IŞİD tehdidine karşı ülkelerin duruşu ne?

Telif hakkı BBC World Service

Adını İslam devleti olarak değiştiren Irak - Şam İslam Devleti (IŞİD) örgütünün Irak'ta hızla ilerleyerek geniş alanları kontrol altına alması hem bölgedeki ülkeleri hem de Batılı güçleri sarsmış durumda. Ülkeler bu tehdide karşı stratejilerini oluşturmaya çalışıyor.

ABD IŞİD'e karşı geniş tabanlı bir koalisyon oluşturmayı amaçlıyor. Her ne kadar IŞİD 'ortak düşman' olarak gözükse de bölgedeki ülkelerin birbirleriyle ve Batılı ülkelerle olan ilişkileri olası senaryoları karmaşık hale getiriyor. İşte şu ana kadar bölgedeki kilit ülkelerin ve Batılı güçlerin benimsediği ana duruşlar:

İran

Bölgedeki en güçlü Şii varlığı olan İran, Şiileri baş düşmanı olarak gören IŞİD'in kendi sınırına 40 kilometre yaklaştığını izlemiş olan bir ülke.

İran her ne kadar Suriye konusunda uluslararası güçlerle aynı fikirde olmasa da IŞİD'e karşı işbirliği konusunu sesli biçimde dile getirdi.

Bölgedeki etkili Sünni devleti Suudi Arabistan ile temasa geçen Tahran, ABD'nin Irak'taki hava operasyonlarına da bu kez itiraz etmedi.

Irak'ta IŞİD ile mücadelede İran'In kendisi de önemli bir rol üstlendi. İran devrim muhafızları Irak askerlerine danışmanlık yaptı ve İran hava kuvvetleri de IŞİD hedeflerini vurdu.

Tahran IŞİD ile çatışan Kürtlere silah yardımı yaptığını da doğruladı. Dahası İran yönetimi ABD'nin de istemediği Irak Başbakanı Nuri el Maliki arkasındaki desteğini çekti ve yeni Başbakan Haydar el Abadi'ye ABD ile birlikte açık destek verdi.

Telif hakkı rouhani.ir

İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, Irak'taki kutsal Şii mabetlerinin zarar görmesine izin vermeyeceklerini söylüyor.

Irak

Eski Şii Başbakan Nuri El Maliki'nin Sünnileri küstüren mezhepçi politikaları IŞİD'in kolaylıkla destek bulmasını sağlamış ve bir anlamda örgütün hızla ilerlemesine yardım etmişti.

IŞİD Haziran ayında ülkenin ikinci büyük şehri Musul'u ele geçirdiğinde Maliki ABD'den hava saldırıları düzenlemesini istemişti. Ancak Washington Bağdat'ta bir yönetim değişikliği olmadan askeri bir taahhüt vermeyeceğini net biçimde söyledi.

Yine de Ağustos ayında Ezidiler IŞİD tehdidiyle burun buruna gelince Obama hava operasyonları için emri verdi.

Eylül ayında Maliki Başbakanlık koltuğunu bıraktı ve yeni bir hükümet kuruldu. Bundan sonraki safhada ABD'nin Irak ordusunu yoğun bir eğitime alacağı belirtiliyor. IŞİD'e karşı kara harekatını yürütecek olan Irak birlikleri ABD tarafından silahlandırılacak.

Telif hakkı Reuters

Ülkedeki Kürt peşmergeye verilen destek de sürdürülecek.

Yeni Başbakan Haydar el Abadi'nin IŞİD'e karşı savaşan Şii militanlar konusunda ne yapacağı ise henüz net değil. Bu militanlar kimi zaman devlet otoritesinin dışında hareket etmekle suçlansa da IŞİD'in hızlı ilerleyişi sırasında örgütün Bağdat kapılarına gelmesini önlemişti.

Suriye

Mart 2011'de kendisine karşı ayaklanmaların başlamasından bu yana Devlet Başkanı Beşar Esad, Suriye'deki radikal İslamcı grupların bölge i,çin bir tehdit unsuru olduğunu söylüyordu.

