اگر، مین ریس جمهوربولگنیمده...

اقتصادنی کوترگن، چقورایلدیزآتگن کاراپسیه گه قرشی کوره شگن، مملکت طبیعی بایلیکلرینی فقط خلق اوچون صرفله گن، کمبغل لیکنی اریتگن، کوپلب ینگی ایش اورینلری یره تگن وتنیش – بیلیش چیلیککه برهم بیرگن بولردیم.

بونچه گپنی ایشانچ بیلن کیم ایته یاتگنی ایکن دیسنگیز، بوگون قوشنی افغانستان دیک ناتینچ بیردولتده کتته قدرتگه ایریشگن وبیرقنچه سی، حتی، وزیرلیک لوازملریگه قدرکوتریله آلگن اوزبیک عیال سیاستچیلری.

اما، علاحیده تاکیدلش جایز، اولرنینگ بوکبی سوزلری اوتگن ایککی گلگیسیدن فرقلی طرزده ریس جمهورلیک اوچون فقط ایرکک نامزادلر بیلله شه یاتگن سیلاوولر عرفه سیده ینگره ماقده.

افغانستان اوچون تاریخی بولیشی کوتیله یاتگن ریس جمهورلیک سیلاوولری ایسه، شوییل نینگ 5 اپریل کونیگه ریجه لنگن.

بی بی سی اوزبیک خذمتی خودی شومنظره ده مخصوص لایحه گه قول اوریب، قدرتلی اوزبیک عیال سیاستچیلری نینگ بوله جک سیلاوولرحقیده گی اوی فکرلری بیلن قیزیققن:

Image copyright BBC World Service

خدیچه غزنوی، ریس جمهورلیککه یگانه عیال نامزاد بولگن، اما رسمأ قیددن اوته آلمه گن:

مین، اگر، افغانستان ریس جمهوری بولگنیمده، اینگ اولا برچه اوچون تعلیم آلیشنی شرط قیلردیم. چونکه افغانستانده هنوز سوادخوانلیک درجه سی پست. چونکه هربیرفقرا افغانستان اوزی نینگ دولتلی ایکنینی انگلب ایتیشی واونینگ ترقیاتی یولیده خذمت قیلیشی کیره ک. ایکینچیدن، بیزبیربای مملکتده میز. اقتصادیمیزنی کوچه یتیره ردیک. نفت میز، گازیمیز، ینه باشقه کوپلب ذخیره لریمیز وکارخانه لریمیزبار. اولرنینگ همه سیدن اونیملی فایده لنردیم. خاتین – قیزلرنینگ حق – حقوقلرینی تامین لردیم. چیرایلی بیر مملکت نی دنیاگه کورستردیم که، بیرخاتین کیلیب، افغانستان نی گلستان قیلدی، دییشردی. انستیتوت لر، مکتبلر، فابریکه لر، همه سینی اوزایشی نینگ کوزینی بیله دیگن آدملرگه بیره ردیم. حاضرافغانستانده هرکیم تورلی یوللربیلن ایسته گن جایینی ایگللب آلگن، کونگلی توسه گن ایشینی قیلیپتی...اما، کیله جکده ریس جمهور بولگنیمده، مین بوکبی حاللرگه چیک قویگن بولردیم.

Мултимедиа ўйнаш бу қурилмада дастакланмайди

صحبتداشیمیز خدیچه غزنوی خانملری نینگ ایتیشیچه، هلی یم ریس جمهوربولیش نیتیدن واز چیگنی یوق: «خداخالسه، الله نصیب قیلسه، مین بوتون دنیاگه افغانستان خاتنیلری نینگ کوچلی ایکنی، چین دلدن ایشله ی آلیشلرینی، البته، کورسته من.

جمعیت عنعنه دار بولگنی اوچون حاضرعیاللرگه بیرآز یول بیریشمه یدی. بونی همه بیله دی. کیین کینگ ایلدیز اوتگن کاراپسیه، پاره خورلیک معماسی هم بار» - دییدی او کیشی.

