Lola Karimova-Tillayeva: "Matbuotda meni "diktatorning qizi" deyishlari shaxsiyatimga og‘ir botadi"

Image caption Lola Karimova-Tillayeva O‘zbekistonning UNESCOdagi elchisi

O‘zbekiston Prezidenti Islom Karimovning kenja qizi Lola Karimova-Tillayeva Prezident oilasi bo‘ylab ketgan favqulodda darz haqida ilk bor ochiqcha gapirdi.

G‘arb axborot vositalari orasida ilk bor BBC O‘zbek xizmatiga bergan sharhlarida Karimova-Tillayeva xonim o‘z opasi Gulnora bilan 12 yildan beri gaplashmayotganini aytgan. Shu bilan bir qatorda u o‘z otasi boshqargan hokimiyatning eng ziddiyatli siyosiy amallaridan o‘zini masofalantirgan.

Karimova-Tillayeva xonimlari BBCga yuzma-yuz intervyu berishdan bosh tortgan, biroq yozma tarzda berilgan barcha savollarga javob berishga ko‘ngan.

BBC O‘zbek xizmati elektron pochta orqali unga o‘n sakkizta savol yuborgan va ayni shu tarzda bu savollarga javob olgan. Karimova-Tillayeva xonimlari qo‘shimcha savollarga javob berishdan bosh tortgan, shu tufayli, hamda bevosita muloqot yuz bermaganligi uchun, jurnalistlarimiz uning sharhlarini qo‘shimcha savollar ila tergash imkonidan mahrum bo‘lishgan.

BBC uchun materialni bu yo‘lda chop etish odatdan tashqari holdir. Biroq muharrirlar orasida yuz bergan batafsil muhokamalar natijasida biz Lola Karimova-Tillayeva xonimlarining sharhlarini to‘la tarzda bosishga qaror qildik. Bunga materialning nodirligi, undagi mazmunning ommaviy qiziqtirish salohiyati, hamda O‘zbekiston va mintaqadagi o‘quvchilarimiz uchun ahamiyati asos bo‘ldi.

Quyida o‘zaro yozishmaning to‘la versiyasi bilan tanishing:

BBC: Nima uchun Rue89 nashri ustidan mahkamaga shikoyat qildingiz? Bu bilan nimani isbotlamoqchi edingiz? Bu qadamingiz to‘g‘ri bo‘lgan edi deb o‘ylaysizmi?

