Otanazar Matyoqubov: Xorazm musiqasining baland ruhiyati, quvvati yo‘qolib ketmaydi deb o‘ylayman

Professsor Otanazar Matyoqubov 1946 yilda Xevada tug‘ilgan.

Maktabning 7-sinfini tugatib, Buxoro muzika o‘quv yurtiga kirgan.

1964 yilda o‘quv yurtini bitirib, Toshkent Konservatoriyasiga o‘qishga kirgan.

Otanazar Matyoqubov 1970 yilda konservatoriyadagi tahsilini tugatgan.

So‘ng aspiraturaga kirgan va uch yildan keyin uni yakunlagan.

Yosh musiqashunosning ilmiy tadqiqot mavzusi Xorazm maqomlariga bag‘ishlangan.

U 1976 yilda Leningradda nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan.

Ko‘pchilik Otanazar Matyoqubov 1980-yillarda televideniyeda olib borgan O‘zbek mumtoz kuy va qo‘shiqlariga bag‘ishlangan "Barhayot navolar" ko‘rsatuvini yaxshi eslaydi.

U 1986 yilda Xizmat ko‘rsatgan san‘at arbobi unvoni bilan taqdirlangan.

Otanazar Matyoqubov O‘zbekiston prezidenti devoni, Tashqi ishlar vazirligidagi mas‘ul lavozimlarda ishlagan, O‘zbekiston Madaniyat vazirining 1-o‘rinbosari bo‘lgan yillarda ham o‘zining ilmiy-tadqiqot faoliyatini to‘xtatmagan.

Olimning 10 ta kitobi nashr etilgan, hozir ham mumtoz O‘zbek musiqasiga bag‘ishlangan asarlari ustida ishlamoqda.

Otanazar aka, "mumtoz O‘zbek muzikasi" degan ta‘rif noto‘g‘ri, deydi va mumtoz muzika orasidan faqat maqom tanlanishini ham noto‘g‘ri yondashuv, deb hisoblaydi.

Otanazar Matyoqubovning BBC o‘quvchilari savollariga javoblari

Multimedia o'ynash bu qurilmada dastaklanmaydi

Alisher: Siz nima uchun musiqa nazariyasini o‘zgartirish tarafdorisiz? Masalan, faqat o‘zbek millliy mumtoz musiqasi emas, o‘zbek musiqasi degan atama tarafdorisiz. Hozir qanday kitob ustida ishlayapsiz?