Başta Batılı güçler Esad'ın çatışma içerisinde olduğu düşmanlarını 'terörist' olarak tanımlamasını ciddiye almadı. Ancak Nusra cephesi ile IŞİD'in hıuzla güç kazanması rahatsızlıkları artırdı.

ABD'nin önde gelen generallerinden Martin Dempsey, IŞİD'in Suriye'de hedef alınmaması halinde örgütün alt edilemeyeceğini söylüyor. Bu noktada Batılı güçler Esad rejimi ile tekrar bir tür işbirliğinin gündeme gelip gelemeyeceğini değerlendirmeye başlamıştı.

Ancak Washington ve müttefikleri Beşar Esad'ın koltuğunu bırakması gerektiği konusunda ısrarcı olmaya devam ediyor.

ABD Başkanı Obama'da IŞİD mevzilerini gözlemek için keşif uçuşlarına izin verse de şu ana kadar Suriye'deki hiçbir IŞİD hedefi için 'vur emri' gelmedi.

ABD bu noktada Suriye'deki daha ılımlı çizgisi olan Esad karşıtı güçleri destekleme yolunu tercih etti.

Türkiye

Türkiye IŞİD tehdidinin bertaraf edilmesini fazlasıyla istiyor. Yine de Ankara hem Irak hem de Suriye'nin kuzeyinde ülkenin sınırlarına çok yakın bölgelerde faaliyet gösteren örgüte karşı temkinli.

Temel gerekçenin ise Haziran ayındaki Musul Başkonsolosluğu baskını sırasında 49 diplomatın hâlâ IŞİD'in elinde rehin tutulması olduğu belirtiliyor.

Türkiye'den Suriye'ye geçerek IŞİD'e katılmak isteyen cihatçılara karşı çok daha sıkı önlemler alınmış durumda.

Suriye'deki iç savaşta Türkiye Esad'a karşı sesini çok kez yükseltmişti. Esad güçlerine karşı çarpışan örgütlere katılmak isteyenlere de Türkiye sınırlarında kolaylık tanındığı iddia ediliyordu.

Telif hakkı n

Ancak yılbaşından bu yana 450 kişi sınır bölgelerinde gözaltına alındı ve tutuklandı. Suriye'ye giden kaçakçılık yolları da kesilmiş durumda.

Ankara IŞİD karşıtı koalisyonda ise hava üslerini sadece insani yardım için kullandırma kararı aldı.

Türkiye'nin bir diğer çekincesi ise Kürtlere verilen silah yardımının PKK'nın eline geçme riski.

Ankara, ABD ve Avrupa Birliği (AB) tarafından 'terör örgütü' olarak kabul edilen PKK, IŞİD'e karşı savaşta ön saflarda yer alıyor.

Suudi Arabistan

Bölgenin en güçlü Sünni ülkelerinden birisi olan Suudi Arabistan Suriye'deki muhalif güçlere en çok desteği sağlayan ülkelerden birisiydi.

Ancak Suudi Arabistan IŞİD'e doğrudan destek verdiği iddialarını kabul etmiyor.Buna rağmen zengin Suudilerin radikal İslamcı örgütlere finansal destek sağladığı ifade ediliyor ve yaklaşık 2 bin 500 Suudi vatandaşının da Suriye'deki savaşa katıldığı söyleniyor.

Suudi Arabistan yönetimi IŞİD'in kendi ülkelerindeki cihatçı grupları cesaretlendirebileceğinden endişe ediyor. Kral Abdullah IŞİD'e karşı hızla harekete geçilmesi gerektiğini söyledi ve terörizmin sınır tanımadığını vurguladı.

Temmuz ayında Riyad, Irak sınırına 30 bin asker sevk ederek sınır güvenliğini artırma kararı almıştı. Ağustos ayında ise Suudi ve İranlı Dışişleri Bakanları biraraya geldi ve iki rakip Orta Doğu ülkesinin IŞİD tehdidine karşı birlikte hareket etme kararı aldığını duyurdu.