Karimova-Tillayeva: Savolingizga javobimni ushbu frantsuz nashriga qarshi shikoyat qilishimga asos bo‘lgan shart-sharoitlarni izohlab berishdan boshlashni istar edim. Tuhmat va bo‘hton alomatlarini, mening fikrimga ko‘ra, o‘z ichiga olgan Rue89 maqolasi Altsgeymer kasalligi bilan og‘rigan bemorlarning Nitstsa shahri yaqinidagi kasalxonasi qurilishi uchun mablag‘ to‘plash maqsadida 2009 yil aprelida o‘tkazilgan xayriya tadbiridan so‘ng chop etilgan edi. Mazkur tadbirning bosh tashkilotchisi Klod Pompidu jamg‘armasi edi. Bu jamg‘armaga bugunda ham Frantsiyada cheksiz obro‘ va hurmatga sazovor bo‘lib kelayotgan Bernadett Shirak xonim - sobiq prezident Jak Shirakning rafiqasi rahbarlik qiladi. Tadbirdan avval men bilan suhbatida Shirak xonim ular mazkur loyiha uchun hali ham homiylar izlayotganini aytdi va men, o‘z navbatida, bu tashabbusni qo‘llab-quvvatlab, ushbu xayriya tadbiri doirasida o‘zbek san‘at ustalari ko‘rgazmasi va kecha uyushtirishga qaror qildim. Bu yerda ta‘kidlash muhim bo‘lgan jihati shuki, mazkur tadbirga kelgan barcha ishtirokchilar avvalambor Shirak xonimga bo‘lgan hurmatlari va Frantsiyada Altsgeymer xastaligi bilan og‘rigan bemorlar kasalxonasi qurilishi uchun mablag‘ to‘plashdek oliyjanob maqsadni ko‘llab-kuvvatlash uchun keldilar. Va, tabiyki, men go‘yoki aktrisa Monika Beluchiga bu tadbirda ikki soat ishtirok etishi uchun aqlga sig‘maydigan miqdorda pul to‘laganim borasidagi ayblovlar - absurd. Men vaziyatni va hozirgi vaktda ko‘p insonlar uchun zamon qanchalar oson emasligi va ko‘pchilik o‘z oilalarini boqish uchun qanchalar og‘ir mehnat bilan pul topishayotganlarini juda yaxshi tushunaman, va shunday ekan, shaxsan men uchun bunday da‘volar haqoratlidir. Masalaning ayni shu jihati shu tarzda javob berishimga va bu nashr ustidan shikoyat qilishimga asosiy sabab bo‘ldi. Rue89 nashriga qarshi shikoyatim borasida ochilgan mahkama ishi eng qizigan vaqtida ommaviy axborot vositalarining e‘tibori asosan go‘yoki men o‘z otamga nisbatan "diktator" so‘zi qo‘llanishi tufayli arz qilganimga qaratilgan edi. Mana shu yerda men bir aniqlik kiritishni istar edim - men bu so‘zning naqadar haqqoniy yo haqqoniy emasligiga qarshi arz qilganim yo‘q edi, chunki yaxshi tushunamanki bu siyosiy termin. Ommaviy axborot vositalari, hech shak-shubxasiz, o‘z nuqtai nazarlari va o‘z fikrlariga ega bo‘lishdek huquqga egadirlar. Lekin, men haqimda matbuotda gapira turib, meni faqat "diktatorning qizi" deb tilga olishlari mening shaxsiyatimga og‘ir botadi. Har bir inson bu dunyoga kelar ekan, shaxs sifatida qabul qilinish, o‘z shaxsiy fazilatlari, qilgan ishlari, qarashlari va bosgan qadamlariga qarab baholanish huquqiga ega. Men nashr ustidan shikoyat qilib, to‘g‘ri yo‘l tutdim deb bilaman. O‘zimni matbuotdagi bo‘htonlardan himoyalash bilan men har qanday insonda bor huquqdan foydalandim. Bilaman, ko‘p hollarda bir joyga borsam mening nomim xonaga o‘zimdan oldin kirib keladi, ammo, meni o‘z fikri, tamoyillari, dunyoqarashi va jahonda sodir bo‘layotgan voqealarga o‘z munosabati bo‘lgan shaxs sifatida ko‘rishlarini istardim.

BBC: Nima uchun mazkur mahkama ishi davom etayotgan davrda sukut saqlab keldingiz va endi gapirishga rozi bo‘ldingiz?

Karimova-Tillayeva: Men u vaqtda sakkiz oylik xomilador edim. O‘ziming va farzandimning sog‘ligi men uchun muhimroq edi. Men mojarolarni hush ko‘rmaydigan insonman, va bu mahkama ishiga shaxsan aralasha olaman deb o‘ylamagandim. Undan tashqari, mening advokatim mahkama va matbuotga mening nuqtai-nazarimni imkon qadar yetkazish yo‘lida barcha ishni qildi, lekin u vaqtda bizning nuqtai-nazarimiz hech kimga qiziq emasdi, uni eshitishni istamadilar. Odamlar ko‘p hollarda faqat o‘zlari eshitishni istagan gapni eshitishadi. Vaqti kelib menga quloq tutishlarini bilardim, shunday ekan siz bu savolga qaytganingizdan va o‘z tilim bilan o‘z nuqtai-nazarimni yoritish imkoni paydo bo‘lganidan mamnunman.

BBC: Siz diplomatsiz - O‘zbekistonning UNESCOdagi elchisisiz. Kelgusi siyosiy ambitsiyalaringiz qanday, agar bo‘lsa?

Karimova-Tillayeva: Sobiq sovet hududidagi prezidentlar oilalarining a‘zolari haqida gap ketganda, bu savol matbuotda juda dolzarb masala hisoblanadi. Men siyosat juda murakkab va mas‘uliyatli ish ekanini yaxshi tushunaman. Shak-shubhasiz, inson unga butun umrini bag‘ishlashi kerak bo‘ladi. Hozircha men o‘zimni siyosatchi bo‘lib yetishishimni tasavvur qilmayman. Men uchun bugunda eng ustivor masala bu mening oilam: turmush o‘rtog‘im va farzandlarim.

