Yuliya Drozd: "Yanukovich hukumati Ukraina xalqiga xiyonat qildi"

Image copyright none

Ukrainalik siyosatshunos va bloger, 23 yoshli Juliya Drozd oxirgi uch oy mobaynida - tinch namoyishlardan barrikadalardagi jasadlarga guvoh bo‘lguniga qadar o‘tgan vaqtda - misli ko‘rilmagan sur‘atda ulg‘ayib, ma‘naviy balog‘at kasb etganligini aytadi.

Xalqaro siyosat bilan hamisha qiziqib kelgan Yuliya Kiyev Slavyanshunoslik Universitetining Xalqaro munosabatlar fakultetida tahsil ko‘rgan. Keyinchalik Taras Shevchenok nomli Milliy Universitetning jurnalistika bo‘limida ham o‘qigan.

Yuliyaning aytishicha, o‘tgan yili Kiyevda noroziliklar boshlanib ketganining ertasi kuniyoq "Maydon"dagilarga borib qo‘shilgan. " Chunki menga, hammamizga sotqinlik qilingandek his qilgandim o‘zimni", deydi u.

O‘shandan beri o‘tgan bir necha oy mobaynida Yuliya Drozd deyarli har kuni ishdan chiqib "Maydon"ga yo‘l olardi.

"Bir necha tunni ham "Maydon"da o‘tkazdim, chunki Xavfsizlik Kuchlari hujum qilishga qaror qilishsa, albatta tunda boshlashadi, deb o‘ylagandik".

"Xotirmada shu vaqtgacha mixlanib qolgan onlar - bu yonayotgan shinalar, Molotov kokteyli solingan shishalarni uloqtirayotgan, jangga shay yosh yigitlar, yaralanib yiqilayotgan insonlar, odamlarni kaltaklayotgan "berkut"chilar... Birinchi qurbon berilgan kun... O‘shanda birinchi marotaba meni qo‘rquv hisi chulg‘ab oldi".

"Men vatanim uchun o‘kinaman. Avval uni o‘marishayotgandi, endi parchalab tashlamoqchilar. Lekin men xalqimdan g‘ururlanaman. Biz misli ko‘rilmagan ravishda birlashdik - bu esa o‘ta ajoyib g‘urur!"

Yuliya Drozdning aytishicha, Ukraina tarixiy burilish nuqtasida turibdi.

Yuliya BBC muxlislari tomonidan berilgan savollarga javob berdi.

BBC: Savollarni ko‘plarni qiziqtirgan masaladan boshlasak. Yuliya, aynan sizni "Maydon"dagi namoyishlarga borib qo‘shilish qarorini berishga nima undadi?

Yuliya Drozd: Kunlarning birida, ya‘ni o‘tgan yili 21 noyabr, taqdir taqozosi bilan bu "Norinj Inqilobi"ning kuni hamdir, biz, ukrain xalqi birdaniga hukumat bizga xoinlik qilganini tushunib yetdik. Ya‘ni hukumat bizga bergan Ovrointegratsiya va‘dasini bajarmadi, Ovro‘po bilan hamkorlik bitimiga imzo chekmadi. O‘sha onda biz "Maydon"ga chiqmaslik mumkin emasligini anglab yetdik. Chunki bu bizning tariximizdagi eng muhim nuqtalardan biri edi. Ya‘ni biz shu nuqtadan boshlab yo Ovro‘po tomon harakatlana boshlaymiz, yo sobiq Sho‘rolar davri tomon ortga qarab yura boshlaymiz. Birinchi kunlari "Maydon"da 2-3 ming kishi bor edi. Keyin ularning soni 10-15 mingga yetdi. 1 dekabr tunda talablarni kuch bilan tarqatib yuborish urinishidan so‘ng norozilar soni yuz minglarcha bo‘lib ketdi. Menimcha, bu Ukrainada fuqaro jamiyatining tug‘ilishi va rivojlanishi vaqtidir.

BBC: Sizga shaxsan, Ukraina fuqarosi sifatida mamlkatingizning Ovro‘po tomon harakatlanishi nima beradi?