Otanazar Matyoqubov: Endi bu haqiqatdan bizning yangi davrda, mustaqillik davri, yangi mafkura davrida paydo bo‘lgan tushuncha. Oldinlari o‘zbek musiqasi degan paytda biz eng avvalo o‘sha bastakorlar uyushmasi tomonidan rasmiy tarqatiladigan, kompozitor bo‘lgan odamlarning muzikasini o‘zbek muzikasi dedik. O‘zimizni muzikamizni unga bir qo‘shimcha o‘zbek milliy muzikasi dedik. Bu o‘sha yevropatsentrizm tizimidan qolgan bir sarqit, bilasizmi. Endi o‘zbek muzikasini biz qo‘shimcha o‘zbek milliy musiqasi, deb atay boshladik. Nemis milliy musiqasi deyilmaydiku. Bax bo‘lsa nemis kompozitori deyiladi, Betxoven ham shunday. Yoki bo‘lmasa, Shopen. Bu polyak milliy muzikasi demaydiku. Milliy kompozitori demaydiku. Polyakning o‘zi o‘sha millatning nomi. Bu degan narsa biz ham odammiz, biz tuyamasmiz, degan gapga o‘xshaydigan narsa. Shuning uchun men ishlatayotgan ibora-o‘zbek muzikasi deganim, biz o‘zbek muzikasi deganga odatlanganmiz. Demak uning nazariyasi, qonun-qoidalari birinchi navbatda bizning milliy muzikamizga tegishli. Lekin milliy degan so‘zni bu yerga qo‘shish, mening nazarimda ortiqcha. Shunga odatlanishimiz kerak. Men hozir "O‘zbek muzikasi" degan kitob yozdim. Uni rus tilida ham yozganman, sababi rus kitobxonlari hali bunga o‘rganmagan. Men aytdimki, "Uzbekskaya klassicheskaya muzika" -bu ruslar uchun. Lekin o‘zbeklarga uni o‘zbek mumtoz muzika deb tushuntirib o‘tirishni ortiqcha deb bilaman. O‘zbekni o‘zbek deyish kerak. Masalan, o‘zbek mumtoz adabiyoti deyiladi. Chunki mumtoz adabiyotdan tashqari xalq og‘zaki ijodi bor. U yerda uning odati bor. Muzikada qo‘shimcha sifat, qo‘shtirnoq ichiga olishning keragi yo‘q. Bu endi mening taklifim. Men o‘zimning ishlayotgan kitobimni Xudo xohlasa, kelasi yil tamom qilaman. "O‘zbek muzikasi"da tarix ham bor, ikkinchi jildi nazariy asoslarga bag‘ishlanadi. Uchinchi jildi amaliyotga bag‘ishlanadi. To‘rtinchi jildi namunalarga, xrestomatiyaga bag‘ishlanadi. Va uning nota yozuvlari bor, ovoz yozuvlari bor. Mana biz hozir internetga chiqsak yoki bir yoqdan topmoqchi bo‘lsak, notasini bir joydan, ovozini bir joydan olishimiz kerak. Shunga o‘xshab hamma narsasi har joyda bo‘lmasligi kerak. Bir joyda mujassam bo‘lishi kerak. Va oxirgi beshinchi jildida men qomusini ishlamoqchiman. Ya‘ni hamma shu eski, yangi iboralarni tushuntirib olish kerak. O‘rganmoqchi bo‘lgan odam topib oladi. Kompozitsiya degan so‘z o‘zimizda ham bo‘lgan. Uni tasnif deyilgan. Lekin biz uni odat qilmaganmiz, o‘rganmaganmiz. Asta sekin o‘rganiladi.

Buyuk Yuritaniya, Stakport, Ahmad hoji Xorazmiy: Muhtaram Otanazar aka, Assalomu alaykum! Xorazmlik adib va olim (musiqa ilmi bilimdoni ham) Komil Avaz bilan musiqashunos Ozod Bobonazarovlar "Tanbur chizig‘i" borasida tadqiqotlar olib borib yaxshi natijalarga erishgandilar. Bular haqida Komiljon akaning "Olis ohanglar"ida (Toshkent-1997)ham bayon qilingan. O‘rni kelganida aytsam, Komiljon akaning bu kitobi ingliz tilida ham bo‘lganligi uchun, ingliz musiqashunoslari ham mendan olib qiziqib o‘qishgan u kitobni. "Tanbur chizig‘i"ning hozirgi ahvoli qay darajada?

Otanazar Matyoqubov: Men o‘zim ham xorazmlikman. Komiljon akani ham, Ozod Bobonazarovni ham bilaman. O‘sha "Tanbur chizig‘i" nusxasini Ozod Bobonazarovga men oborib berganman. Komiljon aka yaxshi shoir, yaxshi jurnalist, lekin Komiljon akaning muzikashunosligiga men qoyil emasman. Chunki chumchuq so‘ysa ham qassob so‘ysin, degan gap bor. "Olis ohanglar" kitobi hammasi oldi-qochdi gaplar, rivoyatlar, u ilmdan nihoyatda uzoqdagi narsa. Meni kechiringlar. Men hozir birovni u ilmga unday, bu bunday demoqchi yoki o‘zimni maqtamoqchi emasman. Lekin meni o‘z shogirdlarim bilan chiqargan kitobim bor. Bu o‘sha "Tanbur chizig‘i"ga bag‘ishlangan kitob. Uning nomi "Xorazm tanbur chizig‘i". U 64 bosma taboqdan iborat. Men va ikki shogirdim muallif bo‘lganmiz. U ko‘p nusxada tiraj qilinmagan. Chunki hajmi katta. Lekin ingliz va rus tilida qisqacha sharhi bor. Mening yana bir asarim nashr bo‘ldi iyul oyida. U ham oz nusxada.