BBC: Oilangiz haqida bir og‘iz aytib bering.

Karimova-Tillayeva: Turmush o‘rtog‘im Timur Tillayev bilan uch farzandimiz bor: ikki qiz va bir o‘g‘il. Men hayotimda men uchun shunchalar katta dastak bo‘lgan, hamda qarashlarimiz va tamoyillarimiz mos tushadigan inson borligi uchun Xudodan behad minnatdorman. Umid qilamanki, biz Timur bilan ota-ona vazifasini yaxshi bajarayapmiz. To‘ng‘ich qizimiz Maryam voyaga yetay deb qoldi. O‘g‘lim Umar yetti yoshda, kenja qizimiz Safiya esa bahorda ikki yoshga to‘ldi. Biz uchun, ota-ona sifatida, eng muhim vazifa bu farzandlarimizga to‘g‘ri yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish va ularni mustahkam axloqiy va ma‘naviy qadriyatlarga ega insofli va kamtar insonlar qilib tarbiyalashdir. Katta bo‘lganda kim bo‘lishlari bu ularning ishi. Men ular katta bo‘lganlarida boshqalar ularni yaxshi inson deb tanishlarini istar edim.

Image copyright Yves Forestier Getty Images
Image caption Karimova-Tillayeva xonim o‘z opasining prezidentlikka saylanish imkoniyatlari katta emasligiga ishonadi

BBC: Bugunda ham O‘zbekiston ichkarisida, va ham tashqarisida otangiz - O‘zbekiston prezidentining ehtimoliy merosxo‘ri mavzusi keng muhokama qilinmoqda. Siz kimni eng kuchli nomzod deb bilasiz?

Karimova-Tillayeva: Bugungi kunda mavjud ma‘lumotga asoslanib aytadigan bo‘lsam, hammaga shundoq ham ma‘lum bo‘lgan narsani aytishim mumkin, xolos. U ham bo‘lsa, prezidentlik saylovlari 2015 yilda bo‘lib o‘tadi va, nazarimda, merosxo‘r kim bo‘lishi borasida bashoratlar qilishga hali erta. Kim kelgusi prezident bo‘lishi saylovlarda ayon bo‘ladi.

BBC: Opangiz - Gulnora Karimovaning prezident bo‘lib saylanish imkoniyatlarini qanday baholagan bo‘lardingiz?

Karimova-Tillayeva: Men uning imkoniyatlari katta emas deb bilaman.

BBC: Opangiz bilan munosabatlaringiz qanday? Hayotda yoki biznesda raqobatlashasizlarmi?

Karimova-Tillayeva: Mavjud bo‘lmagan munosabatlarning tasvirlab berish qiyin. Men va opam bir-birimiz bilan 12 yildan ortiqki muloqot qilmaymiz. Buni hech qachon yashirmaganmiz, va bundan ko‘plar xabardor. Ko‘p yillardan beri hech qanday aloqamiz yo‘q. Oramizda na oilaviy, na do‘stona aloqalar bor. Savol so‘rashingizdan oldin aytmoqchimanki, oilaviy marosimlarda ham ko‘rishmaymiz.

BBC: Nima sababdan?

Karimova-Tillayeva: Biz mutlaqo boshqa-boshqa odamlarmiz. Har qanday yaxshi munosabatlar bo‘lishi uchun dunyoqarashlardagi o‘xshashlik yoki xarakterlarning o‘xshashligi, yoki bir xil qiziqishlar va odatlar mavjud bo‘lishi zarur. Ikki insonning qarashlarida qandaydir yaqinlik bo‘lishi kerak - lekin bizning o‘rtamizdagi munosabatlarda bu hech qachon bo‘lmagan. Biz mutlaqo farqli shaxslarmiz, va, eslaymanki, bolaligimizdan buyon shunday bo‘lganmiz. O‘zingiz tushunasiz, bunday farqlar yillar o‘tib faqat chuqurlashib boradi.

BBC: Opangiz haqidagi salbiy matbuot xabarlariga, ayniqsa TeliaSonera shirkati bilan uning o‘rtasidagi biznes shartnomalari borasidagi xabarlarga qanday qaraysiz? Va O‘zbekiston prezidenti opangiz haqidagi salbiy ma‘lumotlardan naqadar xabardor?

