İran: Değişen dünyada yeni yaklaşımlar

Image caption İran Devlet Başkan Yardımcısı Masume Ebtekar Tahran'da BBC muhabiri Kim Ghattas ile konuştu

İran Devlet Başkan Yardımcısı Masume Ebtekar BBC'ye, ülkesinin Ortadoğu'daki diğer güçlerle barışı sağlamak için işbirliği yapmak istediğini söyledi.

Dünya kamuoyunun, 1979'da İran'ın kaderini değiştiren, Tahran'daki Amerikan Büyükelçiliği'nin basılması ve personelin 444 gün rehine tutulması eylemini yapan öğrencilerin sözcüsü olarak tanıdığı Ebtekar, bugün reformcu bir politikacı.

Geçen ay İran ile küresel güçler arasında nükleer programı konusunda varılan anlaşmadan sonra doğan yumuşama ortamında, Tahran'a giden BBC ekibine bir mülakat vermeyi kabul eden Ebtekar, İran'ın kendisini savunma hakkı olduğunu ama bölgede hakimiyeti amaçlamadığını söyledi.

Ebtekar, komşularının güvenini yeniden kazanmayı ve aşırı görüşlü gruplara karşı işbirliği yapmayı istediklerini kaydetti.

İran geçmişte bazı komşuları tarafından içişlerine karışmak ve çatışmaları körüklemekle suçlandı.

Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad'a ve Lübnan'daki Şii Hizbullah grubuna para ve silah yardımı yapan İran'ın Yemen'deki Zeyidi Şii Husi hareketini de desteklediği iddia ediliyor.

Telif hakkı AFP
Image caption İran tarafından desteklenen Iraklı Şii milisler

Fakat İran aynı zamanda geçen yıl Irak'daki Şii milisleri harekete geçirerek ve Irak ordusuna danışmanlar göndererek bu ülkede IŞİD'e karşı verilen savaşa çok önemli bir destek de verdi.

Yeni bir dönem

Devlet Başkan Yardımcısı Ebtekar'la görüşme yapan BBC muhabiri Kim Ghattas ve ekibine 2009 yılından bu yana bir BBC ekibine bir hafta çalışma süresi verildi.

Bu aynı zamanda 2009 yılında Devlet Başkanı Mahmut Ahmedinejad'ın yeniden seçilmesine tepki olarak ortaya çıkan kitlesel gösterilerden bu yana bir BBC ekibine verilen en uzun vize.

İran Devlet Başkan Yardımcısı yakında ülkesine uygulanan uluslararası tecritin son bulması karşılığında nükleer faaliyetlerinin bir kısmının sınırlanmasını içeren anlaşmanın bütün dünya için "ileriye doğru atılmış bir adım" olduğunu söyledi.

Ebtekar "Bu dünya ile çeşitli boyutlarda, ticari, kültürel alışverişte bulunacağımız yeni bir dönem olacak" diye konuştu ve "Bu, aynı zamanda İran'ın dünya sahnesinde daha önde bir aktör olacağı anlamına da geliyor" dedi.

'DAİŞ'le mücadele önceliği'

İran Devlet Başkan Yardımcısı şu anda yürüttükleri diplomatik faaliyetler ile bölgede yeniden güven inşa etmeyi ve terörle özellikle de IŞİD'in Arapça adının aşağılayıcı kısaltması olan DAİŞ'i kullanarak, "Korkunç bir olgu olan DAİŞ'le mücadele" konusunda çeşitli ülkelerle işbirliği yapmayı umduklarını söyledi.

Ebtekar, İran'ın Sünni bölgesel güç Suudi Arabistan ile diplomatik kanalları kullanarak bir diyalog tesis etmeye çalıştığını da açıkladı.

İran, Yemen'deki savaşta, Husi isyancıları püskürtüp sürgündeki devlet başkanının dönüşünü sağlamayı hedefleyen ittifakın başını çeken Suudi Arabistan ile farklı saflarda.

Fakat Ebtekar, "Yemen'deki savaşa bir çözüm bulmalıyız. Bu savaş ülkeyi harabediyor" diye konuştu.

Radikal öğrenci hareketinden reformculuğa

Tecrübeli Ortadoğu muhabirimiz Kim Ghattas görüşmeden sonra şu değerlendirmeyi yaptı:

Telif hakkı MEHR

"Ebtekar ile görüşmeyi özellikle istiyordum çünkü kendisi 1979'da Amerikan Büyükelçiliği baskınıyla başlayan dramatik rehine kriziyle yakından ilgili bir kişi ve bugün geldiği nokta, ülkesinin geldiği noktayı da yansıtıyor.

"Rehine krizi 444 gün sürmüş ve İran'ın tarihinin yönünü değiştirmişti.

"Ebtekar o günlerde rehineleri elinde tutan öğrencilerin sözcüsüydü ve bu sıfatla sık sık televizyonlarda görülüyordu.

"Kendisi bugün reformcu saflarda ve açık sözlülükle değişen dünyada İran gençliğinin beklentilerini karşılayabilmek için ilerleme ve değişim ihtiyacından söz ediyor.

"Rehine krizinin ülke tarihinde bu kadar büyük bir dönüm noktası olacağını o zaman düşünebilir miydiniz diye sorduğumda, biz olayın sadece bir kaç gün süreceğini düşünmüştük diye cevap verdi.

"Hiç bir şekilde büyükelçilik baskınından pişmanlık duyduğunu söylemedi ama öğrencilerin o olaydan hemen sonra izlenen bazı politikaları da eleştirdiklerini anlattı."