Гўштли, пистали, бодомли, майизли афғон паловига ҳам навбат етди, марҳамат қилинг...

Жаҳонда турли-туман халқлар бўлгани каби, уларнинг миллий ўзликларини намоён қилувчи таомларнинг тури ҳам шунга яраша. Кимдир ўзбекнинг паловига ҳеч нарса етмайди деса, бошқасининг наздида француз таомларининг олдига тушадигани йўқ. Яна таоми бўладими, бутунбошли ошхонаси, ноёбу бетакрорлигини даъво қилиб, инсоният тарихида қолишни истаганларини айтинг. Буёғи хўрандаю ошпазлари қолиб, манаман деган давлат раҳбарлари ҳам баҳсу мадорага бош қўшиб турса. Инглиз ошхонасини ерга уриб, боши балога қолган собиқ француз президенти Жак Ширакми ёки миллий таомларини кўз-кўз қилиб, мамлакати обрўйини оширмоқчи бўлган Малайзиями ва ё ҳуммусни ўзиники қилишга уриниб, Гиннеснинг китобини рекордларга бойитган Фаластину Исроил, буёғини қўяверинг. Яна чаёндан пиширган кабобими, халтадаги палови, куракда пишган гўштию, пишмаган шиллиққурти билан ҳушингизни бошингиздан учирган ошхоналарни айтмайсизми...Хуллас, биргина таомнинг ўзи сиёсату иқтисод қолиб, бир қайнови ичидаги гапларни шууунча қайнатгандан кейин, биз ҳам уларнинг ўзига хосликларига тўхталиб ўтмасак ҳеч бўлмайдигандек. Янги "Жаҳон таомлари" рукнимиз худди ана шу мақсадни кўзда тутади. Дунё халқлари ошхонасининг танқис ва ғаройиб таомлари билан танишмоқчи, осмонга кўтариб мақталган ошхоналарнинг сиру синоатларидан бохабар бўлмоқчи бўлсангиз, рукнимизни кузатиб боришни унутманг:

Рукнимизнинг илк таоми дунёнинг деярли барча қитъасида бирдек танавввул этилувчи, аммо ҳамма кўкрагига уриб, “Энг зўри фақат бизда,” деб даъво қилувчи ПАЛОВдир. Айрим маълумотларга қаралса, палов ҳали Искандар Зулқарнайн даврида бақтрияликлар дастурхонининг шоҳона таоми бўлган. Паловнинг отаси эса, тиббиёт илмининг султони Абу Али Ибн Сино, деган даъволар ҳам йўқ эмас. Пишириш услубига қараб, паловнинг турини айтмайсизми! Номи-чи, номи: “Пилаф”, “Пилафи”, “Гамопилафо”, “Челов”, “Катеҳ”, “Дами”, “Пулов”, “Пилав”, “Палов”, “Бирёний”, “Пайелла”..буёғи кетаверади. Яна миллий ўзига хосликларига қараб, масаллиқларининг бир-биридан фарқланиши-чи. Майиз, нўхат, бодом, писта мағзи, қиёмга ботирилган норинж пўчоғи, беҳи, шолғом, лимон суви,..гўшту гуручга ўзига хос таъм ва кўриниш бериб турса. Шундай экан, ҳамма ўзиники билан керилувчи ҳар бир паловнинг ўзига хосликлари нимада? Бу гал афғонлар дастурхонининг яна бир шоҳона паловига тўхталиб ўтсак:

Гўштли афғонча "Қобилий" палов

Масаллиқлар (6 кишига мўлжалланган)

1 кг гуруч

1 кг гўшт (молнинг гардан қисми ёки сон қисми бўлса, ниҳоятда мазали чиқади)

250 гр ёғ

500 гр пиёз

500 гр сабзи

200 гр қизил майиз

Ярим пиёла (қовурилган ва парракланган) писта мағзи

Ярим пиёла (қовурилган ва парракланган) бодом мағзи

Зираворлар

Туз, мурч ва зира

Пишириш услуби

1. 1 кг гўштни аввал яхшилаб ювиб, кейин пичоқ ёрдамида 5-6 бўлакка бўласиз. Кейин 2 дона каттароқ пиёзни паррак-паррак қилиб тўғраб оламиз. Кейин ўртачароқ қозонга 2 литр сув соламиз. Сувга гўшт, тўғралган пиёз, бир ярим ошқошиқ томат пастаси ва таъбга қараб туз солиб, қайнатамиз. Бир қайнаб чиққач, оловни пастлатиб, устига чиққан кўпикни қошиқ ёрдамида сидириб оламиз. Ва ўртадан сал пастроқ оловда гўштимиз пишгунча қайнатамиз. Гўштимиз пишай деганда оловни ўчирамиз. Яъни гўшт ҳил-ҳил бўлиб пишиб кетмаслиги лозим. (Албатта, баъзилар гўштни қайнатганда помидор ёки помидор пастаси солишмайди. Бунинг ўрнига пиёзни ўта қизартириб қовуришади. Аммо кўп қовурилган пиёз ошқозони носоғлом инсонларга тўғри келмаслиги мумкин. Помидор пастаси эса, гуручингизга яхши ранг бериб, уни янада мазали ҳам қилади). Унгача қолган пиёзни паррак-паррак қилиб, сабзимизни эса, арчиб, тозалаб, ювиб, сомонча шаклида тўғраб оламиз. Бизга лозим бўлгунга қадар тўғралган пиёзимизнинг устини ёпиб қўямиз. Чунки тўғралган пиёл очиқ ҳавода қолса, микробларни ўзига тортади.