Karimova-Tillayeva: Opam haqidagi hamma ma‘lumotni, shu jumladan, TeliaSonera borasidagi xabarlarni ham men xorijiy matbuot vositalari, shu jumladan BBC saytidan olaman. O‘zbekiston prezidenti bulardan naqadar xabardor ekaniga kelsam, menda bu borada hech qanday ma‘lumot yo‘q, chunki O‘zbekistonda ko‘p bo‘lmayman, yiliga atigi 2-3 marta boraman, xolos. Otam bilan uchrashganimda siyosiy masalalarni muhokama qilmaymiz, va bu mavzuga ham hech to‘xtalmaganmiz.

BBC: Yaqinda otangizning salomatligi yomonlashgani borasida ko‘p mish-mishlar tarqaldi. Siz uning sog‘ligini qanday baholaysiz?

Karimova-Tillayeva: Oxirgi 10 yil ichida matbuotda otamning salomatligi borasida paydo bo‘layotgan xabarlar mutlaqo asossiz va mutlaqo haqiqatdan yiroq ekanini aytishni istardim. Men har bir insonga 75 yoshga yetganida mening otamdek o‘zini his qilishini tilagan bo‘lar edim. U sport bilan shug‘ullanadigan inson, va esimni taniganimdan beri otam har doim o‘z sog‘ligiga yaxshi qaragan.

Image caption Karimova-Tillayeva o‘zi uchun ustivor masala oilasi ekanini aytadi

BBC: Xayriya faoliyatingiz haqida so‘zlab berasizmi? Bu sizning tashabbusingiz bo‘lganmi yo hukumatniki?

Karimova-Tillayeva: Men hali talabalik davrimdanoq mehribonlik uylaridagi bolalar va imkoniyatlari cheklangan bolalarga yordam berish sohasida xayriya faoliyati bilan shug‘ullanishni boshlaganman. Men bu haqida gapirishni uncha yoqtirmayman, chunki xayriya birovlar uchun emas, insonning o‘zi uchun qilinadigan ish. Bir narsani sezdimki, bu haqida qancha ko‘p gapirsang, undan shuncha kam huzur olar ekansan. Oxirgi 11 yil ichida nimalarga o‘zimni bag‘ishlaganim va nima bilan shug‘ullanganim haqida qisqacha aytib beradigan bo‘lsam, menimcha, avvaliga "Sen yolg‘iz emassan" nomli mening ilk xayriya tashkilotimdan so‘zni boshlashim kerak. U 2002 yilda men u davrgacha o‘zim ko‘rib, fikr yuritib kelgan zarurat asosida yaratildi. Bu tashkilot nohukumat tashkiloti bo‘lib, yetim bolalar va ota-ona qaramog‘isiz qolgan bolalarga yordam beradi, va uning eng asosiy maqsadi bu bolalarga imkon qadar yaxshi yashash sharoitini yaratib berish va ularni ta‘lim-tarbiya bilan ta‘minlashdir. Biz mehribonlik uylaridagi bolalarni ularga zarur bo‘lgan jihozlar va asbob-uskunalar bilan ta‘minlaymiz, va bu uylardagi turmushni yaxshilash uchun ta‘mirlash va qurilish ishlarini bajaramiz. Muhimi, bu jamg‘arma qoshida yetim va imkoniyati cheklangan bolalar chuqurlashgan ta‘lim oladigan o‘quv markazi ham faoliyat ko‘rsatadi. Biz bu o‘quv markazida ularga nafaqat kasb tanlashga yordam beramiz, balki kollejlar va universitetlarga kirishga tayyorlaymiz. Biz ota-onasi yo‘q bolalarga hayotda o‘z o‘rinlarini topishga, maxsus muassasalarni bitirib chiqqanlaridan so‘ng kasb-hunarni egallashlariga yordam beramiz, ularga yashash uchun joy topib beramiz, va agar zarurat bo‘lsa, yuridik yordam ko‘rsatamiz. Bir narsa borasida siz bilan o‘rtoqlashmoqchi edim - men Ovro‘poga 90-yillar oxirlarida ilk bor safar qilganimda, imkoniyati cheklangan insonlar uchun jamoat joylarida yaratilgan shart-sharoitlarni ko‘rganman. Siz imkoniyati cheklangan odamlarni O‘zbekiston ko‘chalarida ko‘p ko‘rmaysiz, lekin bunga sabab bunday insonlarning yo‘qligi emas, balki ular to‘laqonli hayot yurg‘izishlari uchun sharoitlar cheklangani. Ular ko‘pgina xollarda o‘z uylarida yoki maxsus ehtiyoji bor insonlar uchun maxsus davlat muassasalarida to‘rt devorni ichiga qamalib yashaydilar. Mana shu olgan taassurotlarim menga o‘z yurtimizdagi nogiron bolalarning hayotiga tegishli tizimni yaxshilashga turtki bergan. Shu maqsadda 2004 yilda bolalar ijtimoy moslashuvi milliy markaziga asosos solindi. Ushbu markaz imkoniyati cheklangan, xususan bolalar tserebral paralichi kasalligi bilan og‘rigan, aqliy zaif, nutqiy rivoji susaygan, bolalar autizmi va Daun sindromi bilan og‘rigan bolalarga tibbiy va ta‘lim sohasida yordam ko‘rsatadi. Markazda barcha xizmatlar bepul ko‘rsatiladi va u xarakat-tayanch rivojlanishida muammolari bo‘lgan bolalarni oyoqqa turg‘azish va reabilitatsiya qilish yo‘lidagi eng zamonaviy asbob-uskunalar bilan jihozlangan. Biz o‘z faoliyatimiz doirasida ko‘p sonli yordamga muhtoj bolalarga jarrohlik amaliyotlari va muolajalar bilan yordam beramiz. Bizga juda ko‘p odamlar murojat qilishadi - bolalarning onalari, buvilari, opalari, otalari va akalari. Bu bolalarning ko‘pchiligiga og‘ir va dahshatli tashxislar qo‘yilgan. Biz o‘zimizni hech qanday targ‘ib qilmasak-da, bizga murojaat qilib kelayotgan odamlar soni kundan-kunga oshib borayapti. Biz nafaqat tibbiy va ruhiy yordam ko‘rsatamiz, balki bolalarni davlat maktablariga joylashtirish, maxsus ehtiyoji bor bolalarga jamiyatga qo‘shilishlarida qo‘l kelishi uchun ta‘lim darsliklarni ishlab chiqaramiz.

