Chilcot raporunda Blair'e sert eleştiriler

Cihazınızda ses/video gösterim programı bulunamadı

İngiltere'de eski Tony Blair hükümetinin 2003'teki Irak Savaşı öncesi ve sonrası aldığı kararlara yönelik en kapsamlı soruşturmanın bulgularını içeren ve 7 yıldır merakla beklenen Chilcot Raporu kamuoyuna açıklandı.

Raporu hazırlayan soruşturma komisyonunun başkanı Sir John Chilcot, eski İngiltere Başbakanı Tony Blair'i sert dille eleştirdi, "Askeri harekat son seçenek değildi" dedi.

Telif hakkı AP

''Askeri harekat belki sonra gerekli olabilirdi, ama Saddam Hüseyin 2003'te acil bir tehdit değildi'' sonucuna varan Sir John Chilcot, İngiltere'nin, Irak'ın silahsızlanmasına yönelik barışçıl tüm seçenekler tüketilmeden işgale katılmayı seçtiğini, Irak'ın işgali sonrasına yönelik planlamanın ve hazırlıkların da yetersiz olduğunu söyledi.

Chilcot ayrıca İngiliz hükümetinin, "Irak'ta askeri harekata katılmanın yasal temeli var" şeklindeki kararının da tatmin edici olmaktan uzak olduğunu belirtti.

Raporun açıklanmasından ardından gazetecilerin karşısına çıkan Blair, konuşmasında, ''Saddam Hüseyin'in devrilmesinin başbakanlık görevinde bulunduğu 10 yılda verdiği 'en zor, en sancılı ve en önemli' karar olduğunu söyledi.

Bahane öne sürmeden bütün sorumluluğu üstlendiğini söyleyen Blair, 'herkesin düşündüğünden daha fazla keder ve pişmanlık hissettiğini söyledi ve özür diledi.

Telif hakkı AFP

Blair planlama aşamasında yapılan hatalardan dolayı da özür diledi ancak aynı koşullarda yine aynı kararı alacağını belirtti.

'Blair'in görüşü doğru değildi'

Soruşturma komisyonu başkanın açıklamasından başka bazı satır başları şöyle:

-"İngiltere'nin Irak politikası kusurlu istihbarata dayalıydı. İstihbarat sorgulanmalıydı ancak bu yapılmadı."

-"Irak o dönemde herhangi bir tehdit teşkil etmiyordu. Kesin bir şekilde ülkenin kitle imha silahlarının risk teşkil ettiği yönündeki hükmün de haklı bir gerekçesi yoktu."

-"Dönemin başbakanı Tony Blair'in, 'Irak'ta işgal sonrası yaşanacak problemler önceden bilinemezdi' şeklindeki görüşü doğru değildi. Irak'ta iç savaş ve El Kaide'nin faaliyet gösterme riski olduğu yolunda uyarılar vardı."

Telif hakkı EPA

-"Tony Blair, daha 28 Temmuz 2002'de dönemin ABD Başkanı George W Bush'a gönderdiği bir mektupta, 'Ne olursa olsun, seninleyim' yazdı."

-"Blair, ABD'nin politikalarını etkileme yeteneğini abarttı."

-"İngiltere Savunma Bakanlığı işgali aceleyle planladı ve oluşan güvenlik tehditleri karşısında yavaş reaksiyon gösterdi. Özellikle de çok sayıda askerin ölümüne neden olan el yapımı bombalar konusunda...

-"İngiltere'nin, 2007 yılında Basra'da aktif olarak İngiliz güçlerini hedef alan bir milis grubu ile esir değişimine dayalı bir anlaşma yapmasının en iyi seçenek olması küçük düşürücüydü. İngiltere'nin Irak'taki askeri rolü başarıdan çok uzaktı."

-"Irak'ta işgal ve istikrarsızlık sonucu Temmuz 2009 tarihi itibarı ile en az 150 bin Iraklı, muhtemelen çok daha fazlası, hayatını kaybetti. Ölenlerin çoğu sivildi. Bir milyondan fazla kişi de evsiz kaldı. Irak halkı çok acı çekti."

Başta Blair olmak üzere dönemin önde gelen isimlerinin eleştirildiği Chilcot Raporu, 2 milyon 600 kelimeden oluşuyor.

Cihazınızda ses/video gösterim programı bulunamadı

Sir John Chilcot raporu kamuoyuna duyurmadan önce BBC'ye yaptığı açıklamada ise gelecekte Irak Savaşı benzeri askeri operasyonların çok daha dikkatli bir analiz ve siyasi hüküm sonrası yapılmasını umduğunu söyledi. Chilcot raporun ayrıca 2003-2009 yılları arası Irak'ta hayatını kaybeden 179 İngiliz askerinin ailelerinin bazı sorularının yanıtlanmasını yardımcı olmasını umduğunu da belirtti.