2.Кейин 3 кг масаллиқ сиғадиган чўян қозонга 250 гр ёғ солиб, қизитамиз. Ёғ қизигандан сўнг, пиёзни соламиз ва кавлаб турган ҳолда қизаргунча қовурамиз. Пиёзимиз қизаргач, қозонга пишириб, бир четга олиб қўйган гўшт бўлакларини соламиз. Гўштимизнинг четлари қизара бошлагач, тўғралган сабзини соламиз. Беш дақиқача эҳтиёт бўлиб кавлаб турган ҳолда, баланд оловда қозондаги масаллиқни қовуришда давом этамиз. Кейин майизни соламиз. Майиз тез куйиб кетиши боис 4-5 дақиқа қовурамиз. Кейин бир идиш олиб, қозонда қовурилаётган сабзи ва майизнинг бир қисмини унга солиб, бир четга олиб қўямиз. Кейин қозондаги масаллиқнинг устини текислаб, аввалроқ гўштимиз қайнаган сувнинг қарийб ярмини соламиз. Бир қайнаб чиққач, оловни пастлатиб, зирвагимнинг тузини ростлаймиз. Ярим чой қошиқ қора мурч ва бир чой қошиқ зира соламиз. Қозондаги зирвагимиз 15 дақиқа қайнагач, бир соатча аввал иссиқ тузли сувда ивитилган афғон гуручи (ёки “Басмати”)ни 2-3 марта оқиб турган совуқ сувнинг остида ювиб ташлаймиз. Ва капкир ёрдамида қозонга бир текис қилиб ёйиб чиқамиз. Агар гуручнинг устига сизиб чиққан сувимиз кам бўлса, қозонга яна гўштимиз қайнаган сувдан солиб, сув сатҳини икки бармоқ бўғини миқдорга етказамиз. Оловни баландлатиб, гуручимизнинг бир текис қайнашига кўз-қулоқ бўлган ҳолда, сувнинг тортилишини кутамиз (10-15 дақиқада гуручимиз сувини тортади). Қозондаги гуручимиз сувини тортган пайтда, ярим пишган ҳолда бўлиши лозим. Агар бармоғингизга олиб уқалаб кўрган пайтингизда гуруч қаттиқ бўлса, яна бироз сув солиб, қайнатишингиз лозим бўлади. Гуручимиз дамлашга тайёр ҳолга келгач, уни қозоннинг ўртасига дўппидек қилиб тўплаймиз, чўмич ёки ошқошиқнинг дастаси билан чуқурчалар ясаб оламиз ва ҳосил бўлган чуқурчаларга яна озгина-озгинадан қилиб гўштимиз пишган сувдан соламиз. Бир четга алоҳида олиб қўйган қовурилган сабзи ва майизни ҳам гуручнинг бир четига қўямиз. Қозоннинг қопқоғини тоза сочиқ ёки дастурхонча билан ўраб, қозонимизни зич қилиб беркитамиз ва оловни пастлатамиз. Қозонимиз 30 дақиқа паст оловда дамда туриши керак.

3.Паловимиз тайёр бўлгач, қозоннинг қопқоғини очамиз. Энг аввало гуручнинг бир четига қўйган қовурилган сабзи ва майизни алоҳида бир идишга оламиз. Кейин эса, гуручнинг орасидан гўштларни чиқариб оламиз. Қозонда қолган гуручимизни капкир ёрдамида бироз ҳаволатиб совутамиз. Кейин лаганимизни олиб, тўрт-беш капкир гуруч ташлаймиз. Устидан муйаян миқдор гўшт, кейин яна гуруч қилиб, паловимизни сузиб оламиз. Кейин эса, энг устига алоҳида ликопдаги қовурилган сабзи ва майизни бир текис қилиб ёйиб чиқамиз. Унинг устидан эса, пўсти тозалаб, паррак-паррак қилинган бодом ва писта мағизларини сепамиз. Ва шу кўринишда дастурхонга тортамиз.

Илова:Афғонистонда гўштли “Қобилий” паловини норинж (лимоннинг бир тури) ва лайм қўшиб, ейилади. Чунки “Қобилий” палови ўта мазали бўлгани боис, уни ҳаддан зиёд кўп еб юбориш эҳтимолини назардан соқит этолмайсиз. Шунинг учун ҳам тезроқ ҳазм бўлиши учун паловнинг устидан норинж ёки лайм бўлакларининг шарбатини сиқиб, ейдилар.

Агар сизда палов пиширишнинг ўзига хос йўллари бўлса, уларни биз билан ўртоқлашинг. Биз уларни "Жаҳон таомлари" рукнимиз остида чоп этиб, бошқалар билан ҳам баҳам кўрамиз.

Бундан ташқари, Сиз паловнинг асли кимники, деб ўйлайсиз? Рецептларимиз билан танишиб бориш жараёнида бизга бу борадаги фикру мулоҳазаларингизни ёзиб юборишни унутманг:

Мактубингизни bbcuzbek.com га йўлланг.

Бизнинг электрон манзилимиз : uzbek@bbc.co.uk га мактуб жўнатишингиз ё-да саҳифанинг остидаги махсус форма орқали фикрларингизни билдиришингиз мумкин.

Биз сизнинг мактубингизни кутиб қоламиз!