Ürdün

ABD'nin yakın müttewfiki olan Ürdün, IŞİD'e karşı mücadeleye destek verebilecek askeri kapasiteye sahip. IŞİD daha önce 'Ürdün'ün yapay sınırlarını yok edeceğiz' şeklinde açıklamalar yapmış olsa da yakın zamanda böyle bir girişim beklenmiyor.

Yine de Ürdün ordusu Irak sınırındaki askeri varlığını iki kat artırdı ve Kral İkinci Abdullah da Galler'deki NATO zirvesine katıldı.

Ürdün'Ün içinde ise IŞİD'e olan desteğin arttığı ifade ediliyor. Haziran ayında ülkenin güneyindeki Maan bölgesinde IŞİD yanlıları sokak gösterileri düzenlemişti.2 binden fazla Ürdün vatandaşının savaşmak için Suriye'ye gittiği tahmin ediliyor.

Ürdün Kralı uzun süredir Suriye'de Beşar Esad rejimine karşı çıkıyor.

Lübnan

Lübnan Suriye'deki iç savaş nedeniyle kutuplaşma yaşayan bir ülke. Suriye'deki çöatışmalar yer yer Lübnan'a da sıçradı ve ülke Suriye'den çok fazla sayıda mülteci aldı.

Ağustos ayında IŞİD militanları sınırdaki Lübnan kasabası Arsal'a saldırdı ve onlarca güvenlik görevlisini ya öldürdü ya da kaçırdı.

Ülkenin başkenti Beyrut'ta da IŞİD'e destek veren grtuplar intihar saldırıları düzenledi.

Militanların Beyrut'taki hedefleri Şii militranların ve Hizbullah'In tesisleri oldu.

Lübnan'ın Şii militanları Suriye'deki savaşa katılarak ibrenin Beşar Esad'ın lehine dönmesinde önemli rol üstlenmişti.

Lübnan Başbakanı Temmam Selam, IŞİD'in ilerleyişi için "Tüm Orta Daoğu için büyük bir test" yorumunu yapmıştı.

Katar

Katar Irak'In Şii liderlerinin yönelttiği IŞİD'e aktif destek suçlamalarını reddediyor. Ancak ülke içinde IŞİD'e finansman sağlayan zengin kişilerin olduğu tahmin ediliyor.

Doha'nın Suriye'deki radikal İslam örgütü Nusra cephesiyle de temas halinde olduğu tahmin ediliyor.

IŞİD'in Irak saldırılarını başlatmasından bu yana ise Katar Körfez ülkeleriyle olan ilişkilerini düzeltmeye başladı.

Rusya

Moskova Suriye'deki Esad rejiminin en önemli destekçilerinden birisi. Şam'a hem diplomatik hem de askeri destek sağlayan Rusya Esad yönetimi aleyhine bir dizi BM Güvenlik Konseyi teklifini veto etti.

Telif hakkı AP

Rusya'nın Suriye politikası nedeniyle IŞİD örgütü Vladimir Putin'in görevden alınması gerektiğini söyledi ve 'Kafkasları Rusya işgalinden kurtaracağız' dedi. Rusya istihbaratı çzellikle Çeçenistan'dan yüzlerce kişinin Suriye'deki iç savaşa katıldığını tahmin ediyor.

Temmuz ayında Kremlin Irak hükümetine 25 Sukhoi savaş uçağı göndererek IŞİD'e kjarşı mücadeleye destek olmuştu.

Avrupa Birliği

İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya Kürt peşmergeye silah yardımı yapmaya devam ediyor. Aynı zamanda bölgede evini terk etmek zorunda kalmış olan sivillere de insani yardım ulaştırılıyor.

Telif hakkı AFP

Almanya hükümeti IŞİD'in durdurulmasının "insani bir görev" olduğunu söylemişti.

Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande ise dünyanın IŞİD tehdidine karşı birleşmesi gerektiğini belirtmişti.

İngiltere ise her ne kadar hjava operasyonlarına katılabileceğini söylese de IŞİD'e karşı savaşta bölge ülkelerinin öncü olması gerektiğini düşünüyor

İlgili haberler