Uluslararası Güvenlik Destek Gücü: ISAF

Afganistan'da görev yapan on binlerce yabancı askerin büyük bölümü Uluslararası Güvenlik Destek Gücü ISAF'ın komutası altında.

Image caption ISAF son dönemde Helmand ve çevresinde zorlu bir mücadele içinde

ISAF, Afganistan'ın geleceğinin şekillendirildiği Bonn Anlaşması'nın ürünlerinden biri.

2001 Aralık ayında imzalanan anlaşma doğrultusunda Birleşmiş Milletler'in yetki vermesiyle oluşturulan güç, 2003 Ağustos ayından bu yana NATO komutasında faaliyet gösteriyor.

BM yetkisiyle kurulmasına rağmen, ISAF mavi berelilerden oluşan bir barış gücü değil.

Başlangıçta gücün temel görevi güvenlik ve kalkınmayı desteklemek olarak tanımlanıyor, bu şekilde yeni yönetimin kök salmasına imkan sağlayacak asayiş ve istikrar ortamı sağlanması hedefleniyordu.

Son yıllarda ise öncelik, Afgan Ulusal Ordusu ve polis gücünün eğitimine veriliyor.

Çok uluslu güç 2002 Ocak ayında İngiltere'nin komutası altında toplanan 21 ülkeden 5 bin kadar askerle yola başladı.

Türkiye aynı yıl Haziran ayında komutayı sekiz ay süreyle üstlendi.

NATO için büyük sınav

2003 Nisan'ında yapılan NATO toplantısında, ittifakın 19 üyesi komutanın NATO'ya devri için Almanya ve Hollanda'nın getirdiği öneriyi oybirliğiyle kabul etti.

NATO 2003 Ağustos ayından bu yana ISAF'ı süresiz olarak yönetiyor. Böylece 6 ayda bir sürekli yeni bir komuta değişimi yapılması gereği ortadan kalktı.

Ayrıca bu, üyeleri Kuzey Amerika ve Avrupa ülkeleri olan NATO'nun kendi coğrafyası dışında üstlendiği ilk operasyon.

NATO'nun ISAF komutasını üstlenmesi ittifak açısından büyük bir değişimi simgeliyor.

NATO'nun bu görevi alması ittifakın üyelerine en büyük tehdidi artık terörizmin oluşturduğunun kabul edilmesinin de bir göstergesi diye yorumlanıyor.

Yani NATO geleneksel olarak savunmacı tavrından vazgeçip tehditler karşısında önceden hareket ediyor.

ATO Prag zirvesinde savunmanın coğrafi sınırların güçlendirilmesini esas alması anlayışının artık geçerli olamayacağı konusunda uzlaşmıştı.

Terörizmin uluslararası tehdit yarattığı bir ortamda ittifakın tehdit neredeyse orada olması ilkesi üzerinde duruldu.

Bu nedenle Afganistan'ın iflas etmiş bir devlet olmasının önüne geçilmesi bu hedeflere uygun görülüyor.

2009 Haziran ayı itibariyle ISAF bünyesinde, Afganistan ile birlikte 42 ülkeden yaklaşık 61 bin 130 personel var.

Bunların çoğu ya NATO üyesi ya da ittifakla ortaklık anlaşması içinde. Buna tek istisna ittifak dışında kalan Yeni Zelanda.

En büyük asker katkısı yapan ülkeler ise 28.850 askerle ABD ve 8.300 askerle İngiltere.

Gücün son üç komutanı ise Amerikalı oldu.

Görev alanı genişledi

ISAF'ın NATO komutasında geçirdiği en önemli değişiklik ise görev alanının genişletilmesi.

Afgan hükümeti kuruluşundan bu yana pek çok kez, gücün görev alanının yayılmasını istemiş ancak bu talep olumlu yanıt bulmamıştı.

Ülkenin kuzey ve güneydoğu kesimlerinde artan çatışmalar ve Taliban'ın yeniden toparlanmaya başlaması, bu ihtiyacın karşılanmasının aciliyetini artırdı.

Planlama sürecinin tamamlanması ardından NATO, 2003 Ekim ayında gücün görev alanını genişletmeyi kabul etti.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi de gücün yapısını saptayan kararda değişiklik yaparak buna hukuki altyapıyı sağladı.

2006 yılından bu yana ISAF ülkenin tüm vilayetlerinde faaliyet gösteriyor.

NATO, müttefiklerine sıkça ülkeye daha fazla sayıda asker gönderilmesi ve askerlerin asıl ihtiyaç duyulan tehlikeli ve sıcak çatışma olasılığı ile yüzyüze kalabilecekleri bölgelerde görev yapmasını önleyen kısıtlamaları kaldırmaları çağrısı yapıyor.

Image caption ISAF görevi NATO için önemli bir sınav

2009 Ocak ayında ABD başkanlığı görevini üstlenen Barack Obama, ülkeye 21 bin asker daha gönderme vaadinde bulunuyor. ISAF komutanı Orgeneral Stanley McChrystal aynı zamanda Obama'nın asker takviyesi stratejisinin denetimiyle de görevli.

Çoğu Irak'tan kaydırılan askerler, savunma kademelerinin Taliban'ın yeniden güç kazandığı işaretleri konusunda ne derece kaygı duyduğunun göstergesi olarak yorumlanıyor.

ABD'nin takviye kararı öncesinde, ülkede ISAF komutası dışında faaliyet gösteren 17 bin askeri bulunuyordu.

Güç, Taliban'ın kontrolünü kırabilmek amacıyla yaz aylarında Helmand vilayetinde dört bin askerin katıldığı bir operasyon düzenledi.

Afganistan vilayet ve başkanlık seçimlerine hazırlanırken, ISAF bünyesindeki ülkeler ek önlemler alınabilmesi için 10 bin personel daha sevkedilmesini kabul etti.

Operasyonlarında ISAF'ın arkasında personel sayısı 89 bine ulaşan Afgan ordusu ve 80 bin Afgan polisi bulunuyor.

Uluslararası koalisyon, 2011'e dek eğitilmiş olan asker sayısının 134 bine polis sayısının ise 82 bine yükselmesini amaçlıyor.

ISAF ordu ve polise eğitim vermek ve güvenliği sağlamak görevlerinin yanı sıra, hasarlı okul ve hastanelerin yeniden imarı, su ve elektrik hatlarının tesisi, altyapı iyileştirilmesi ve yerel yönetim yapılarının desteklenmesi gibi görevler de üstleniyor.

Afgan halkının bakışı

BBC'nin 2007 Aralık ayında düzenlediği bir ankete göre, Afganistan'ın 34 vilayetinde halkın büyük bölümü yabancı askerlerin varlığını destekliyor.

Katılanlardan yüzde 71'i Afganistan'da Amerikan askerlerinin varlığını desteklediğini, yüzde 67'si de ISAF gücünü desteklediğini söyledi.

Genel olarak, ülkenin daha sakin ve istikrarlı olan kuzey kesimlerinde yabancı askerlere yaklaşım, daha sorunlu olan güneye göre daha yüksek.

Rahatsızlık ifade edenlerin en büyük kesimi, Taliban'ın güçlü olduğu güneybatı bölgelerinden.

2001 yılından bu yana ülkede şiddetin sona ermemiş olmasına rağmen, geleceğe güven ve umutla bakanların oranı sadece ufak bir düşüş göstermiş durumda.