Angliyada Ouven Rayt degan 80 yoshlardan oshgan ajoyib olim, chuqur nazariyotchi bor. O‘tgan asrning 70 yillari boshlarida "Sharq muzikasining modal sistemalari" degan kitob yozgan. Undan oldin ingliz olimi, Ovro‘poda musiqiy sharqshunoslikning otasi desak ham bo‘ladi- Jorj Xarmer 50 yillarda vafot qilgan. Men uning shogirdi Xammer bilan Mo‘g‘ulistonda uchrashganman. Nihoyatda bilimdon odam. Ular o‘zi ko‘rib, manbalarni o‘rganib, jumladan Xorazm tanbur chizig‘i to‘g‘risida ham yozganlar. Lekin bunaqa oldi-qochdi gaplar emas. Endi siz aytgan "Olis ohanglar"ni kimdir ingliz tiliga tarjima qilgandir. Bo‘lsin, u ham ma‘lumot, lekin ilmiy nuqtai nazardan o‘ziga yarasha. Biz shogirdlarim bilan chiqargan kitobni Fridrik Spar degan katta bir amerikalik olim, Xopkins institutining Markaziy Osiyo bo‘yicha bo‘limi boshlig‘i tarjima qilmoqchi. Uning o‘zi O‘zbekistonga kelgan, kelib qiziqib qoldi. Ular hozir o‘sha kitobimni Amerikada ingliz tiliga tarjima qilib, nashr qilmoqchi. Shuning uchun men rus tilidagisini ishladim, o‘zbek tilidan tarjima qilish qiyin. Men ularga ixchamroq, 150 betlar atrofida ijrolari bilan birga ishlab berdim. Chunki bu Xorazm tanbur chizig‘i faqatgina Xorazm musiqasi, o‘zbek musiqasi uchun emas, jahonshumul ahamiyatga ega. Butun Islom dunyosining musiqasida ta‘surotlarni tubdan o‘zgartiradigan asar bu. Chunki 19 asrda maqomlar majmuasi, Xorazm maqomlari to‘laligicha notaga yozib olingan. Va uning sifati keyingi notalardan baland bo‘lsa balandki, past emas. Lekin bizda uni Sho‘ro davrida go‘yo Komil Xorazmiy Peterburgga borganmish, rus muzikachilarini notaga qarab turganini ko‘rganmish, u qilganmish, mish-mish gaplar. Peterburgga Komil Xorazmiy 83 yilda borgan, "Tanbur chizig‘i"ning birinchi nusxalari 81 yilda yozilgan. Demak uni tushida ko‘rib yozganmi Komil Xorazmiy? Buning negizi o‘sha Sharq ilmiga borib taqaladi, Peterburgga emas. Shuning uchun bizda o‘zbek odati bo‘yicha o‘zidan katta odamlarni unaqa tanqid qilib gapirish rusum emas. Ular ham omon bo‘lsin, sog‘ bo‘lsin, shuncha ma‘lumot beribdi. Har bir narsaga tarixning o‘zi javob beradi.

Odiljon Maxdumiy, O'sh: Muhtaram Otanazar aka! O'zbek mumtoz musiqasi durdonalaridan biri bo'lgan "Andijon polkasi" musiqiy asari muallifi kim? Aytishlaricha, bu musiqiy asar muallifi O'shlik sozanda va bastakor Ziyomiddin Shokirov (ya'ni,Muhammad garmonning otasi) e'kan. Shu iddao tan olinganmi?

