Venezuela krizi hakkında bilinmesi gereken 5 şey

Venezuela"da dün başlayan genel grev, bugün de sürüyor Telif hakkı AFP
Image caption Venezuela"da dün başlayan genel grev, bugün de sürüyor

Güney Amerika ülkelerinden Venezuela'da yeni anayasayı yazacak Kurucu Meclis'in üyelerinin belirlenmesi için Pazar günü seçim düzenlendi.

Devlet Başkanı Nicolas Maduro, seçim günü yaptığı açıklamada, bunun savaşta yeni bir dönemin başlangıcı olduğunu söylemişti.

Seçim öncesi muhalefet boykot, grev ve eylem çağrısı yapmıştı. Ülke genelinde iki günlük genel grev düzenlendikten sonra Cuma günü de büyük protestolar yapıldı. Pazar günü ise muhalefet boykot çağrısına uyarak, dolayı sandık başına gitmedi.

ABD, Kolombiya ve Meksika, sonuçları tanımadığını ilan etti.

Muhalefet, yeni anayasanın yazım sürecini Maduro'nun gücünü artırma hamlesi olarak görüyor. Maduro ise yeni anayasanın ülkeye istikrar getireceğini savunuyor.

Venezuela kriziyle ilgili merak edilenleri 5 soruda derledik.

  1. 30 Temmuz Pazar günü ne oldu?
  2. Anayasa neden değiştiriliyor?
  3. Muhalefetin görüşü ne?
  4. Bundan sonra ne olacak?
  5. Uluslararası kamuoyunun tepkisi ne düzeyde?

Telif hakkı AFP/Getty Images
Image caption Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro

30 Temmuz Pazar günü ne oldu?

Devlet Başkanı Maduro, anayasayı yeniden yazacak bir Kurucu Meclis için ulusal çapta seçim düzenledi..

Meclis'in 364 üyesi, kayıtlı seçmenlerin kullanacakları oylara göre belirlendi. Kalan 181 üyesi ise emekliler, yerliler, iş dünyası, köylüler ve öğrenciler gibi grupların oluşturduğu yedi sosyal kesimin üyeleri tarafından seçildi.

Muhalefet, seçimleri boykot etti. Bu da, katılımın düşük ancak sandığa gidenlerin büyük kısmının iktidar destekçisi olduğu anlamına geliyor.

Muhalefet, kamu çalışanlarının zorla sandık başına götürüldüğünü öne sürüyor. Hükümet de Pazar günü oy kullanma süresini bir saat uzattı.

Maduro'ya şu anda halk desteği yüzde 20 düzeylerinde bulunuyor.

Venezuela'da mevcut anayasa, 1999 yılında Maduro'nun selefi Hugo Chavez döneminde seçilen Kurucu Meclis tarafından yazıldı. Ancak, o dönemde Chavez, anayasa değişikliğini halk desteğinin yüksek olduğu bir dönemde yapmış ve öncesinde yeni meclisin oluşturulmasıyla ilgili karar için referanduma gitmişti.

Bu kez, Maduro, konuyu halka götürmeden, yayımadığı kararname ile Kurucu Meclis oluşturulmasına karar verdi.

16 Temmuz'da Maduro'nun anayasa değiştirme kararıyla ilgili muhalefet tarafından düzenlenen sembolik oylamaya 7 milyon insan katıldı. Bu sayı, Maduro'nun 2014 seçimlerinde aldığı oy miktarından fazla.

Maduro, artan baskılar sonucunda geçen ay içerisinde, yazım aşamasının tamamlanmasının ardından yeni anayasanın onay için referanduma sunulacağını açıkladı.

Ancak ne Maduro ne de Venezuela Seçim Konseyi, bu sürecin ne kadar süreceği ve bu zaman içerisinde şu anda muhalefetin kontrolü altında bulunan mevcut yasama organına ne olacağını söylemiş bulunuyor.

Muhalifler, kurucu meclisin, mevcut parlamentoyu etkisizleştirme girişimi olduğunu ve fiilen Küba'daki gibi, görevi yürütmenin verdiği kararları onaylamaktan ibaret olan bir Kongre'nin oluşturulduğunu savunuyor.

Başa dön


Maduro neden anayasayı değiştirmek istiyor?

Venezuela'da Mart 2017'de hükümetin parlamentonun yasama yetkisini elinden almaya çalışmasından bu yana aralıksız gösteriler düzenleniyor. Daha sonra hükümet kısmen geri adım atmış olsa da hükümet karşıtı eylemler devam etti.

Muhalifler, ülkedeki ekonomik sıkıntılardan ve suç oranındaki artıştan hükümeti sorumlu tutuyor.

Protestoların birinci ayının dolduğu 1 Mayıs'ta Maduro da ülkede "barışın yeniden tahsisinin tek yolu" olduğunu söyleyerek, yeni anayasanın yazılmasına karar verdiğini açıkladı.

Ancak ülkede hem şiddet olayları hem de devlet baskısı o tarihten bu yana giderek arttı.