BBC: Siz otangizdan tez-tez yordam so‘rab turasizmi?

Karimova-Tillayeva: Yo‘q, shaxsan o‘zim uchun hech qachon hech nima so‘ramaganman. Men faqat bizning bolalar jamg‘armamiz faoliyatini olib borishiga ruxsat berilishini so‘raganman. Chunki, boshida juda murakkab masalalar ko‘p bo‘ldi va ba‘zi kuchlar bizning jamg‘armamizga to‘siqlik qilganlar. Ammo, xozir yomonliklar yodimdan chiqqan, yaxshisi shuki, biz ochildik va bizni Mehribonlik va Muruvvat uylariga kirishimizga ruxsat bera boshlashdi. Buning barchasini hozir so‘z bilan tasvirlab berish qiyin, lekin eng asosiysi shuki, biz mana 10 yildan oshibdi ham, ishlab kelayapmiz. Biz o‘z ko‘zlarimiz bilan muammolarga guvoh bo‘ldik, va ularni tashqariga chiqarishga qo‘rqmasdan, qadamba-qadam hal qilishga xarakat kildik. Eng asosiy birinchi qadam bu barcha bolalarning ro‘yxatga olish, ularning salomatligini aniq tafsilotini qilish bo‘ldi, va bu qadamlar bolalar uylaridagi bolakaylar parvarishi qay darajada ekanini ochiqlab berdi, ko‘p kamomadlar aniqlandi, qayerlardadir yovuzlik va jinoiy beparvoliklar fosh qilindi... Bu mening hayotimdagi o‘ta muhim burilish nuqtasi bo‘ldi, va bora-bora oilasiz va himoyachisiz bolalar bilan ishlash mening hayotiy vazifamga aylandi. Xayriya faoliyati men uchun eng ustivor vazifadir.

