YSK ilk kez, sonuca itiraz üzerine olmayan ve ülke genelini kapsayan 'mühürsüz pusula' kararı aldı

PUSULA Telif hakkı Getty Images

Yüksek Seçim Kurulu'nun (YSK) Pazar günkü anayasa değişikliği referandumunda 'mühürsüz oy pusulaları ve zarflarının' geçerli olacağına dair kararla ilgili tartışmalar sürüyor. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) sonuçlara itiraz ederken, Halkların Demokratik Partisi (HDP) de bu pusulaların kabul edilmesini "seçime darbe" olarak nitelendirdi.

YSK ise geçmişte yapılan seçimlerde de mühürsüz oy pusulalarını geçerli kılan kararlar aldığını ve bunun yeni olmadığını açıkladı.

YSK, Salı günü de aldığı kararın tam metnini internet sitesine koydu. YSK, internet sitesine koyduğu kararda geçmiş yıllarda aldığı benzer kararlara atıfta bulunarak, "Yüksek Kurul tarafından gönderildiğinde şüphe bulunmayan hallerde, sandık kuurullarının hata veya ihmali sonucu mühürlenmeyen oy zarfı ve oy pusulası ile seçmene kullandırılan oyların geçerli olduğu kabul edilmiştir" denildi.

Kurul ayrıca, "Oy kullanma işleminin; oy güvenliğini sağlamaya yönelik ve sahte oy kullanılmasını engellemek amacıyla getirilen kontrol mekanizmalarına uygun olarak, Yüksek Seçim Kurulunca üretildiğinden kuşku bulunmayan oy pusulası ve zarf kullanılarak gerçekleşmesi halinde, sandık kurulunca mühürleme işleminin yapılmaması tek başına seçmenin oyunun geçersiz sayılması için yeterli değildir" dedi. YSK ayrıca, hata ya da ihmali tespit edilen sandık kurulu başkan ve üyeleri hakkında suç duyurusunda bulunacağını bildirdi.

Anadolu Ajansı (AA) Pazartesi günü, mühürsüz oy pusulalarına ilişkin 1984, 1989, 1990, 1994 ve 2004 yıllarında alınan kararları inceledi. YSK da Salı günü internet sitesine daha önceki kararların metinlerini koydu.

Kararların tamamının ortak özelliği, seçimin bitmesinin ardından elde edilen sonuçlara yapılan bir itiraz üzerine ve belli bir seçim bölgesinde bazı sandıkları kapsıyor olması.

Bu açıdan YSK'nın Pazar günkü kararı, referandum için alınması, elde edilen bir sonuca yapılan itiraz üzerine değil, sayıma geçilirken yapılmış bir talebi değerlendirmesinden ve belli bir bölgedeki sandıklardan ziyade ülke genelini kapsamından dolayı bir ilk olma özelliği taşıyor.

YSK'nın sitesine koyduğu ve mühürlü oy pusulalarının geçerli sayıldığı kararlarda, bunun sandık kurulunun bir hatası olduğu ve seçime hile karıştırılmaya yönelik herhangi bir kanıt olmadığının altı çizildi.

'Böyle bir karar ilk kez verildi'

CHP'nin YSK Temsilcisi Avukat Mehmet Hadimi Yakupoğlu, BBC Türkçe'ye yaptığı açıklamada Pazar günü alınan kararın yazımının gün içerisinde tamamlanıp yayınlanmasının beklendiğini söyledi.

Bunun normal bir uygulama olduğuna dikkat çeken Yakupoğlu, daha önce de YSK'nın yaptığı toplantıların ardından alınan kararları başkanlık duyurusu olarak açıkladığını ve ilgili kararın metne dökülmesinin birkaç gün zaman aldığını da ifade etti.

Yakupoğlu, "YSK'nın aldığı bir karardır ve oybirliği ile alınmıştır. YSK'da dördü parti temsilcileri, 15 üye bulunur. Parti temsilcilerinin oy kullanma hakkı yoktur. Bu nedenle ben bununla ilgili itirazımı toplantıda dile getirdim ancak bu karar oy hakkı olan 11 üye tarafından oybirliği ile alınmıştır" dedi.

