Parçacık deneyi yeniden başladı

CERN'in hazırladığı Büyük Hadron Çarpıştırıcısı yeniden devreye girdi.

Image caption CERN'deki çarpıştırıcı deneyi, yüzyılın en önemli bilimsel olaylarından biri olarak görülüyor

Çarpıştırıcıda 14 aylık tamirat yapılmıştı.

Mühendisler, 27 kilometre uzunluğunda ve çember şeklindeki bir tünele yerleştirilen, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı adlı düzeneğe atom altı yani atomdan küçük, parçacıklardan oluşan bir hüzme gönderdi.

Altı milyar dolara mal olan ve İsviçre-Fransa sınırında Alp dağlarının altına inşa edilen makine ile yapılacak deneylerle, evrenin başlangıç anlarındaki koşullara ışık tutulması hedefleniyor.

Büyük Hadron Çarpıştırıcısı geçen yıl ilk defa çalıştırılmış ancak kısa bir süre sonra arıza nedeniyle deneye ara verilmişti.

Arızayı soruşturan ekibin yayımladığı raporda, ağırlığı 1 tonu bulan helyum gazının sisteme kontrolsüz biçimde sızdığı ve makinenin süper güçlü 53 mıknatısına hasar verdiği kaydedildi.

Makinede 1200 kadar süper güçlü mıknatıs bulunuyor.

Parçacık fiziğinin önde gelen uzmanlarından oluşan uluslararası bir ekibin inşa ettiği Büyük Hadron Çarpıştırıcısı, kimilerince tarihin en önemli bilimsel deneyi olarak niteleniyor.

Teknik incelikler

Deneyin ilk bölümünde Büyük Hadron Çarpıştırıcısı adlı düzeneğe verilen proton hüzmeleri, tünelde birbirine zıt yönde ilk turlarını tamamlayacak.

Tünelde zıt yönlerde döne döne hızlandırılan iki proton hüzmesi, güneşten bir kaç kat daha büyük ısı yaymaya başlayacak.

Birkaç hafta sonra da uzmanlar hüzmeleri süper iletken mıknatıslar yardımıyla muazzam bir hızla çarpıştırmayı, böylelikle evrenin ortaya çıkışına sebep olduğu düşünülen ve big bang adı verilen büyük patlamanın, minyatür ölçekteki bir benzerini yaratmayı planlıyor.

Amaç 14 milyar yıl önce evrenin meydana geldiği Büyük Patlama'dan mikrosaniyeler sonraki ortamı yeniden yaratmak.

Bugünkü evrenin temel unsurlarının o anlarda şekillendiği düşünülüyor.

Bilim adamları çarpışmadan doğacak "enkazı" inceleyerek, evrende bugüne dek sır olarak kalan bazı konulara ışık tutmayı umuyor.

Proton hüzmeleri tünelin içine yüksek düzeyde soğutulmuş mıknatıslarla yönlendiriliyor.

Fizikçiler Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın devreye sokulmasının, "ıslak bir ipliği son derece uzun bir iğne deliğinden geçirmeye çalışmak" kadar zor bir iş olduğunu kaydediyor.

Kara delik kaygısı

Deney öncesinde dünyayı yutacak bir kara delik oluşacağı endişeleri dile getirilmiş ancak Büyük Hadron Çarpıştırıcısı projesinin yeni güvenlik analizinde, yapılacak deneyin dünyanın her gün binlerce kere yüksek enerjili kozmik ışınlarla çarpışmasından farksız olduğu vurgulanmıştı.

Özellikle internette dolaşan bazı mesajlarda, atom parçalayıcının çalıştırılmasıyla bir kara deliğe yol açacak güçlü enerji alanlarının ortaya çıkacağı ya da garip bir parçacığın oluşarak dünyayı sıcak bir sıvıya çevireceği söylentileri yer almıştı.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, deneyin durdurulması için geçen yıl yapılan başvuruyu reddetmişti.

Başvuruyu Almanya'daki Tübingen Üniversitesi'nden bir biyokimyacı liderliğindeki bir grup yapmıştı.

Deney 13,7 milyar yıl önce meydana geldiği düşünülen Büyük Patlama'nın sır perdesini aralayacağı beklentisiyle dünya kamuoyunda da büyük ilgi uyandırıyor.