ايلك بار هرات ده كانلرني ايشلب چيقه ريش مركزي فعاليتگه باشله دي

کانلرنی ایشلب چیقریش بويیچه شفافیت تشبثی یا EITI اداره سی اوز فعالیتلری کولمینی پایتخت کابل دن برينچی بار مملکت غربی ساحه لریده کینگیتيرگن.

مرکزي ناروی مملکتی ده بولگن بو ارگان اوچينچی جهان مملکتلریده کانلرني ایشلب چیقریش بویيچه شفافیت نی رواجلنتيریش مقصدیده فعالیت قيله دي.

بو اداره کانلر ایشلب چیقه ریلیشی دن قول گه کيله یاتگان عایدات و سالقلر میزانی شفاف روشده هردایم نشر ایتیلیشی نی دولتلر و کمپنیلردن ايسته ی دی.

بو ارگان شونینگ دیک مدنی جماعه و اخبارات واسطه فعال لردن بو توغریده جدی راق عمل قيلیشلرينی هم تاکیدله گن.

کان لرنی ایشلب چیقه ریش شفافیت بویچه فعالیت قيله تگان بو اداره، مملکت نینگ کان و طبیعی منبع لردن بای بولگن ولایتلرده بیرقطار سیمینار و کنفرانس لرنی یولگه قوییب اهالی نی یاشيرین ثروت وبایلیک لریدن باخبر قيلیش ده اورون ماقده.

اوشبو کنفرانس و سیمینارلر اشتراكچيلري عموما مدنی جماعه اعضالری، ژورنالیست لر وخصوصی تشبث کار لربولگن .

کانلرنی ایشلب چیقه ریش شفافیت اداره سی 2003 میلادی ییل ده تشکیل ایتيلدی. افغانستان هم بو ارگان گه قوشلیش اوچون سعی قيلماقده. بو اداره نینگ افغانستان ده گي مرکزي علاقه واسطه لر ایش بيلرمانی زرغونه رسا دولت و خصوصی تشبثکار لردن بولگن طلب وايستگی نی بونده ی اورته گه قویه دی:"سیزبله سیز که افغانستان طبیعی منبع لردن بای بیر مملکت دیر و افغانستان بو اویشمه اعضا سی بولیشی نی استشکن. اونم لی مساله بو ساحه ده شو که بو تشبث هر ییلی عنیق حسابات و راپور لرنی تیارلیدی بو راپورده دولت کمپنی لر دن الگن مالیات لری میزانی نی و کمپنی لردن دولت گه تولگن سالق لر مبلغی نی سوری دی اگر بو رقم لرده فرق بولسه بو اداره مخصوص تفتیش لری ارقلی نیگه و قندای بو رقم لرده فرق تاپلگنی نی تاپیب اهالی گه معلومات بیره دی".

بو اداره ملازم لری تاکید له یدی. اگر اوچينچی جهان مملکتلری اوز کان و طبيعی منبع لریدن توغری روش ده قولنسه لر، باشقه دنیا مملکت لري نینگ یاردم لریگه محتاج بولیب قال مه یدی لر:"سیز بله سیز که اوچنچی جهان دولت لری اکثر قشاق . و هر ییلی رواجلن گن مملکت لر شو کم بغل دولت لرگه میلیارد لب چه دالر یادرم بیرشه دی . تحقیقات لرگه اساسا اگر اوچنچی جهان مملکت لردکی کان لر معیاری و شفاف روش ه ایشلب چیقارلسه بوندن قولگه کله یاتکان عایدات بای مملکت لرتمانیدن هر ییلی بیرله یاتکان یادرم مبلغی دن 9 برابر کوپراق بولیشی ممکن . شونی اوچون رواجلنگن وترقی تاپکن ممکلت لر کم بغل مملکت لردکی کان لر ایشلب چیقارلیشی گه یاردم یتکزیش ده قرار الدی لر اگربو مملکت لرنی طبعی منبع لری وارزگولیک کان لری معیاری و شفاف روش ده ایشلب چیقارلسه بو قشاق مملکت لر باشقه رواجلنگن مملکت لر یادرمی گه محتاج بولیب قال می اوز لری اوز مملکت لری اچون یارقین کله جک نی چیزه اله دیلر".

