ABD Senatosu Tillerson'ın Dışişleri Bakanlığını onayladı

Tillerso Senato'da onay aldı Telif hakkı Reuters

ABD Senatosu, Başkan Donald Trump'ın Dışişleri Bakanlığı'na aday gösterdiği petrol şirketi Exxon Mobil eski CEO'su Rex Tillerson'ın bu göreve getirilmesini onayladı.

Tillerson, Senato'daki oylamada 43'e karşı 56 oy alarak yeni ABD Dışişleri Bakanı oldu.

Senato'daki tüm Cumhuriyetçi üyeler Tillerson'ın bakanlığına onay verirken, eski CEO 3 Demokrat ve bir bağımsız senatörün de deteğini aldı.

Senato'daki onayt sürecinin başında Dış İlişkiler Komisyonu'nda soruları yanıtlarken, "Radikal İslam konusunda dürüst olmalıyız" demiş, Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) örgütün yenilgiye uğratılmasının Orta Doğu'da öncelikleri olması gerektiğini söylemişti.

Moskova'yla ilişkilerdeki amacın ne olması gerektiği konusunda "açık ve dürüst" bir diyalog kurulması gerektiğini vurgulayan Tillerson, "terörizmle mücadele" gibi ortak çıkarların olduğu alanlarda Rusya ile birlikte hareket etmeleri gerektiğini belirtmişti.

ABD Dışişleri Bakanı adayı Tillerson: Orta Doğu'da önceliğimiz IŞİD'i yenmek olmalı

Trump: Mükemmel tercih

Donald Trump Tillerson'ın aday gösterdiği yazılı açıklamasında "Azmi, deneyimi ve jeopolitik dengelere yönelik derin anlayışı, kendisini Dışişleri Bakanlığı için mükemmel bir tercih haline getiriyor" ifadelerini kullanmıştı.

Cumhuriyetçi Başkan, ayrıca Tillerson'ın bölgesel istikrarı desteklemeye yönelik adımlar atacağını ve ABD'nin temel ulusal güvenlik çıkarlarına odaklanacağını ifade etmişti.

Rex Tillerson, 1952 yılında doğdu. Texaslı.

Çocukluğunda babasının da yönetici olduğu İzci Kulübü'nde aktif olarak görev yaptı.

Seneler sonra başına geçtiği enerji devi ExxonMobil'in, sosyal sorumluluk projeleri kapsamında izcilere yüklü miktarlarda bağış yapmasını sağladı.

Austin'deki University of Texas'ta mühendislik okudu.

Okulu bitirdikten sonra 1975'te ExxonMobil'de işe girdi ve bugüne kadar da başka hiçbir yerde çalışmadı.

Çeşitli pozisyonlarda senelerce görev yaptıktan sonra 2004'te birçok rakibini geride bırakarak şirketin CEO'luğa seçildi.

Başkanlık ettiği toplantıları dua ederek açtığı söyleniyor.

Tillerson, yönetimi altındaki ExxonMobil'ı kapitalizmin tüm gereklerini yerine getiren ancak kurallara da harfiyen uyan bir şirkete dönüştürdü.

Yolsuzluğun yaygın olduğu birçok ülkede iş yapmasına karşın ABD'de bugüne kadar hiçbir hukuki sorunla ya da davayla karşı karşıya kalmadı.

Telif hakkı Reuters
Image caption Tillerson'a Rusya'da 'Dostluk Nişanı' verildi.

Rusya ile çok yakın ilişkiler

Rex Tillerson'ın yöneticilik döneminde elde ettiği başarılar da dünyanın en önemli enerji üreticilerinden Rusya ile kurduğu ilişkiler önemli rol oynuyor.

Tillerson, hem Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in hem de Rus enerji devi Rosneft'in Başkanı, Putin'in yakın çalışma arkadaşı Igor Seçin'in yakın dostu.

Tillerson'a 2013'te Kremlin tarafından kendisine Dostluk Nişanı verildi.

Rusya ile işleri, Kırım'ın ilhakının ardından ABD'nin uyguladığı ambargolardan dolayı bir miktar bozuldu.

Bu deneyimin de etkisiyle kendisi şahsen, ExxonMobil de kurumsal olarak ambargoların ABD dış politikasında bir araç olarak kullanılmasına karşı çıkıyor.

Telif hakkı Getty Images

"ABD yönetiminin çıkarlarına uysun uymasın..."

ExxonMobil hakkında kitap yazan Pulitzer ödüllü ABD'li gazeteci Steve Coll, New Yorker'a yazdığı yazıda, Tillerson'ın yönetimindeki ExxonMobil'i 'vahşi kapitalizmin ve Protestan inancının kalesi' olarak nitelenirmiş ve şöyle demişti:

"Tillerson'ı aday göstererek Trump aslında Dışişleri Bakanlığı'nı da, bütün hayatını hissedarlarının çıkarlarını korumak adına paralel dışişleri bakanlığı benzeri bir yapı oluşturmaya ve ABD yönetiminin çıkarlarına uysun uymasın, yabancı liderlerle yakın ilişkiler kurmaya adamış bir adama teslim etmiş oluyor."

011'de Soçi'de ExxonMobil adına Kutuplarda Rosneft ile birlikte petrol aramak için yapılan işbirliği anlaşmasına imza attı.

Tillerson ve ExxonMobil ise daha çok para ve yatırımların gücünü kullanarak etki alanını artırmanın peşinde.

Örneğin, dünyanın en yoksul ülkelerinden Çad'a ABD devleti sadece 20 milyon dolar yardım yaparken, ExxonMobil'in işlettiği petrol sahaları için devlete ödediği miktar ise 500 milyon dolar.

Çad'ın otoriter olmakla suçlanan Devlet Başkanı Idriss Deby'nin Tillerson'ın sözünü ABD dışişleri bakanlığından daha çok dinlediği konuşuluyor.

Tillerson'ın bir ülkede iş yapıp yapmamaya karar verirken baktığı en önemli etken ise siyasi istikrar.

Bu nedenle de bazı durumlarda bir ülkenin istikrara sahip olması rejiminin demokratik olup olmamasından daha önemli görüldüğü yönünde eleştiriler de yapılıyor.

TPAO ile anlaşma imzalamıştı

ExxonMobil bünyesinde bir siyasi bilgi toplama ve risk analizi birimi de bulunuyor. Burada ağırlıklı olarak bir dönem Dışişleri Bakanlığı, CIA ve Pentagon'da çalışmış olan kişiler istihdam ediliyor.

Bu birim, Tillerson önderliğindeki ExxonMobil'in de dış politikada daha bağımsız hareket etmesine ve karar almasına yardımcı oluyor.

Bu nedenle de şirket tarihinde birçok kereler ABD dış politikasıyla açıkça çatışan kararlara da imza atmış bulunuyor.

Bunlardan birisi ExxonMobil'in 2013 yılında Türkiye ile Kuzey Irak petrol sahaları için yaptığı anlaşma. Merkezi hükümetin onayı dışında yapılan bu anlaşma ABD yönetiminin tepkisini çekmişti.

ExxonMobil'in ayrıca 2008 yılında da Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ile Karadeniz'de petrol arama anlaşması yapmıştı.