Otanazar Matyoqubov: Endi shu aytilgan savolning o‘zida javob bor. Juda to‘g‘ri. Bilasizmi, Andijon bu musiqa sohasida alohida bir o‘rinda turadi. Afsuski, hali Andijon musiqasi degan narsaning tagi, tomiri to‘liq ilmiy tadqiq qilinmagan. Men sizga, ya‘ni savol bergan og‘aynimga ayrim bir ma‘lumotlarni aytaman. Hazrat Alisher Navoiyning musiqiy ustozi kim bo‘lgan? Buni o‘zlari ham aytadilar- Hoji Yusuf Burhon bo‘lganlar. U kishi andijonlik. Endi Boburmirzo, Andijonda tug‘ilganmi, Namangonda tug‘ilganmi, boshqa gap, lekin u kishi ham nihoyatda sozparvar inson bo‘lganlar. Eng yaxshi ko‘radigan, zavq oladigan sohasi ashula emas, musiqa bo‘lgan. Endi bizning davrimizga yetib kelsa, birinchi o‘zbek sahna asarlarini qo‘ygan odam To‘xtasin Jalilov ham andijonlik. U kishi 40 yillarda "Tohir va Zuhra" operasini yaratganlar. Oddiy qilib aytsak, so‘z, dialoglarni qo‘shganlar. Lekin o‘sha zamonlarda siyosat, Stalinning 1948 yilda chiqqan "Anna Axmatova formalizmga qarshi kurash qarori"ning zarbasi O‘zbekistonga kelib To‘xtasin Jalilovning boshiga tekkan. Lekin bu shunday operaki, odamlar ko‘chalarda ariyasini aytib yurishgan. Mana hozirgacha, "Otmagay tong", "To‘ylar muborak" degan qo‘shiqlar o‘sha To‘xtasin Jalilovning operasidan qolgan. Lekin uni e, u opera emas, musiqali drama deb chetga surib qo‘yganlar, bir og‘iz so‘z, qaror bilan. Biroq uni tagini ko‘ra bilish kerak. Endi Andijonda musiqaning ustozlari nihoyatda zo‘r bo‘lgan. Qarang G‘anijon Toshmatov ham andijonlik, G‘ulomjon Xojiqulov, yaqinda olamdan o‘tdilar, u kishi ham andijonlik. Hamma ham kamon tortadi, lekin u G‘anijon akaning, G‘ulomjon akaning kamoni boshqacha. Ohangi boshqacha. To‘xtasin Jalilov ham g‘ijjakchi bo‘lganlar. Polkami, valsmi, nima bo‘lsa ham Xudo bergan iste‘dod bo‘lgandan keyin yaratadi. Endi bizning eski "Tanovor" "Rohat" "Jonon" degan o‘yinlarining o‘rniga "Andijon polkasi" bo‘lsin, yigitlar chiqib shaxdam qadamlar bilan mushaklarini o‘ynatib, oyog‘iga chiroyli etiklarni kiyib o‘ynasin deyishgan. Lekin Orif garmon to‘g‘risida men bir ilmiy hujjat ko‘rmaganman. G‘anijon akam aytardilar, Orif garmon chapani odam bo‘lgan, bo‘lmaydiganni ham bo‘ldiradigan inson bo‘lgan deb. Bir rasm bor Botir Zokirov Moskvaga festivalga borganlar, Andijon polkasini o‘ynaganlar o‘sha yerda. Chunki o‘sha Karim akalar, u kishining otasi To‘xtasin akaning ta‘limini olgan odamlar. Demak tariximizning mana shunday voqealarini hujjat asosida o‘rganish kerak. Mana alifbo, nima asosida yaratilgan, matematika asosida. Hamma narsa hisobga olingan. Ota-bobolarimizning tilini topish, tushunish kerak.

Shomurot Qayroq, California: Otanazar aka, men asli Urganchdan. Kichkinaligimda musiqa maktabiga borganman. Ukangiz Ozod aka Matyoqubuv menga musiqadan dars bergan. Sizni otangiz Matyoqub Rahim Horazm mumtoz qo'shiqchiligini asoschilaridan ekanini bilaman. Lekin bugun horazm qo'shiqchiligi hususiyatini yo'qotib, bachkanalashib ketmayaptimi Sizningcha. Langir-lungir, bir nima qilgim kep ketdi degan qo'shiqlar.