بو ارگان افغانستان نینگ باشقه بیرقطار ولایت لریده هم وفعالیت لرینی دوام ایتيرماقچی، اما طبیعی منبع وکان لر جهتی دن بای بولگنی هرات برينچی اوله راق بو اداره دقتی نی اوزیگه جلب ایتگن.

قریب اون کون آلدین اوز منصب دن استعفا گه چيققن هرات سابق حاکمی داکتر داودشاه صبا هردایم مملکت ترقیاتی اوچون خصوصا هرات ده گی کان و طبیعی منبع لر اهیمتی نی یوکسک بهالب، حتی استعفا نامه سی ده هم بو موضوع نی علیحده تاکیدله گن دی:"هرات تاریخی ده برنچی بار ایشلب چیقاریش صناعتی و خصوصا نفت وگازکان لر استخراج زمینه سی مهیا بولدی . اما بو منبع لرنی ایشلب چیقاریش اوچون ایترلیچه انرژی منبع لری کم چیلیگی ، و بو ساحه ده بیر جوابده استرتیژی بولمگنی نه فقط هرات ده بلکم بوتون مملکت ده کان لرنی ایشلب چیقاریش برابریده یقال کورنیب تورگن تهدید لر جمله سیدن دیر".

عین دمده هرات ده فعالیت قيله ياتگن مدنی قوريلمه اعضالری و ژورنالیستلر هم کان ایشلب چیقاریلشی دن قولگه کيله ياتکان عایدات و بو کان لر نی ایشلب چیقاریش مقصدیده امضا لنگن شرط نامه لر شفاف بولیشی اوچون مدنی فعال لر و ژورنالیست لر برچه اوته اهمیت لی بولگنی نی تاکیدله دیلر: ژورنالیست شیما وفا:" بو توغریده اخبارت واسطه لر مهم رول اوینش لری کیرک .بو باره ده تحقیق گزارش لرش نی تیارلب کان لر ایشلب چیقارلیشی دن قول گه کله یاتکان عایدات لر رقمی و بو عایدات قیرگه وقندای صرف لنیشی دن تحقیقی گزارش تیار لب اهالی گه معلومات بیریش لری شرط .مینمچه اخبارات واسطه و مدنی قورلمه فعال لر بو زمینه ده بی تفاوت اولترمس لری کیرک دیدی بو ژورنالیست"

افغانستا کان لر جهت دن سرشار منبع لرگه ایگه شونی اوچون اخبارات واسطه لر کان لرایشلب چیقاریلیشی مقصدیده امضا بوله یاتکان شرط نامه لرده نظارت قلیشی شرط . بونگه علاوه مدنی قورلمه لر هم نه فقط نظارت قلیب بلکم بو توغریده ایترلیچه شفافیت تاپلیشی اوچون دولت گه و کان لرنی ایشلب چیقاره یاتکان کمپنی لرگه تخصصی راهکار لرتقدیم ایتیشی لازم".

افغانستان قیمتلی تاشلر، مس، تیمر، آلتین، کوميش، مرمرتاش، نفت و گاز جهتی دن کتته کان لرگه ایگه افغانستان دکی کان لر نینگ اورته چه بهاسی اوچ مینگ میلیارد دالر تخمین بولگن. هرچند که افغانستان دولتی اوتکن نیچه ییل جریانیده ایریم کان لرنی ایشلب چیقه ریلیشی اوچون سعی و حرکت لرنی باشله گن اما حاضرگه قدر بو کان لرنی ایشلب چیقه ریش ایشلری معیاری بولمه گن و اوندن قولگه کيله یاتگان عایدات بويیچه اهالیگه شفاف حساب کتاب بیريلمه گن.