Image copyright BBC World Service

صحبتداشیمیزده به تفصیل تینگلنگ: آسیا آی جمال دوستم، افغانستان شمالیده گی اینگ قدرتلی سیاستچیلردن بیری وریس جمهورلیککه اساسی نامزادلردن اشرف غنی احمدزی گه 1- معاون جنرال عبدالرشید دوستم نینگ قیزی:

آسیا آی جمال خانم نینگ ایتیشیچه، کیله جکده کتته سیاست بیلن شغله نیش وافغانستان ریس جمهوری بولیش نیتی یوق. اما، صحبتداشیمیزگه کوره، بوآنه وطنی وملتیگه خذمت قیلیش مقصدیده ایمسلیگینی عمومأ انگلتمه یدی. اونینگ ایتیشیچه، بوایشنی سیاست ایمس، تعلیم- تربیه یولیدن عملگه آشیرماقچی. اما شونده ی هم، بیزنینگ «افغانستان ریس جمهوری بولیب قالگنینگیزده، اینگ اولا قنده ی ایشلرنی عملگه آشیرگن بولردینگیز؟»،- دیگن سوالیمیزگه: «بوگونگی افغانستان بیلن کیله جکده گی افغانستان بیرخیل بولمه یدی، البته. بوگونگی افغانستان نینگ کوپلب جدی معمالری بار- طالبان، ترورچیلیک...بیریلگن قربانلر، توکیلگن قانلرنینگ حسابی یوق. قولیده قورالی بولمه گن بیگناه انسانلرنی اولدیریب کیته ویره دی. اسلام دینیدن تارتیب، بیرار بیرقانون بونگه ایزین بیرمه یدی. اگر، کیله جکده مین افغانستان ریس جمهوری بولسم وبو معمالرهنوز برهم تاپگن بولسه، بیردولت اوچون تینچلیک کوپ مهم مسله. باشینی یاستیققه قویگن فرزندلربولسین، عایله لربولسین، تینچ یاتماغی اوچون مملکت آرام بولماغی شرط. مین خودی شویولده قولیمدن کیلگن برچه ایشنی قیلردیم. عکس حالده، هیچ بیرآلدینگه سیلجیش بولمه یدی. شفاخانه لر، مکتبلر قدراستله شی، تعلیم گورکیره ب رواجله نیشی ممکن. اما شونداق یانگیننگیزده طالب سیزنی اولدیره من، حکومتگه کیله من، دیب اوتیرسه، بولرنینگ هیچ بیرفایده سی یوق. اینگ اولا افغانستانده ترورچیلیک وطالبلرنینگ اوزینی یوق قیلیش کیره ک»،- دییدی اوکیشی.

Мултимедиа ўйнаш бу қурилмада дастакланмайди

صحبتداشیمیز آسیا آی جمال دوستم نینگ ایتیشیچه، وقتی کیلیب، افغانستاننی عیال ریس جمهورباشقریشگه، سوزسیز، ایشانه دی: «کوپلب خارجی دولتلرومنطقه ممکلتلری بیلن سالیشتیرگنده هم، افغانستانده عیاللرسیاستده حقیقتأ هم فعاللر. شونینگ اوچون هم، اوزاققه باریب یاتیش شرط ایمس، حتی، شویقین ییللرنینگ اوزیده افغانستانده عیال ریس جمهور بولیشی ممکن»،- دییدی او.

ثریا دلیل، افغانستان ساغلیقنی سقلش وزیری:

Image copyright BBC World Service

«توغری، بوییل نامزادلرآره سیده بیرار بیرعیال سیاستچی یوق. اما نامزادلرنینگ معاونلری آره سیده عیاللرنی کوره میز. بو- بیزلراوچون امید و افتخار. البته، نامزادلر آره سیده بیرخانم بولگنیده، بیزلرهم کوپ قووانردیک. امامین افغانستان، افغانلرواوزیم نینگ هم قیزلریم بار، اولرنینگ هم کیله جگینی نظرده توتیب فکریوریته من. خودی شوباعث هم، مین اوچون بونامزادلرنینگ دستورلری قنچه لیک خاتین- قیزلرگه ماس وتوغری کیلیشی مهم. مینگه اوزنامزادیمنی ایلگری سورمه گنیم سوالگه کیلسک، وزیرلیک قیلیشگه کوپراق قیزیقیشیم بار. چونکه اجرائی آدم من. اجراچیلر مسولیتینی یخشی اودله یمن، دیگن فکرده من. چونکه تورت ییللیک وزیرلیک فعالیتیم دوامیده هم بونگه امین بولدیم»،- دییدی صحبتداشیمیز.

Мултимедиа ўйнаш бу қурилмада дастакланмайди

اما، ثریا دلیل خانملری، او اورنیده، وقتی کیلیب افغانستان ریس جمهورلیگیگه اوز نامزادینی ایلگری سوریش احتمالینی هم نظردن ساقط ایتمه یدی:

«اما، سیزگه شونی هم ایتیشیم کیره ک که، هلی یاشیم اونچه کتته هم ایمس. اگر، نصیب قیلسه وافغانستان خلقی قوللب- قوتلسه، شاید، یقین کیله جکده، کیله یاتگن ییللرده ریس جمهورلیککه اوزنامزادیمنی ایلگری سوره سم. سیاست مین اوچون بیرسفر. مین سیاست یولیگه بیل باغله گنمن. انشاالله، مین بوسفریمنی دوام ایتتیره من. مین افغانستان ریس جمهوری من. افغانستان مینینگ وطنیم. بلکه 10 یاکه 20 ییلدن کیین افغانستان ریس جمهوری بولیب قالگودیک بولسم، مملکتده عدالت

وقانون نی تامین لش ایستگیم بار. دیموکرتیک وخلق پرور بیردولت برپا ایتماقچی من»،- دییدی اوکیشی.