Yuliya Drozd: Bizning Ovro‘po haqida tassavurimiz qanday? Eng avvalo hayot darajasi. Ukraina shaharlarida yashovchilarning aksari Ovro‘po davlatlarida bo‘lgan va u yerdagi hayot tarzi haqida aniq tasavvurga ega. Bundan tashqari ko‘plar tushunishadiki, Rossiyaning siyosati bu Vladimir Putin atrofidagi bir hovuch siyosatchilarning sobiq Sho‘rolar hududida o‘z ustuvorligini o‘rnatish urinishidir. Bu esa bosimlar va po‘pislar orqali olib boriladi, bu hamkorlik emas bir tomonlama ta‘sir o‘tkazish siyosatidir. Ovro‘po Ittifoqi bilan esa munosabatlar o‘zaro hamkorlik va yordam asosidadir. Bu munosabatlar asosida Ukraina yashashning yuqori standartlari tomon intiladi. Bu munosabatlar Kreml xohlaganidek bo‘ysunish, kattalarga qaramlik va do‘q-po‘pislar asosida quriladigan munosabatlar emas. Ukraina hamisha Moskvaning "kichik og‘asi" bo‘la olmaydiku. Ukrainaliklarning dunyoqarashlari ham o‘zgacha. Ular poraxo‘rlikka, korruptsiyaga, hukumat tarkibidagi "mafiya tizimlari"ga "yo‘q" deyishni xohlaydilar. Ular fuqaro jamiyati, har bir kishining o‘z amallari uchun masu‘liyati kabi narsalarni olqishlaydilar.

BBC: Kelgusi savol aslida savol shaklida berilmgan, Facebook dagi muxlislarmizdan biri bu fikrni sharh sifatida qoldirgan, u ham bo‘lsa "Maydon"dagi barrikadalarda o‘tkazgan vaqtingizda necha pul ishlaganingiz haqida?

Yuliya Drozd: Nol griven, nol tiyin ishladim. Boshqa har qanday valyutada ham shuncha ishladim. Aksincha, men bu vaqt mobaynida juda ko‘p pul harajat qildim. Chunki "Maydon"da juda ko‘p odam bor edi va hozir ham turishibdi. Biz ularni oziq-ovqat va dori-darmonlar bilan qo‘llab turibmiz.

BBC: Lekin namoyishlarda qatnashganlar uchun pul berilgani haqidagi mish-mishlar keng tarqalgan. Ba‘zi Rossiya matbuoti bu kabi holatlar ro‘y berganligini tan olganlar so‘zlarini ham keltirishgan.

Yuliya Drozd: Men shaxsan bironta ham bunday odamni bilmayman va bu kabi holatlaradan xabardor emasman. Lekin shuni bilamanki Mariinskiy park va Verxovnaya Rada o‘ngidagi hukumatparast namoyishida qatnashishlari uchun odamlarga kuniga 400 dan 800 grivenga qadar to‘lashgan. Ular o‘sha vaqtdagi prezident Viktor Yanukovich va uning partiyasini qo‘llash uchun chiqishgan va ular orasida muayyan haq evaziga kelganlar ham bor edi. Bu holatlar tasdiqlangan.

BBC: Doimiy o‘quvchimiz va muloqotlarmiz ishtirokchisi Odil Mahdumiy savoli: Ukrainadagi hodisalar ortida AQShning mahfiy fitnasi turibdi, deb o‘ylamaysizmi?

Yuliya Drozd: Men shaxsan bunday deb o‘ylamayman. Bilasizmi turli global, masson yoki yahudiy fitnalar haqidagi g‘oyalar doimo ommabop. Men, masalan bu savolga qarshi savol tashlardim: AQShning Ukrainada inqilobiy vaziyatni keltirib chiqarishdan manfaati nima? Minglab, millionlab insonlar, barobariga o‘zlarining jonlariga tegib ketgan narsaga qarshi chiqsalar nima uchun buning ortida turli g‘arb mahfiy xizmatlarining kirdi-korlari yoki fitnalarini izlash kerak? Bu g‘oyani Rossiya matbuoti juda ko‘p ilgari suradi, buni qonunchilikka ham kiritishdi, go‘yoki g‘arb tashkilotlari mamlakatdagi barqarorlikni ichidan turib buzishga harakat qilishayotgani haqida. Lekin bu haqiqatdan uzoq narsa.

BBC: Dilshod Umarov ismli o‘quvchimiz qator savollar yo‘llagan. Birinchisi: Kiyevdagi namoyishchilarni "tinch" deb atash noto‘g‘ri, chunki ularning qo‘llarida ham qurol bor edi, ular "Berkut"chilarni yondirib, ustilariga buldozerlar haydab borishgan. Bu kabi namoyishchilarni qanday qilib "tinch" deb atash mumkin?