En az 100 kişi yaşamını yitirdi ya da tutuklandı.

Başa dön


Telif hakkı Reuters
Image caption Adalet Bakanı Luisa Ortega

Muhalefetin görüşü ne?

Muhalif grupların oluşturduğu Demokratik Birlik Masası (İspanyol adının kısaltması olan MUD olarak da biliniyor) koalisyonu, tüm bu girişimleri en başından bu yana reddediyor.

Ancak hükümete yöneltilen eleştiriler, yapılan politikalar ya da siyasi kararlara itirazın çok daha ötesine geçmiş bulunuyor.

Yapılan bir kamuoyu yoklaması, Venezuela halkının yüzde 80'ininin yeni anayasaya karşı olduğunu ve bunun yerine genel seçimlerin yapılmasını istediğini ortaya koyuyor.

Ayrıca, Maduro'nun selefi Chavez'in destekçileri arasında da son yaşananlara itiraz edenler bulunuyor. Bu kesim Maduro'nun Chavez'in bıraktığı siyasi mirasa ihanet ettiğini düşünüyor.

Bu kesim arasında başı çekenlerden birisi de Adalet Bakanı Luisa Ortega. Yüksek Mahkeme tarafından büyük tepki çeken Ortega'nın görevden alınması söz konusu.

Başa dön


Telif hakkı Reuters
Image caption Bir göstericinin arkasında 'Venezuela'ya sevgi lazım' yazıyor

Bundan sonra ne olacak?

Devlet Başkanı Maduro, sabah saatlerinde oyunu kullanırken yaptığı açıklamada, "Savaşta yeni bir dönem başlıyor. Bu Kurucu Meclis'le artık topyekun savaşın içindeyiz" dedi.

Caracas'ta seçimi takip eden BBC News'tan Will Grant, bundan sonra Maduro'nun önündeki en büyük zorluğun böylesine çatışmalı bir siyasi ortamda ülkeyi yönetmek olduğunu belirtiyor.

Bundan sonrasında yanıt aracak soruların başında yeni anayasanın içeriği geliyor.

Maduro, yeni anayasanın içeriği konusunda çok net açıklamalar yapmadı.

Maduro, Temmuz ayı başında yapılan 24 saatlik grevin ardından muhalefetin iki önde gelen ismini "anavatana ihanet" suçlamasıyla hapse atmakla tehdit etmiş ve yeni anayasanın en önemli hedeflerinden birinin de ülkede istikrarsızlık yaratmaya çalışanlara yargı önüne çıkarılmasının önünü açmak olduğunu söylemişti.

İnsan hakları örgütlerine göre, Venezuela'da şu anda hapishanede 100'den fazla siyasi tutuklu bulunuyor. Protestoların ilk 3 ayında ise 1000'den fazla kişi tutuklanırken, 400'e yakın sivil de askeri mahkemeler de yargılandı.

1999'daki Kurucu Meclis sırasında, parlamento da geçici olarak kapatılmış ve yeni anayasa çalışmaları 6 ay sürmüştü.

Venezuela'da bir sonraki başkanlık seçimlerinin 2018 yılında yapılması öngörülüyor. Ancak, yeni anayasa kapsamında seçimlerin de planlandığı şekilde yapılıp yapılmayacağı netliğe kavuşmuş değil.

Aralık 2016'da yapılması öngörülen yerel seçimler de bu yılın sonuna ertelenmişti. Ancak bu seçimlerin tarihinin de yeni anayasayla değişebileceği belirtiliyor.

Başa dön


Telif hakkı AFP
Image caption Resmi kaynaklara göre, yaklaşık 25 bin Venezuelalı gıda malzemesi almak ve kayıt dışı çalışarak para kazanmak için Kolombiya'ya geçiyor

Uluslararası kamuoyunun tepkisi ne düzeyde?

Amerikan Devletleri Örgütü (OAS), Venezuela'ya diplomatik yollardan defalarca sert tepki gösterdi.

Ancak Venezuela hükümeti, yaptırım ya da daha somut adımlar içeren kararların oylamasında petrol üreticisi olmaktan kaynaklanan avantajını kullanarak, bazı küçük Karayip devletlerinin çekimser kalmasını ya da ret oyu vermesini sağladı.

Son olarak, ABD yönetimi de Perşembe günü Venezuellalı 13 yetkiliye yaptırım uygulamaya karar verdi. Pazar akşamı Reuters haber ajansına konuşan ABD'li yetkililer, Venezuela'nın en önemli gelir kalemi olan petrol ihracatına yönelik yaptırımların yolda olduğunu söyledi.

Ancak bazı uzmanlar, petrol sektörüne yönelik bir ambargonun ters tepebileceği görüşünde.

Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip olan Venezuela, toplam gelirinin yüzde 95'ini de bu sektörden sağlıyor.

Bu gelirlerin azalmasının ülkede zaten kötü olan insani durumun daha da kötüye gitmesine neden olmasından endişe ediliyor.

Başa dön

İlgili haberler