีกทีก็บอกว่าเลิกเขียน ไปทำอาชีพอย่างอื่นแล้ว" นักเขียนการ์ตูนหญิงที่มีประสบการณ์ทำงานสิบปีเศษระบุ

สำหรับเรื่องค่าตอบแทนในการเขียนการ์ตูน น.ส.สิริลักษณ์ระบุว่า ปัจจุบัน ผู้หญิงกับผู้ชายไม่ต่างกันมากนัก เพราะขึ้นอยู่กับผลงาน ความขยัน และวินัยในการผลิตชิ้นงาน เรียกว่าขึ้นอยู่กับความสามารถเป็นหลัก

Image copyright Matt Stroshane/Disney Parks via Getty Images
คำบรรยายภาพ Frozen หนึ่งในการ์ตูนยอดนิยมที่ได้รับรางวัลออสการ์เมื่อปี 2557 มีนักเขียนการ์ตูนหญิงไทยเข้าไปมีส่วนร่วมในการผลิตด้วย

แม้จะยังมีจำนวนน้อยกว่า แต่ใช่ว่านักเขียนการ์ตูนหญิงจะไม่มีที่ยืนเลยในวงการ เพราะก่อนหน้านี้ ก็มีนักเขียนการ์ตูนหญิงของไทยที่มีชื่อเสียงระดับโลก อย่าง "น.ส.ฝน วีระสุนทร" หนึ่งในทีมผู้ผลิตการ์ตูนเรื่อง Frozen ของค่ายวอลท์ดิสนีย์ ที่ได้รับรางวัลออสการ์สาขาแอนิเมชั่นยอดเยี่ยม ประจำปี 2557

ขณะที่ล่าสุด น.ส.สิริลักษณ์เองก็ได้มีส่วนร่วมในการผลิตการ์ตูนฉบับพิเศษของ UN Women เพื่อส่งเสริมความเท่าเทียมทางเพศ ประจำวันสตรีสากล ปี 2560 โดยเธอเชื่อว่า การ์ตูนมีพลังในการสร้างความเปลี่ยนแปลงได้ โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงทัศนคติของผู้หญิงให้ "เห็นคุณค่าของตัวเอง"

Image copyright Jiraporn Kuhakan / BBC Thai
คำบรรยายภาพ พิมพ์พิชา อุตสาหกิจ ผู้บริหารเครือบันลือกรุ๊ป ชูหนังสือการ์ตูนฉบับพิเศษเพื่อส่งเสริมความเท่าเทียมทางเพศ ที่จัดทำขึ้นโดยความร่วมมือกับ UN Women

น.ส.พิมพ์พิชา อุตสาหจิต ผู้บริหารหญิงเครือบันลือกรุ๊ป เจ้าของการ์ตูนแนวขบขัน "ขายหัวเราะ" และ "มหาสนุก" ระบุว่า หลังจาก UN Women ติดต่อมา ก็ตอบรับในทันที เพราะอยากสร้างอะไรดีๆ ให้กับสังคม ซึ่งส่วนตัวเชื่อว่าปัญหาสังคมบางอย่างถ้าสื่อสารด้วยเหตุผล หรือบอกตัวๆ หลายคนอาจไม่ยอมรับ แต่ถ้านำเสนอในรูปแบบการ์ตูน โดยเฉพาะการ์ตูนตลก คนส่วนใหญ่ก็อาจซึมซับเข้าไปโดยไม่รู้ตัว นี่คือ soft power ที่ประเทศญี่ปุ่นเคยใช้เพื่อสร้างคนในชาติให้มีระเบียบวินัย หรือประเทศเกาหลีใต้ใช้เพื่อส่งออกวัฒนธรรมมาแล้ว

ด้าน UN Women ระบุว่า เหตุที่เลือกเครือบันลือกรุ๊ป เนื่องจากเป็นสื่อสร้างสรรค์ที่มีความหลากหลาย การใช้การ์ตูนที่เป็นศิลปะที่มีความเป็นสากลมาสื่อสารยังทำให้คน "เข้าถึงและเข้าใจได้ง่าย"

"เราเชื่อว่า ศิลปะสามารถมีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคม วัฒนธรรมและกระบวนคิดของผู้คนได้" แถลงการณ์ของ UN Women ที่ส่งถึงบีบีซีไทยระบุ