BBC: Siz xayriya faoliyatingiz uchun moliyani qayerdan olasiz?

Karimova-Tillayeva: Men buning uchun o‘z xususiy mablag‘imdan foydalanaman. Qo‘shimcha homiylar dastagini biz jalb qilmaymiz. Ollohga e‘tiqodi kuchli bo‘lgan shaxs sifatida, men o‘z mablag‘imning bir qismini zakot sifatida nochor odamlarga berishni o‘z burchim deb hisoblayman.

Image caption Prezident Islom Karimovning boshqaruvi G‘arb matbuotida tez-tez tanqid qilinadi

BBC: Siz bolalar haqida qayg‘uraman deyapsiz. Lekin O‘zbekiston paxta dalalaridagi bolalar mehnatiga qanday qaraysiz?

Karimova-Tillayeva: Men har qanday ekspluatatsiya, ayniqsa bolalarning ekspluatatsiya qilinishiga qarshiman. Men o‘zim uch farzandning onasiman, va bola haqiqiy bolalikni boshidan kechirishi naqadar muhim ekanini tushunaman... Bolalarning har qanday yo‘lda ekspluatatsiya qilinishini men mutlaqo qabul qila olmayman. Men uchun bu vaziyatni baholash qiyin, lekin agar shunday holatlar mavjud bo‘lsa, bu achinarlidir. Bu hol jahonning hech qaysi mamlakatida yuz bermasligi kerak. Men tushunaman, balki men qilayotgan ishlar yetarli emasdir... va hatto bir bola o‘z xohishiga qarshi qandaydir ishga majbur qilinayotgan bo‘lsa va huquqlari poymol etilayetgan bo‘lsa, men buni o‘zimning shaxsiy fojiam deb his qilaman. Demak, bu ishga jalb bo‘lgan odamlar o‘z mas‘uliyatlarini anglab yetmaydilar va hamdardlik yo achinishga qodir emaslar. Men har qanday inson, ayniqsa bolalarga qarshi har qanday kuch ishlatilishi yo ular majburan mexnatga jalb etilishlariga mutlaqo qarshiman. Men vaziyatning naqadar murakkab ekanini tushunaman, va sizning savolingiz hozirgi vaktda mavjud sharoitda yanada murakkab tuyuladi. Lekin, mening xohish-istaklarim, kuchim yo ta‘sirim har doim ham yetarli emas. Men, ona sifatida, bolalar ta‘lim olishi, kitob o‘qishi kerak deb hisoblayman... Ularga yaxshi ta‘lim berish kerak, va shundagina ular jamiyatning munosib a‘zolari bo‘lib yetishadalar va albatta o‘z yurti uchun foyda keltiradilar. Yana takrorlasam ham, aytmoqchimanki, bolaning bola bo‘lib qolishi juda muhim.

BBC: Siz avvalgi suhbatlarimizda Ollohga ishonaman deb aytgandingiz. Lekin, otangiz tanqidchilari o‘zbek hukumatini Islomiy ekstremizm bahonasi bilan har qanday hur fikrni bostirish va aholi ustidan qattiqqo‘l nazoratni o‘rnatishda ayblashadi. Sizningcha, ana shu Islomiy ekstremizm O‘zbekiston yo Markaziy Osiyo uchun qanchalar real va jiddiy tahdid?