Otanazar Matyoqubov: Rahmat, akamni eslabdilar, bultur olamdan o‘tdilar. Otamni esladilar, rahmat. Savol bergan og‘aynimiz ham omon bo‘lsinlar.

Xorazm musiqasining ta‘rifini hazrat Alisher Navoiy berganlar. Menki tushmush buyon guzor manga Mulki Xorazm erur diyor manga. San‘atim anda soz chalmoq kishi Bilmayin men kabi ishining kishi( "Sab‘ai Sayyor"dan) Buni ustoz san‘atkor, sozandalarning ustozlarning ustozi aytayapti- men xorazmlikman, deb. Men olimman, olimdan chiqqan san‘atkorman deb. Endi Xorazm musiqasining o‘ziga bo‘lgan talablari baland. Meni o‘z oldimda qarzim bor. "Xorazm soz vasfi" degan bir kitob yozish niyatim bor. Bu Xorazm musiqasiga bag‘ishlangan bo‘ladi. Sozandalardan pir chiqqanmi? Sharqda, Xorazmda ochiq-oydin pir chiqqan. qarang "Oshiq G‘arib Shohsanam", "Oshiq Mahmud" dostonlari o‘sha 9-10 asrda bo‘lgan. Xorazmshoh Taqash o‘zi yonida bo‘lgan ustozidan musiqadan ta‘lim olgan. O‘zi soatlab ud chalgan deyiladi. Ud emas, dutor chalgan. Uni arabchalashtirib ud deganlar. Maqom-navba chalgan. 9-13 asrlarda maqom- navba deyilgan. Mana Bunyotovning kitobida bor bu narsalar. Tarix oldida qarzlarimiz juda katta. O‘rganish, o‘rgatishimiz kerak. Endi obro‘yi tushdi deganda nima deyish mumkin? To‘g‘ri Komiljon akalar, Otajon Xudoyshukurov, Matyoqub Rahimov, bularga mos keladigan hozirgi yoshlar bor, ovozlari yo‘q emas. Mana yaqinda bir oy oldin Xorazmga bordim. Shuhrat degan yigitni eshitdim, ovozi, aytadigan yo‘llari, hech kami yo‘q Otajondan. Demak bor narsa hech qachon yo‘qolmaydi. Lekin albatta hozir yengil-elpi qo‘shiqlar ko‘p. Bu ham bo‘lsa, o‘sha to‘qchilikning sharofati. O‘rganganmiz, e, bu yengilidan bo‘lsin, sho‘xidan bo‘lsin deb. Darrov davra bir yerga o‘tirganicha bo‘lmay, Lazgidan boshlamoqchi bo‘ladi. U yog‘i keyin to‘polonga aylanib ketadigan narsa bo‘ladi. Endi soz eshitishning o‘zining odobi bo‘lgan, holatiga kiriladi. Baribir yigirma yil oldingi hayot bilan hozirgi hayotni tenglab bo‘ladimi? Texnologiyalar... Mana o‘sha yigitning o‘zi ham Amerikada yashab yuribdiku, ingliz tilida gapiradigan, kompyuterda ishlayotgan bo‘lsa, ota-bobolarining tushiga kirmagan albatta bu. Demak zamon o‘zgardi, talab o‘zgardi. Demak nimadir pastga tushadi, nimadir yuqorilaydi. Lekin baribir Xorazm musiqasining baland ruhiyati, quvvati inshaalloh, yo‘qolib ketmaydi deb o‘ylayman.