Yuliya Drozd: Bu yerda dastlab hodisalarning xronologiyasini tushunib yetish kerak. Hammasi noyabr oyida hukumatning Ovro‘po bilan hamkorlik bitimini imzolamaganiga qarshi shiorlar ko‘tarib chiqqan bir necha ming norozi namoyishchilardan boshlandi. Dastlabki zo‘ravonlik 1 dekabr kuni, erta sahar soat 4 da talaba namoyishchilarning kaltaklanganidan keyin ro‘y berdi. Bu borada hukumat buyruq bergani ma‘lum. Shundan keyin ham odamlar tinch namoyishga chiqishlarni davom ettirdilar. Ularning qo‘llaridagi kaltak, boshlaridagi kaskalarni qurol, deb ataymizmi? O‘shanda keyin hukumat odamlarni zo‘ravonlikka itara olmasligini, "mana qaranglar "Maydon"da fashistlar turibdi, deya namoyish qila olmasligini tushunib yetdi va kelgusi zo‘ravon qadamlarga bordi. 21 yanvar kuni Grushevskiy ko‘chasida besh qurbon berildi. Ularning hammasi Ichki Ishlar vazirligi qoshidagi mahsus "Berkut" guruhining o‘q otar qurollaridan halok bo‘lishdi. Qo‘llarida qurol bo‘lmagan namoyishchilarga qarshi qurol ishlatish qarorini Yanukovich hukumati bergandi. Shuning uchun bu namoyishlar vaqtida yagona qurollangan kuch bu "Berkut" edi va ular jinoiy farmonlarni bajarmaslik tanloviga ega edilar, lekin ular bunday qilishmadi. "Berkut" tinch namoyishchilarga qarshi kuch qo‘llaganidan so‘nggina bunga javoban Molotov kokteyllari solingan shishalarni uloqtiruvchi odamlar paydo bo‘lishdi...Bizda qurol yo‘q edi.

BBC: Lekin Kiyevdan tarqatilgan videotasvirlarda namoyishchilar orasidagi ba‘zi odamlar qo‘lida ham turli o‘q otar qurollar borligini ko‘rish mumkin edi...

Yuliya Drozd: "Maydon"da ikki tashkillashtirilgan guruh bor edi. Ularni yarim qurollangan deb bo‘lmaydi, birinchidan ular o‘z-o‘zini himoya qilish guruhi edi va ikkinchidan "Praviy Sektor" deya nomlangan guruh. Ovro‘poda ularni ashaddiy o‘ng qanot guruhi, deya atamoqdalar va qaysidir ma‘noda neofashistik kuch sifatida qaramoqdalar. Ularni hukumatga yaqinlashtirmaslikni talab qilishmoqda, aks holda yangi Ukraina hukumati bilan hamkorlik qilmaslik shartlari qo‘yilmoqda. Ha, ularda qurol bor, lekin u ham o‘z-o‘zini himoya qilish maqsadida. Chunki faollarni shahar chekkasida tutib ketib, kaltaklash, qiynoqqa tutish hollari ro‘y bergandi. Shuning uchun ular pichoq, to‘qmoq va to‘pponchalar bilan qurollanib olishgandi.

BBC: Ana o‘sha "Praviy Sektor"ning Ukrainada qo‘llovchilar ko‘pmi?

Yuliya Drozd: Mnazara bunday. Bizda g‘arbiy, shimoliy va markaziy hududlarda asosan Ovro‘poparast g‘oyalar ommabop, ular "Maydon" tarafdorlari. Ular qaysidir ma‘noda "Praviy Sektor"ni kuch qo‘llovchi rasmiy organlarga muqobil sifatida qo‘llaydilar. Ya‘ni korruptsiyaga botgan militsiya kuchlariga muqobil fuqaro harakati sifatida qo‘llaydilar. Ukraina janubi-sharqida esa, Qrimda "Praviy Sektor"ni banderachilar, xavf soluvchi radikal va fashistlar sifatida talqin qilishadi. Qrimda bundan bir necha hafta avval o‘tkazilgan omma fikrini o‘rganish jarayoni natijalariga ko‘ra, Qrimliklarning 20 foizi hududni "banderachi"lardan himoya qilish kerak, deya hisoblar ekanlar. "Banderachi"lar sifatida ular "Praviy Sektor" ni ko‘radilar.

BBC: Dilshod Umarovdan yana bir savol: Bu hodisalardan keyin Ukrainda iqtisodiy tushkunlik kuzatilmoqda. Bir yomon rahbar ketib, endi yana boshqa bir yomon rahbar keladi. Bu holatni "g‘alaba" deb atab bo‘lmasa kerak?

Yuliya Drozd: Ukrainada iqtisodiy tushkunlik "Maydon"dagi hodisalar boshlanishidan ancha avval boshlangandi. Ikkinchidan iqtisod ahvolini Ovromaydon bilan bog‘lab bo‘lmaydi, chunki iqtisodiy tushkunlik va ortga ketishlar davriy ravishda hamma iqtisodlarda ro‘y beradi. Aynan "Maydon"dagi hodisalar iqtisodiy tushkunlikka olib keldi, deb bo‘lmaydi. Gap shundaki, oxirgi 3 yil mobaynida Ukrainada davlat g‘aznasini o‘marayotgan odamlar mamlakatni boshqarmoqda edilar. Ular mamlakat oltin-valyuta zaxirasini o‘marib, deyarli tugatishdi, iqtisodni yarim vayrona holatiga yetkazishdi. Davlat tepasida mafiya turgandi. Hozir fikrimcha, davlat tepasiga hech bo‘lmasa iqtisod mexnizmlarini tushunadigan odamlar kelishmoqda. Ularni g‘arb qo‘llayapti, g‘arb ularga hamkorlik qilish mumkin bo‘lgan va ishonish mumkin bo‘lgan rahbarlar sifatida qaramoqda. Buning natijasida mamlakat iqtisodi o‘sib, hayot tarzi yaxshilanadi, degan umiddamiz.