Karimova-Tillayeva: Shubhasiz, Markaziy Osiyoda va uning atrofidagi mintaqalarda radikal-guruhlar va unsurlar mavjud, lekin, shunga qaramay, mening nazarimda, jihodiy harakatlarning jiddiy o‘yinchilari o‘tgan 10 yil davomida ko‘p jihatdan bartaraf qilinganlar yo zaiflashganlar. Markaziy Osiyoning Afg‘onistonga yaqinligi, hamda Afg‘oniston va Tojikiston o‘rtasidagi zaif va yaxshi himoya qilinmaydigan chegaralar tufayli, albatta, kelajakda mintaqadagi davlatlarda vaziyat beqarorlashishining katta xavfi bor. Mintaqadagi hukumatlarni Pokiston-Afg‘oniston chegara hududlarida tayyorgarlikdan o‘tgan asli Markaziy osiyolik Islomiy jangarilar ayniqsa xavotirga soladi. Amerika va xalqaro koalitsion qo‘shinlarining chiqib ketishi ortidan yuzaga keladigan xavfsizlik bo‘shlig‘i ham Afg‘oniston va qo‘shni mamlakatlardagi vaziyatning beqarorlashishiga yetaklashi mumkin. Va turli ichki kuchlar, shubhasiz, paydo bo‘lgan ichki bo‘shliqni to‘ldirish yo‘lida choralar ko‘radilar. Ammo, ayni damda, shuni ta‘kidlash kerakki, Islom o‘zbek xalqining muhim va ajralmas qismidir. O‘zbek xalqi asrlar osha mo‘‘tadil Islom tarafdori bo‘lib kelgan, va bu, o‘z navbatida, bizning o‘lkamizda turli din vakillarining tinch va ahil yashab kelishiga zamin yaratgan. Men aholining radikallashishi sabablari asosan ishsizlik va imkoniyatlarning yo‘qligiga borib taqaladi degan qarashga qo‘shilaman. Bu ikki omil aholi orasidagi norozilikning eng katta manbasidir, va, o‘z navbatida, ekstremizm muammosi bilan chambarchas bog‘liqdir. Men bu masalani kuch bilan hal qilish mutlaqo mumkin emasligiga qattiq ishonaman. Bu muammoning oson yechimi yo‘q. Mintaqaviy hukumatlar ayniqsa Farg‘ona vodiysidagi radikal kayfiyatlarni keltirib chiqarayotgan ijtimoiy muammolarni yechish yo‘lida mahalliy xalq bilan faol hamkorlik qilishlari kerak. Maktablar qurilishi, ta‘lim tizimi va kasbga tayyorgarlik tizimining sifatini yaxshilash uchun ko‘proq mablag‘ ajratilishi kerak, hamda ish o‘rinlarini yaratish uchun ko‘proq harakat qilinishi kerak. Vodiydagi sarmoya iqlimini yaxshilashga juda katta zarurat bor, hukumat yangi ish o‘rinlari yaratilishi uchun mahalliy korxonalar va xorijiy shirkatlarga yirik dastak berishi lozim. Bu, o‘z navbatida, oddiy xalqni arzirli ish haqi bilan ta‘minlaydi.

BBC: Shveytsariya matbuotida siz Shveytsariyadagi eng badavlat shaxslardan biri ekaningiz xabar qilingan. Britaniya matbuotida, masalan, siz 46 million dollarga uy sotib olganingiz chop qilingan. O‘z boyligingizni siz qanday baholaysiz?