Baxtiyor: Xalqimizning ko‘p asrlik kuy va qo‘shiqlarini yosh avlodga o‘rgatish ishlarini siz qanday baholaysiz? Yetarli darajada qadriga yetayapmizmi? Mumtoz kuy va qo‘shiqlarimizni puxta biladigan va yoshlarga o‘rgatadigan ustozlar yetarlimi? O‘zbekistonimizda milliy musiqa asboblarimizni yasash ishlari qanday ahvolda? Misol uchun, bugun chang yasashni biladigan ustalar ko‘pmi? Bunday ustalarni tayyorlab yetishtirish ahvoli-chi? Chang, tanbur va setor chaladigan sozandalarni yetishtiriish ishlari-chi?

Otanazar Matyoqubov: Endi savol o‘rinli. Baxtiyorjonga meni javobim shunday bo‘ladiki, albatta bizda masalan o‘sha 60-70 yillarga qaraganda mutaxassislar kam. Changni chaladigan Faxriddin Sodiqov bo‘lganlar. U kishiday chang chalish albatta qiyin, yo‘q ham deyish mumkin hozir. Masalan Fozil Xarratov degan changchi bo‘lgan. U kishi o‘sha ovro‘pocha musiqalarni changda chalgan. Hozir ham ajoyib changchilarimiz bor. Mana Abdurahmon Xoltojiyev degan changchi, juda mahoratli. Lekin u narsalarni talab-ehtiyoji sal pasayganday. Mana aytdikku, kompyuter texnologiyalariga o‘tdik. Oldin u changni chalish uchun, uni torlarini sozlaguncha odamning esi chiqib ketadi- undan murakkab asbob yo‘q. Hozir nima kompyuterga mana bunday fleshkani tiqib qo‘yadida, minusovka-pilyusovka qilib, osongina chaladi. Usul ham kerak emas, hech narsa kerak emas. Narigi knopkasini bossa, o‘zi usul berib turaveradi. Lekin bu albatta elektron usul, formulasini chiqarib berishi mumkin. Programmachilarga aytsangiz, ularni o‘zi osh qilib beradi, lekin mazasi qanday bo‘ladi? Mazasini tatolmaysiz. Shuning uchun yashash uchun doim kurash bo‘ladi. Bir vaqtlar tanbur-dutor yasab tirikchilik qiladigan ustalar juda ko‘p edi. Hozir ham bor ustalar. Lekin xoslari ham bor baribir. Tanburlar ham bor, o‘qituvchilar ham bor. Lekin tizim o‘sha, musiqiy ta‘lim tizimi eskidan yangiga hali o‘tgani yo‘q. Eskini ham to‘liq tamom qilgani yo‘q- haybarakollasida o‘tiribdi. Mana hozir Konservatoriyada ham katta o‘zgarishlar, attestatsiyalar qilinyapti. Oldin musiqa maktablari, bilim yurtlarida o‘qitilardi. Hozir uning tizimi butunlay boshqacha bo‘ldi. Lekin hammasi hayotdan olinadi. Hayotiy ehtiyojlardan olinishi kerak. Mana ertalabki oshlarda yosh-yosh yigitlar tanbur-dutorlarda ajoyib aytishadi. Ba‘zi bir joylarga borsangiz esa baqiraveradi, ovozini baland qilib qo‘yadi. Bu ham odobning bir turi. Qonimizda bor, yoshlarni tarbiyalash kerak shunga, bu ko‘pchilikning ishi. Bitta o‘qituvchilar tayyorlaydiyu, bular musiqa yo‘lidan ketaveradi deb o‘ylash noto‘g‘ri.

Otabek, Toshkent: Ba‘zi birodarlarimiz bilan davralarda o‘tirganda, internetda ham ko‘p o‘qib qolaman, Islomda qo‘shiq aytish, musiqa chalish shariatga zid, harom degan so‘zlarni aytishadi. Shu qanchalar asosli?

