Endonezya'da çok eşlilik

Bir gazeteci olarak izlediğim olaylar karşısında objektif olmam beklenir. Boş bir sayfa gibi olmalıyım. Mesleğe yeni başladığım yıllarda usta bir gazeteci bana böyle demişti.

Jakarta'yı çevreleyen tepelerdeki varoşlardan Sentul'de sıradışı bir derneği; Çok Eşlilik Derneği'ni ziyarete giderken, kendi kendime mesleğin bu ilk şiarını hatırlatıp duruyordum. Ama kolay bir iş değildi. Endonezya dünyada en büyük Müslüman nüfusa sahip ülke. İslam da erkekler için çok eşliliğe izin veriyor.

Ama ben bir erkeğin birden fazla kadınla evlenmesi fikrine alışık değilim.

İlginç olan Çok Eşlilik Derneği başkanının bir kadın olması.

Çok eşliliği savunan bir kadın

Bir erkeğin çok eşliliği savunmasını anlayabilirim. Ama bir kadın kocasını başkalarıyla paylaşmayı niye ister ki? Böyle bir dernek daha önce Malezya'da kurulmuş, bu yıl da Endonezya'da.

Bana derneğin merkezini gezdiren Doktor Gina zeki, kendini çok güzel ifade edebilen çekici bir kadın.

Uzay mühendisliği alanında doktora yapmış ve on yıl Avrupa'da yaşamış. Derneğin en temel amaçlarından birinin Müslüman çiftlere poligami konusunda danışmanlık vermek olduğunu anlatıyor. Yaptığımız mülakatın sonunda kendisine hala kafamı kurcalayan en temel soruyu sormadığımın ayırdına varıyorum. Kocasını hiç kıskandığı olmuyor mu? Doktor Gina gülüyor ve gözlüklerinin üzerinden dikkatle bana bakıyor. Sanki anlayıp anlayamayacağımı iyice ölçmek ister gibi.

"Önceleri kıskanıyordum" diyor, "Ama bir süre sonra İslam'da çok eşliliğin anlamının, kıskançlığı aşmak ve biz kadınların yaşamlarımızda herşeyden çok kıymet verdiğimiz şeyi, kocalarımızı paylaşmayı öğrenmek olduğunu anladım.

Bu yüzden kocam ikinci bir eş almak istediğini söylediğinde kendisini destekledim ve evlenmek istediği kişiye teklifi ben götürdüm." Dilim tutulmuştu.

Fakat Endonezya'da Doktor Gina'nın görüşlerine şiddetle karşı çıkan kadınlar da var.

Endonezya yasaları, çok eşliliğe izin vermekle birlikte erkeklerin birden fazla kadınla evlenmesine çok sıkı kurallar getirmiş. Norm olan, asıl olan tek eşlilik, çok eşlilik ise istisna sayılıyor. Eski devlet başkanı Suharto yönetimde olduğu sırada hükümet görevlileri birden fazla evlilik yapabilmek için amirlerinin onayını almak zorundaydı.

Kadın izin verirse

Endonezyalı erkekler daha sonra çıkarılan yasalara göre, birden fazla kadınla evlenebilmek için önce eşlerinden izin almak zorunda.

Kadın ya da kadınlar izin vermez ise, erkeğin yeni evliliği gerçekleştirebilmesi için eski eşi ya da eşlerinin kısır veya ölümcül bir hastalığın pençesinde olduğunu ya da eş olarak görevlerini yerine getirmediğini kanıtlamak zorunda.

Bunları yapabilirse bir de dini bir yetkiliden izin alması gerekiyor. Endonezya'da kaç erkeğin çok eşli olduğunu gösteren bir istatistik yok. Çünkü ikincil, üçüncül, dördüncül evliliklerin çoğu resmen tescil edilmiyor. Nur Siyabhani gibi kadın hakları savunucularının, Çok Eşlilik Derneği gibi oluşumlara bu kadar hiddetle tepki göstermesinin bir nedeni de bu. Jakarta'daki bürosunda buluştuğumuzda "Çok eşli evlilikler içinde kadınlar sömürülüyor, ev içi şiddete maruz kalıyorlar. Çok eşliliğin tamamen yasaklanması gerekiyor" diye konuştu. Nur Siyabhani de Müslüman. Ama İslam'da çok eşliliğin yanlış yorumlandığını düşünüyor.

"Çok eşlilik benim anladığım kadarıyla eski günlerde muhtaç kadınları korumak için bulunmuş bir yöntem. Dullar ya da zor durumdaki kadınlarla, onlara ekmek sağlayabilmek fuhuşa düşmekten korumak için evleniyorlarmış. Burada amaçlanan erkeğin arzularının tatmin edilmesi değil" diyor. Endonezya'nın dünyaya yansıtmak istediği imaj, hoşgörülü bir Müslüman ülke imajı. Doktor Gina ile Nur Siyabhani arasındaki ideolojik çatışma da Endonezya'da İslam ile modernizm arasında süregiden mücadelenin yansımalarından yalnızca biri.