Karimova-Tillayeva: Men bu borada boshidanoq muhim narsalarni ta‘kidlab o‘tishni istardim. Siz juda yaxshi xabardorsiz, na men, yo na mening turmush o‘rtog‘im boshqaruv idoralarida ishlaganmiz. Mening erim - tadbirkor, u hech qachon O‘zbekiston siyosiy hayotida qatnashmagan. Shuningdek, u hech qachon qandaydir davlat tenderlari yoki davlat ta‘minoti ishlarida ishtirok etmagan. Uning biznesi paxta, gaz, neft yoki boshqa miliiy tabiiy zahiralar bilan bog‘liq emas. Uning biznesi soliqlar yoki qandaydir bojxona to‘lovlaridan soqit qilinuvchi davlat imtiyozlariga ega emas, va O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan boshqa shirkatlardan farqli o‘laroq, monopoliya emasdir. Mening turmush o‘rtog‘imning biznesi to‘laligicha xususiy mablag‘ va sarmoyalarga qurilgan, va boshidanoq uning o‘zi shu shirkatga asos solgan. Uning biznesining hech qachon mening qarindoshlarim bilan bog‘lig‘lik joyi bo‘lmagan. Men ommaviy bayonotlarni uncha yoqtirmayman, lekin bu odamlar bilishi kerak bo‘lgan muhim ma‘lumotdir deb xisoblayman. Biz qilgan xaridlarimiz va xarajatlarimizga kelsak, ular shaxsiy deb atalishiga sabab shuki, ular shaxsan bizga tegishli, xolos. Va tabiiyki, men bu ma‘lumotning shaxsan o‘zimda qolishi tarafdoriman. Lekin, siz shunday savol bergan ekansiz, albatta, bunga javob olishni istaysiz. Siz uchun, istisno tariqasida, bu savolga javob beraman. Bizning boyligimiz qanday hisob-kitoblarga asoslanib baholanganini men bilmayman. Ayni masalada bizning Jenevadagi advokatimiz "Bilan" nashriga maktub yo‘llab, bu ko‘rsatkichlar haqiqatdan yiroq ekanini aytgan. Biz o‘zimiz ham bizni Shveytsariyadagi boylarning qaysi qatoriga qo‘shishayotganlarini ko‘rib hayron qolganmiz va bugungacha turmush o‘rtog‘im bilan bu borada hazillashib kelamiz. Ishonchim komilki, bizga boshqalarning daromadini qo‘shib yozishayapti. Jenevadagi oilaviy uyimiz masalasiga kelsak, bu uy - biz yashaydigan asosiy joy, biz O‘zbekistondagi barcha ko‘chmas mulklarimizni sotganmiz. Faqat farzandlarimiz bilan O‘zbekistonga safar qilganda yashash uchun Toshkentda bitta kvartiramiz bor. Jenevadagi uyimiz narxining 18 foizini o‘z xususiy mablag‘larimiz bilan qoplaganmiz, qolgani esa bank krediti bilan qoplangan. Aniqroq aytadigan bo‘lsam, uyimiz "mortgage", ya‘ni ipoteka ostida. Menimcha, bu katta sir emas, chunki Ovro‘poning deyarli butun aholisi ko‘chmas mulk sotib olishda bank krediti xizmatlaridan foydalanishadi. Bu tajriba Shveytsariyada ham keng qo‘llaniladi, chunki bu sohadagi bank krediti stavkalari past hisoblanadi va bu tizimdan foydalanish haqiqatdan ham foydali.

BBC: O‘zbekiston ichida va tashqarisida qanday biznes manfaatlaringiz bor? Sizning turmush o‘rtog‘ingiz Timur Tillayevda-chi?

Karimova-Tillayeva: Mening hech qanday biznes manfaatlarim yo‘q, chunki tabiatdan, men tadbirkor emasman. Avvalroq aytganimdek, mening erim tadbirkorlik bilan shug‘ullanadi. U savdo-naqliyot shirkatining hissadori. Jenevada uning katta bo‘lmagan do‘konlar tarmog‘i bor.

BBC: Bolaligingiz va o‘smirlik yillaringizni qanday xotirlaysiz? Prezidentning qizi bo‘lib o‘sish qanday bo‘lgan? Va otangizning maslahatlari va hikoyalari sizning karerangizga qanday ta‘sir qilgan?

Karimova-Tillayeva: Bolaligim Toshkentda o‘tgan. Oddiy bolalardek, men ham velosipedda uchardim, yiqilib, tizzam qonab, yana uchaverardim... Qo‘shnilar bilan juda do‘stona muhitda yashaganmiz. Yaxshi eslayman, yoshi katta qo‘shnilarimiz qarshisiga yugurib, yuklarini uylarigacha olib borib qo‘yishga yordam berardik, har doim birinchi bo‘lib salom berardik. Hozir anglab yetaman, hayotimdagi ko‘p muhim va to‘g‘ri narsalarga o‘sha bolaligimda asos solingan ekan. Shuning uchun, bu davr mening xotiramda eng yorqin bir davrdek muhrlanib qolgan. U davr bizning xalqimiz asrlar osha avloddan avlodga me‘ros qoldirib kelayotgan an‘analar va qadriyatlar - kattalarni hurmat qilish, qo‘ni-qo‘shnilar bilan ahil yashash va yaqinlarga yordam berishdek jihatlari bilan yodda qolgan. Men hech qachon o‘zimni boshqalardan ajralib turadigandek sezmaganman. Men tamomlagan Jahon Iqtisodi va Diplomatiya Universiteti mening alma materim, ya‘ni meni ma‘naviy jihatdan shakllantirgan maskan, va u men uchun juda yoqimli xotira bo‘lib qolgan. Eng asosiysi, men bu davrdan menga shu kungacha menga yaqin bo‘lib qolayotgan do‘stlarimni bergani uchun minnatdorman.

Your contact details
Disclaimer