Ölen askerin kardeşi: Blair terörist

Chilcot Raporu'nun açıklanması sonrası Irak'ta ölen İngiliz askerlerinden bazılarının ailelelerinin avukatları bir basın toplantısı düzenledi.

Avukatlar, Sir John Chilcot'a rapor için teşekkür etti.

Kardeşini Irak'ta kaybeden bir İngiliz ise "Tony Blair teröristtir" dedi.

Aileler, Blair ve dönemin yetkilileri hakkında dava açıp açmamayı değerlendirecek.

Blair: İyi niyetle alınmış bir karardı

Eski İngiltere Başbakanı Tony Blair ise Chilcot Raporu ile ilgili yaptığı açıklamada, Saddam Hüseyin'e karşı askeri harekatın "iyi niyetle ve ülkenin çıkarları doğrultusunda alınmış bir karar olduğuna inandığını" söyledi.

Tony Blair, "Saddam Hüseyin'in iktidardan uzaklaştırılmasının bugün Ortadoğu'da ve herhangi bir başka yerde gözlemlediğimiz terörizmin nedeni olduğuna inanmıyorum" dedi.

Blair Bush'a yazdığı "Ne olursa olsun, seninleyim" ifadesiyle ilgili olarak " Başkanı BM yöntemlerini izlemeye ikna etmeye çalışıyordum. Saddam BM kararlarına uysaydı, mesele kapanırdı ama uymadı." dedi.

Blair ayrıca planlama aşamasında yapılan yanlışların tüm sorumluluğunu üstleneceğini belirtti ancak aynı koşullarda yine aynı kararı alacağını vurguladı.

Telif hakkı PA
Image caption Sortuşturma komisyonu başkanı Sir John Chilcot, Irak Savaşı'yla ilgili istihbarata odaklanan Butler Raporu'nu hazırlayan ekipte de görev almıştı

İngiltere Başbakanı David Cameron ise Avam Kamarası'nda yaptığı konuşmada, Chilcot Raporu'ndan gelecek için gerekli derslerin çıkarılması, Irak'ta savaşa onay veren herkesin de yaşananlarla ilgili olarak sorumluluk üstlenmeleri gerektiğini belirtti.

2003'te savaşa karşı çıkan İşçi Partisi lideri Jeremy Corbyn ise Irak Savaşı'nın, gerçeklerin kasıtlı olarak yanlış yansıtılmasına dayalı bir işgal eylemi olduğunu söyledi.

Soruşturma kararını Brown almıştı

Irak Savaşı'nın ardından İngiltere'de o dönem gerek muhalefet partileri, gerekse de iktidardaki İşçi Partisi'nden bazı milletvekilleri İngiltere'nin savaşa katılım sürecinin soruşturulmasını talep etmişti.

Telif hakkı .
Image caption Tony Blair, Irak Savaşı'nda hayatını kaybedenler için üzgün olduğunu ancak Saddam Hüseyin'in devrilmesini sağladığı için pişman olmadığını söylemişti

Tony Blair 2007'de başbakanlığı bırakmış, halefi Gordon Brown Haziran 2009'da Sir John Chilcot başkanlığında beş kişilik bir soruşturma komisyonu oluşturmuştu.

2001-2009 yılları arasındaki olayları inceleyen Chilcot Komisyonu'nun faaliyetleri İngiltere'ye yaklaşık 10 milyon sterline mal oldu.

Blair, Brown ve bazı eski bakanlar ile dönemin üst düzey askeri ve istihbarat yetkilileri dahil 150'den fazla kişi Komisyon'a ifade verdi. 150 binden fazla resmi belge de incelendi.

Başta bir sene sürmesi planlanan soruşturma tam yedi yıl sürdü. Bu süre içerisinde soruşturma komisyonun beş üyesinden biri (Sir Martin Gilbert) öldü.

Irak'ın işgali sırasında bir dönem ülkede 46 bin İngiliz askeri vardı

Telif hakkı AP
Image caption Irak'ın işgali sırasında bir dönem ülkede 46 bin İngiliz askeri vardı

Uluslararası Ceza Mahkemesi raporu inceleyecek

Uluslararası Ceza Mahkemesi Pazartesi günü, adı geçenlerle ilgili olarak soruşturma açılıp açılamayacağını tespit etmek için raporu kapsamlı şekilde inceleyeğini açıklamıştı.

Irak'ta ölen 179 İngiliz askerinden 29'unu temsil eden avukatlar Chilcot Raporu'nun; Blair, bakanları ya da dönemin İngiliz hükümeti aleyhine dava açılmasına zemin hazırlayabileceğini söylüyor.

İngiltere'de daha önce Irak Savaşı'yla ilgili olarak olarak hazırlanan soruşturma raporlarında özellikle istihbarat alanında yapılan hatalara dikkat çekilmiş ancak hiçbir hükümet yetkilisi doğrudan suçlanmamıştı.

İlgili Konular

İlgili haberler