Otanazar Matyoqubov: Endi Islomda musiqani to‘g‘ridan-to‘g‘ri inkor qilgan joyi yo‘q. Masalan hazrat Navoiy aytadiki, musiqa bu ruhiy ozuqa deydi. Hazrat Navoiyning ustozlari hazrati Jomiy musiqiy risolani shunday boshlaydilar. "Nafas, tan , jon berding Xudovand, qilib jonlarni tanlar bilan payvand. Agar aytuvchi desa beparvo tam-tam, kuyda ushbu tanlar ayridir jondan". Kuy ham o‘sha tam-tamlardan tuziladiyu, lekin jonsiz bo‘ladi, quruq bo‘ladi.. Jomiy bunday tanlarni olib borib ko‘mish kerak deydi. Tiriklar undan pok bo‘lsa yaxshi, deydi. Chunki tirikning ichida ruh bor, ruhi shu musiqa. Bu risolani ham Navoiy o‘zlari so‘raganlar ustozdan. Rassom Behzod, Qulmuhammad kabi sozanda, boshqa aqlli yoshlarning tarbiyasiga Navoiyning o‘zlari mutasaddi bo‘lganlar, dars berganlar madrasada. Va albatta musiqani ular o‘rganishgan. Endi Islomda buni tushunish uchun uchta darajaga bo‘lish kerak. Buni imom G‘azzoliy aytadiki, musiqaning biri bu vojib, qilish kerak. Masalan, to‘yda kuy-raqs qilinadi. Hatto shunday rivoyatlar bor, payg‘ambarimiz(s.a.v)ham qizlarini turmushga uzatganda, shodlik vositalaridan foydalanganlar. Ikkinchisi ixtiyoriy bo‘ladi, muboh. Ya‘ni, ixtiyoriy, gunohi ham savobi ham o‘zingda. Bilasan, qancha savobi bor, qancha gunohi bo‘ladi. Shuni doirasidan chiqmagin. Bo‘lmasa, mana maqomlarimiz bor. Maqom aytganlarning kallasini kesib tashlamasmidi, agar harom bo‘lganda? Ming yillardan beri yashab kelyaptiku maqomlar. Uchinchisi, harom amallar. Odamlarni yovuzlikka, boshqa bir illatlarga boshlaydigan kuylar, qo‘shiqlar. Mana qarang, ba‘zida ayollar chiqishadi hamma yoqlarini o‘ynatib, silkinib, xuddi jinniga o‘xshab, albatta u harom hisoblanadi. Lekin uni maqomga tenglash kerak emas. Shuning uchun Islom bilan tushuntirganda bir tomonlama, islomning nomidan u harom, bu yomon deyish kerak emas. Yomon muzikani taqiqlaydi islom, lekin aytdikku, nafas, tan, jon berding xudovand ko‘p tanlarni jonlar birlan payvand qil. Qarang jon bilan tanni birlashtirib Xudo yaratdiku, ruh bilan tanni payvand qildi, qaysi bir joyda u ruhi, qaysi bir joyda tani ekanligini kim ajrata oladi? Shuning uchun musiqa to‘g‘risida gapirganda, o‘ylab, tushunib gapirish kerak. Qorilarimiz ham va‘z qilganda musiqani hech qachon harom demaganlar. Mashrabning shunday so‘zlari bor: Dema tanbur nolasin qo‘l tashlaganda tordin, balki kelmish bu tarona sunnati jabbordin. Shuning uchun bu sohada o‘zining ilmiga ega bo‘lgan odam, Islom ilmini mukammal o‘rganganlar bu haqda qat‘iy bir fikrni aytishi kerak. Har kim og‘ziga kelganini, Islomda bu harom, bu mumkin emas, deb aytishga haqqi yo‘q, uni egasi gapirsin.

O‘z navbatida aytmoqchiman, bizni musiqalarimizdek, kuylarimizdek azizu mukarram bo‘linglar. Uni ijro etganlar ham, eshitganlar, undan zavqlana olganlar ham hurmatli insonlar bo‘lishsin!

-----------------------------------------------------------------------------------------

BBC O‘zbek xizmati bilan Whatsapp orqali bog‘lanishni istasangiz, telefonimiz: +44 7858 860002