İran ile müzakere Cenevre'de başladı

BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri ve Almanya, nükleer programı ile ilgili olarak İran ile müzakere masasına oturdu.

Image caption Görüşmeler İsviçre'nin Cenevre kentinde yapılıyor

Kısa süre önce İran, gizlice ikinci bir uranyum zenginleştirme tesisi açmakla suçlanmıştı.

İranlı temsilciler, BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi (İngiltere, Çin, Fransa, Rusya ve ABD) ayrıca Almanya ile Cenevre'de görüşüyor.

Bir günlük bu görüşmenin öncesinde Almanya, İran'ın "işbirliğinde başarısız olduğunu" söyledi.

BM'nin nükleer faaliyetleri izlemekten sorumlu birimi ise uranyum zenginleştirme tesisini gizlediğini söylediği İran'ı "hukukun yanlış tarafında " olmakla suçladı.

Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK) başkanı Muhammed El Baradey, CNN-IBN televizyonuna yaptığı açıklamada, "İran'ın bu tesisi inşa etmeye karar verdiği gün bize bilgi vermesi gerekirdi. Bunu yapmadılar."

İran, UAEK denetçilerinin Kum kenti yakınlarında olduğu düşünülen bu tesisi gezmelerine izin vereceğini açıkladı, ancak bu denetimlerin ne zaman yapılabileceğine açıklık getirmedi.

'Diyalog'

ABD ve müttefikleri bu ülkeye yönelik yaptırımların ağırlaştırılması seçeneğini değerlendiriyor.

BM Güvenlik Konseyi, şu ana kadar nükleer programını dondurmayı reddetmesi nedeniyle İran'a yönelik üç ayrı dizi halinde yaptırımlar uygulamıştı.

Washington, İran ile ender görülen bir biçimde yüzyüze görüşmelere başlayabileceğinin işaretini vermişti.

Üst düzey bir Amerikalı yetkili, ABD'nin "yaptırımlara değil, diyaloğa odaklandığını" söyledi.

Cenevre Gölü'nde

Görüşmeler Cenevre Gölü kıyısındaki bir villada, Avrupa Birliği Dış İlişkiler temsilcisi Havier Solana tarafından açıldı.

Toplantı öncesinde her iki taraftan gelen sert açıklamalar, görüşmelerde bir ilerleme sağlanmasının beklenemeyeceğine işaret ediyor.

Ama tüm taraflar görüşmeye istekli olduklarını da dile getirdiler.

Gerek İran, gerekse Amerika Birleşik Devletleri, son günlerde bazı uzlaşmacı adımlar atmıştı.

Ender bir olay olan, İran Dışişleri Bakanının Washington'u ziyaretine izin verilirken; İran ise, ülkesinde hapiste olan üç Amerikalının diplomatlarca ziyaret edilmesine izin verdi.

Washington, dıplomatik girişimlerden tamamiyle vazgeçmeden önce tüm görüşme olanaklarının araştırılmasını istiyor ve şimdiden yeni tur görüşmelerden sözediliyor.

Ama arka planda da yeni yaptırımlar konusunu daha da ayrıntılı şekilde inceleniyor.

Uzmanların görüşleri

İran uzmanı ve yazar Baqer Moin, bugünkü toplantı öncesinde İranlıların nasıl bir hava içinde olduklarını şöyle anlattı:

"İranlılar görüşmelere iyiniyetle katıldıklarını ve diğer tarafın da aynı şekilde karşılık vereceğini umduklarını söylüyorlar. Bence dün olan birşey ilginçti. Dışişleri Bakanı Muttaki, onyıllar sonra ilk defa Washington'u ziyaret etti. Gerçi sadece İran işleriyle ilgili yetkililerle görüştü ama görüşmelerin bir gün öncesinde bunun olması bazı olumlu işaretler veriyor. Ama tabii toplantıda neler olacağını beklemek gerek."

Daily Beast adlı haber sitesinin editörlerinden ve "Bir Kozmik Savaş Nasıl Kazanılır?" kitabının yazarı Rıza Aslan da Cenevre görüşmelerinde ABD'nin beklentilerini şöyle özetledi:

"Washington'da bu gçrüşmelerin etkili olacağı konusunda daha fazla bit güven duygusu var, eskisine kıyasla. Bunda, geçen hafta içinde gerçekleşen Cenevre öncesi görüşmelerin payı var. Ama aynı zamanda buradaki sağ eğilimli kesimde de çok büyük bir olumsuzluk egemen. Bir bakıma yeni zorba haline geldi Washinton çevrelerinde İran... Başkan Obama'nın sağlık reformu politikasına eşdeğer bir dış sorun olarak gösteriliyor...Bu arada İsrail hükümetinden de birçok mesaj geliyor. Dolayısıyla bu görüşmeler İran'ın gelişen nükleer programına verilecek bir askeri yanıttan önceki prelüdden başka birşey değil gibi görünüyor."

İran uzmanı ve yazar Baqer Moin, BBC'nin İran'a verilebilecek askeri yanıtın ne olabileceği ve İran'ın geliştirdiği belirtilen nükleer tesisleri bir çırpıda yok edebilecek bir silah olup olmadığı yönündeki sorusunu şöyle yanıtladı:

"Uzmanlar tüm tesislerin devredışı bırakılmasının imkansız olduğunu söylüyorlar. Belki bazı işlemler geciktirilebilir, sorunlar yaratılabilişr ama uzmanlardan öğrendiğim kadarıyla bu soruna çözüm getirecek tek bir yöntem yok. Bu yüzden de, müzakereler, ilerleme kaydetmenin en iyi yolu."

Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'nun eski başkanı Hans Blix de, İran'ın bir nükleer bomba hazırlığı içinde olup olmadığı sorusuna şu yanıtı veriyor:

"Bu, çok da önemli değil. Önemli olan İran'ın uranyum zenginleştirme olanaklarına sahip olması ve bu olanaklarını genişletiyor olması. Bunun, eğer isterlerse bir bomba üretebilecek bir aşamaya daha fazla yaklaşmış oluyorlar. Ama İranlıların bir bomba üretme peşinde olup olmadıklarını asla anlayamazsınız. Belki bugün için böyle birşeyin peşinde olmadıklarını saptayabilirsiniz ama, yarın fikirlerini değiştirebilirler."

İlgili haberler

BBC’den seçmeler