Yakupoğlu, mühürlü oy pusulalarının geçersiz sayılması konusunun Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (AKP) Temsilcisi Recep Özel'in yazılı başvurusu ve talebi üzerine gündeme geldiğini ve 40 dakika içerisinde görüşülüp, Batı'daki oy sayımının başlamasına 10 dakika kala kararın alındığını da aktardı.

CHP temsilcisi, "Bu karar ilk defa verildi. Aynı gerekçeyle verilmiş kararlar vardı. Fakat bu kararların öncesinde öncesinde geçerli geçersiz oyları saydılar, mühürü olanları ayırdılar, tutanaklar işlediler. İtirazları önce ilçe seçim kurulu, oradan il seçim kurulu, sonra da YSK inceledi. YSK bu mühürsüz oyların sonuçta rtkili olup olmadığına baktı. Etkilemiyorsa geçerlidir kararı verdi" diye konuştu.

Yakupoğlu, YSK'nın bu kararla mühürlü ve mühürsüz oylar ayrıştırılmadan sayıma izin verdiği için itirazlara konu olan oy sayısının bilinemediğini ve oy torbaları mühürlü olduğundan sorunun tüm oyların yeniden sayımıyla çözülmesinin de zor olduğunu belirtti.

İlk karar 1984 yılında bir sandık için

Bu kararlara göre, mühürsüz oy pusulalarının kabul edilmesine yönelik ilk karar 1984 yılındaki yerel seçimlerde, Kütahya'nın Gediz ilçesindeki Akçaalan kasabasındaki 35 numaralı sandık için alındı.

Gediz İlçe Seçim Kurulu bu pusulaların geçersiz sayılmasına karar verince bu karara YSK nezdinde itiraz edildi.

YSK aldığı kararda, "Görüldüğü üzere, oy pusulalarının dışarıdan temin edildiği yolunda bir iddia yoktur. Olay tamamen bu konuda eğitilmediği anlaşılan sandık kurulunun hatasından kaynaklanmaktadır" dedi.

Bunun üzerine, mühürsüz oylar geçerli sayıldı.

Ancak, dönemin YSK Başkanı İsmet Yanıkömeroğlu ile üyelerinden Hüsamettin Özbilgin, oyçokluğuyla alınan karara, "Oyun geçerli sayılabilmesi için öncelikle oy pusulasının ve hatta pusulanın konulduğu zarfın yasanın tarifine uygun ve muteber olması gerekmektedir" gerekçesiyle karşı çıktı.

İki yasal dayanak var

YSK'nın bugüne kadar konuyla ilgili aldığı kararlarda gönderme yaptığı iki yasal düzenleme bulunuyor. Bunlardan ilki 298 Sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun. Bu kanunun "geçerli oy pusulaları" ile ilgili bölümünde, oy pusulalarının 11 halde geçersiz olacağı sıralanıyor.

Bu maddede sıralanan geçersizlik halleri arasında, oy pusulasında Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Seçim Kurulu filigranı ve arkasında sandık kurulu mührünün bulunmaması yer alıyor.

YSK'nın aldığı kararlarda bu maddenin konulma amacı "seçimlerde kullanılacak oy pusulalarının dışarıdan temin edilmesini, böylece seçime hile karıştırılmasının önlenmesi" olarak tanımlanıyor.

Kurulun kararlarında gönderme yapılan diğer yasal düzenleme de 138 sayılı Genelge'nin 42'nci maddesi. Burada da sandık kurulunca mühür basılmayan oy pusulalarının kural olarak geçersiz olduğu hükmü yer alıyor.

Telif hakkı AFP
Image caption Referandumun ardından 'Hayır'ı destekleyen gruplar bazı kentlerde protesto eylemleri düzenledi

1994'te üç itirazda geçerli sayılma kararı

YSK, 1994 yerel seçimlerinde de benzer üç itirazı ele aldı. Kurul, Ankara'nın Çamlıdere ilçesinde yapılan ve CHP adayının kazandığı belediye başkanlığı seçimlerinde 'mühürsüz oyların' geçerli sayılmaması üzerine Refah Partisi'nin yaptığı itirazı ele aldı.