Image copyright BBC World Service

صحبتی میزده به تفصیل تینگلنگ: حسن بانو غضنفر، افغانستان خاتین – قیزلرمساله لری بوییچه وزیری: «مین اوزنامزادیمنی ریس جمهورلیککه ایلگری سورگن بولمه دیم. اما ییترلیچه آواز آلیشگه ایشانچیم کامل بولمه گن بیرشرایطده بونی لازم، دیب کورمه یمن. چونکه حاضرافغانستانده عیاللرگه رای بیریله دیگن محیط یوق. اما ییترلیچه زمینه وشرط- شرایط بولگن پیتده، البته، مین ریس جمهورلیککه اونامزادیمنی اعلان سوره من. افغانستان ریس جمهوری بولگن آدم کوپ ایشلرنی عملگه آشیریشی کیره ک. فقط بیتته سینی علاحیده آلیب کورسته آلمه یمن. اینگ اولا ناچارلیکنی اریتیش اوچون بارکوچ – قوتنی صرفلشی کیره ک، دیب اویلمین. چونکه بیزنینگ کوپ طبیعی ذخیره لریمیز بار: سوو، نفت، گاز...اگراولردن اونوملی فایده لنه آلسه، افغانستان دنیاده گی اینگ رواجلنگن دولتلردن بیریگه ایلنه آله دی. آدملرنینگ نانی بولگنیدن کیین گینه، فکری آرام بولیب، تعلیم آله دی، تحصیل آله دی، بیرکسب لی بوله دی، کیین باشقه هرقنده ی ایشنی قیلسه بوله دی. کیین کوپراق عدالتگه نیمم بار. آدم رهبرلیک قیلسه، عدالت وانصاف بیلن رهبرلیک قیلیشی کیره ک. شونینگ برابریده تعلیم، تربیه، مسلک هم جوده مهم که، بیزلرده کادرلرهم اونچه کوپ ایمس»،- دییدی صحبتداشیمیز.

Мултимедиа ўйнаш бу қурилмада дастакланмайди

حسن بانو غضنفرخانملری، اواورنیده، افغانستاننی عیال ریس جمهور باشقه ره آلیشیگه یوزفایز ایشانیشینی ایته دی: «چونکه، بیز حاضروزیرلر محکمه سیده عیال وایرکک وزیرلرینینگ بیرخیل سویه ده ایشله یاتگن لیکلرینی کوریب توریب میز. دیمک، عیاللر بی ملال ریس جمهورلیک هم قیله آلیشه دی. بیزلرنینگ تاریخیمیزده عیال وزیرلر، عیال پادشاه لروملیکه لرسیاستگه اینتیلیب، سیاستینی باشقه ریب اوتگنلر. شونگه ایشانچیم کامل که، حتی حاضرهم ایچیمیزده مملکت نی باشقه ریشگه قادر جوده کوپ عیاللریمیز بار. لیکن شومملکت نینگ اوزی حاضر بونگه تیار ایمس»،- دییدی اوکیشی

صحبتی میزده به تفصیل تینگلنگ: سایره شکیب سعادت افغانستان تاریخیده و اوزبیکلر یشاووچی تومنده حاکم لیک لوازمینی ایگله گن ایلک عیال سیاسیتچی بوله دی. او حاکم لیک قیلووچی خوجه دوکوه تومنیده افغان اوزبیکلری ایتکچیسی صفتیده کوریلاوچی جنرال عبدالرشید دوستم تولد تاپگن:

Image copyright BBC World Service

«اگر، مین افغانستان ریس جمهور بولگنیمده، اینگ اولا جنگ پرست، قوماندان و قوماندان پرست لیکنی یوق قیلردیم. ایکینچیدن، اوز امکانیتیمدن فایده لنیب، بوتون افغانستان نی الکترلشتیریشگه حرکت قیلردیم. کیین مملکت اقتصادینی یوکسلتیریشگه اعتبار قره تردیم. یاشلرگه کینگ یول آچردیم. خلص، کیله جکده افغانستان اوزآیاغیگه توریب، خلقی بوندن منفعتدار بولیشی اوچون جوده کوپلب ایشلرنی عملگه آشیره ردیم. اینیقسه، پاره خورلیک وکاراپسیه حاللریگه قرشی کیسکین کوره ش آلیب باره ردیم. بوایشگه یاشلرنی جلب قیلردیم. چونکه بوگونگی افغان یاشلری نینگ مفکوره سی بوتونلی باشقچه. اولرپاره خورلیک معماسیگه بوتکل قرشی موقع ده. شونینگ اوچون هم، کیله جکده ینگی ویخشیراق افغانستان نی برپا ایتیش اوچون زمانوی یاشلربیلن کوپراق همکارلیک قیلیب، ینگیچه فکرلروغایه لردن فایده لنردیم»،- دییدی صحبتداشیمیز.

Мултимедиа ўйнаш бу қурилмада дастакланмайди

سایره شکیب سعادت خانملری هم وقتی کیلیب، البته، افغانستان ریس جمهورلیگیگه اوزنامزادینی ایلگری سوریش نیتیده ایکنینی ایته دی:

«انشاالله، اگر، خلقیمگه صادقانه خذمت قیله آلسم، اولرنی اوزخذمتیمدن راضی قیله آلسم، البته، بونده ی ایستگیم بار. نیمه اوچون بولمه سین؟!. افغانستانده ریس جمهوربولیش اوچون ولایتدن آواز آلیشینگیز کیره ک. شونینگ اوچون هم، اولا افغانستان شمول بولیشیمیز کیره ک. بوتون خلق بیزگه مایل لیک کورستگندن کیین گینه، ریس جمهورلیک سیلاوولریده اشتراک ایتیب، خلق نینگ آوازینی آلیشیمیزممکن بوله دی. چونکه بیر- ایککی ولایتدن آواز بیلن ریس جمهوربوله آلمه یسیز- کو»،- دییدی اوکیشی.

Image copyright

شکریه پیکان، 8 ییلدیرکه، افغانستان نینگ شمالیده گی اینگ بی قرار وسونگگی ییللرده اوزبیکستان اسلامی حرکتی جوده فعاللشگنی ایتیلووچی قندوز ولایتیده پارلمان وکیله سی:

«افغانستانده بیرعالم مشکلات لربار. یخشی، یخشی برنامه لرایشلب چیققن بولردیم. چونکه ریس جمهورلیککه اوزنامزادینگیزنی ایلگری سوره دینگیزمی، آدمده اینگ اولا خلق نینگ احتیاجلرینی اینابتگه آلگن ریجه و دستوربولیشی کیره ک. عادی خلق نینگ نیمه لرگه احتیاجی بار: بیرینچی نوبتده خوفسیزلیک، کیین اقتصادنی یوکسلتیریش. آدملرنینگ اقتصادینی احواللرینی یخشی لش. خلقنی الده مسه، اولرگه صداقت بیلن خذمت قیلسه، اولرنینگ برچه احتیاجلرینی قاندیرگن تقدیرده گینه، آدم یخشی خذمت قیلاله دی»،- دییدی صحبتداشیمیز.

Мултимедиа ўйнаш бу қурилмада дастакланмайди

حاضرده پارلمان وکیله سی بولگن شکریه پیکان خانم هم افغانستان ریس جمهوری بولیش اوچون اوزکوره شلرینی دوام ایتتیریش حقیده قطعی ایکنینی تاکیدله یدی:

«عیاللرنینگ کتته، سیاست بیلن شغله نیشلری اوچون افغانستانده هلی یم ییترلیچه شرط- شرایط یوق. وضعیت خراب، بونگه امکان بیرمه یدی. اما عیاللرراسه حرکت قیلیشیپتی. بلکه کیله جک بونگه امکانلی بولیشر. چونکه بیزریس جمهورلیککه اوز نامزادیمیزنی ایلگری سوریش وحتی، ریس جمهور بولیش اوچون اوزکوره شیمیزنی دوام ایتتیره میز. اوزیم ایسه، پارلمان وکیله سی صفتیده وکالت نینگ ایکینچی مدتده هلی نهایت تاپمه گنی اوچون بوگلگی ریس جمهورلیک سیلاوولرده نامزادیمنی ایلگری سوره آلمه دیم. باشقه تاماندن، نامزاد بولیش آسان ایش ایمس. بونینگ اوچون اقتصادی جهتدن هم امکانیتینگیز بولیشی کیره ک. مینده ایسه، اونده ی امکانیت یوق ایدی. اما خلق نینگ ییتیرلیچه دسته گیگه ایگه ایدیم»،- دییدی او کیشی.