BBC: Keyingi savol Adham Mussanifdan va aynan yangi rahbariyat haqida. Hozirda mamlakat rahbariyatiga kelgan odamlar xalq irodasi bilan keldik, deyishyapti. Lekin Viktor Yanukovichni qo‘llovchilar ham mamlakatda kam emas. Ular xalq emasmi, degan savolni bergan Adham Musannif.

Yuliya Drozd: Bundan uch hafta avval o‘tkazilgan omma fikrini o‘rganish savollari natijalariga ko‘ra, Ukrainada Viktor Yanukovich tarafdorlari taxminan 20 foizdan kamroq ekan. Ayni vaqtda Klichko doxil qolgan uch muxolif rahbarlarning har biri deyarli 25 foiz qo‘llovchilarga ega. Bu natijalarda xatolik atigi 3 foiz atrofida bo‘lishi mumkin, deb aytilgan. Lekin har qanday taqdirda ham bu natijalardan ko‘rinmoqdaki, Yanukovich keng qo‘llovga ega emas. Ikki narsa bor, qonunuiy va legetim rahbar. Qonunuiy bu qonunuiy ravishda saylangan rahbar. Albatta Viktor Yanukovich qonuniy asosda saylangan rahbar edi. Lekin uning legitimligi yo‘qoldi, chunki uni aholining aksariyati boshqa qo‘llab-quvvatlamayapti.

BBC: Keyingi savol ham Adham Mussanifdan. 21 fevral kuni Viktor Yanukovich muxolifatning talablarini bajarib, islohotlar o‘tkazish haqida bitim imzoladi. Lekin muxolifat payt poylab, baribir uni qudratdan ag‘dardi. Buni qanday tushunish kerak?

Yuliya Drozd: "Qudratdan ag‘dardi"ni qanday tushunish kerak? Siz aytayotgan va aytib o‘tish lozimki, Rossiya imzolashdan bosh tortgan bitimga erishilganidan so‘ng Yanukovich shunchaki narsalarini yig‘ishtirib, qochib qoldi. Keyinchalik u Rostovda paydo bo‘lib, matbuot anjumani ham berdi. Bu qudartdan ag‘darish emas, bu qochish. Ha, janob Yanukovchi konstitutsion islohotlarni o‘tkazishni va‘da bergandi. Lekin buni keyinchalik parlament qonuniy yo‘lda o‘zi amalga oshirdi, 2004 yilgi Konstitutsiyaga qaytishga qaror berdi. Ukraina yana parlament-prezident respublikasiga aylandi. Yanukovich qochib ketganidan so‘ng Rada u o‘z vazifasini bajarishni to‘xtatgani haqida qaror chiqardi.

BBC: Va nihoyat Tokiodan Rustam Nasimi savoli. Viktor Yanukovich hukumati tomonidan matbuot faoliyatiga ta‘sir o‘tkazish harakatlari amalga oshirilgandimi? Ushbu hodisalar mobaynida jurnalistlar ularni yortishda ne qadar erkin edilar?

Yuliya Drozd: Viktor Yanukovich rahbarligi davrida Ukrainada so‘z erkinligini chelash holatlari ro‘y berdi. Mamlakatdagi eng ommabop matbuot nashrlari tegishli bo‘lgan Media-Xoldinglardan birini Yanukovich oilasiga yaqin shaxs sotib oldi. Shunday qilib hukumat asta-sekin jurnalistlar faoliyatini siquvga ola boshladi. Buning oqibatida ko‘plab jurnalistlar ishlaridan bo‘shab ketdilar, chunki avvalgidek rasmiylarni tanqid qilish, muhim bo‘lgan muammolar haqida ochiqchasiga gapirish imkonidan mahrum bo‘lishgandi. Kiyevdagi hodisalar mobaynida esa, yanvar oyida matbuotni cheklash yo‘lida yana qator qonunlar qabul qilindi. Ulardan biri tuhmat uchun jinoiy javobgarlikni nazarda tutuvchi qonun edi. Lekin qonunda "tuhmat" deb nimalar qabul qilinishi aniq ko‘rsatilmagandi. Internet qattiqroq nazorat qilina boshlandi. Bir haftadan keyinoq bu qonunni bekor qilishga erishildi, lekin bu qadam Yanukovchi hukumatining matbuotga nisbatan munosabatini ko‘rsatuvchi qadamlar edi.