İtirazla ilgili kararda, mühürsüz oylar sayıldığında dahi seçimi aynı adayın kazandığına dikkat çekilerek, mühürsüz oyların geçerli sayılması oybirliğiyle kabul edildi.

İkinci itirazda da bu kez Doğru Yol Partisi'nin (DYP) Dörtkonak köyünde mühürsüz pusulalarda il genel meclisi için oy kullanıldığı gerekçesiyle seçimin iptal edilmesi talebi ele alındı.

YSK burada da, DYP'nin iddiasının "delil ve belgeye dayanmadığı için" reddedilmesine hükmetti.

Kurul üçüncü kararında da Gaziantep'in Nizip ilçesinde bir sandıktan çıkan 266 oy pusulasının mühürsüz olmasına karşın "il seçim kurulu gözetiminde bastırılıp ilçe seçim kurulunca sandık kuruluna teslim edilen filigranlı oy pusulaları olduğunun açık olmasından" dolayı geçerli kabul edilmesine karar verdi.

Telif hakkı AFP

2004'te başkandan 'yasaya aykırı' itiraz

YSK'nın bu konudaki bir diğer kararı da 2004 yılından. Yerel seçimlerde Mersin'in Gülnar ilçesinde bulunan Olukbaşı mahallesine ait sandıktaki 145 mühürsüz pusula geçerli sayıldı.

Buradaki itirazın gerekçesi, "iki aday arasındaki oy farkının 22 olması ve sandık kurulu başkanı tarafından yapılan bariz hata sonucunda seçmen iradesinin engellenmesi" olarak tanımlandı.

YSK aldığı kararda, bu hatanın bir kusur olduğu, sahtecilik teşkil etmediği vurgulanırken, "sandık kurulunun görevini ihmal etmesinden" dolayı bu oyların geçerli sayılmasına hükmetti.

Kurul ayrıca, pusulaları mühürlemeyerek, ihmalde bulunan görevliler hakkında suç duyurusunda bulunma kararı da aldı.

Oyçokluğuyla alınan bu kararda dönemin Başkanı Cengiz Erdoğan'ın da aralarında olduğu üç üye karşı oy kullandı.

Erdoğan yazdığı yazıda, "Kanun hükmü ve genelgenin 42'nci maddesine aykırı olarak arkası mühürlü olmayan birleşik oy pusulalarının geçersiz sayılması gerektiğinden, iki aday arasındaki oy farkı çok az olduğundan, bu oy pusulalarının geçerli sayılmasına dair çoğunluk görüşüne katılmıyorum" dedi.

Üyeler Kenan Atasoy ile Ramazan Yaman Taşan ise iki aday arasındaki oy farkı göz önüne alındığından mühürsüz oy pusulalarının sonucu etkileyecek mahiyette olmasından dolayı "seçimin iptaline karar verilmesi gerektiği" için karşı oy kullandıklarını belirtti.

Telif hakkı DHA
Image caption YSK Başkanı Sadi Güven, Pazar günü alınan kararın bir ilk olmadığını söylüyor

İl Seçim Kurulu, seçimi iptal etti

Bundan 10 yıl sonra ise mühürsüz oy pusulalarının geçerli kabul edilmesi nedeniyle bir yerde seçim iptal edildi.

Bitlis'in Güroymak İlçesi'nde yapılan yerel seçimlerde, daha sonra adını Demokratik Bölgeler Partisi (DTP) olarak değiştiren Barış ve Demokrasi Partisi adayının 32 oy farkla kazanmasının ardından Adalet ve Kalkınma Partisi sonuca itiraz etti.

Bunun üzerine Bitlis İl Seçim Kurulu, bir sandıkta mühürsüz oy pusulalarının kullanıldığı gerekçesiyle seçimin iptal edilip, tekrarlanmasına karar verdi.

İlgili Konular

İlgili haberler