Кимнинг Рамазон Ҳайити тўғри?

Фото муаллифлик ҳуқуқи Getty Images
Image caption Ислом динида Ой тақвими ишлатилади.

Рўза ойи тугаши билан бошланадиган Рамазон Ҳайитини аниқлаш жуда мураккаб жараён.

Рамазон ойи якунига етаркан, дунёдаги 1.8 миллиард мусулмон булутсиз осмонга умид қилиб, ҳилолни кўриш учун кўкка кўз тикишади.

Ислом дини ойнинг жойлашув паллаларига қараб юритиладиган Қамарий тақвимга мувофиқ йўл тутади. Рамазон - тўққизинчи ой.

Ой тақвимига биноан ҳар янги йили ойлар аввалги санага қараганда 11 кун олдин бошланади.

Қамарий ой ҳисоби жуда муҳим ва у ҳар сафар Рамазон ойига ўзгачалик бахш этади.

Рамазон ойи давомида кун чиқишдан то кун ботгунича мусулмонлар на овқат, на сув истеъмол қилишади.

Исломий ойлар шасмий, яъни ҳеч қачон сурилмайдиган қуёш тақвими асосида ҳисобланадиган давлатларда одамлар, дейлик, кунлар узун ёз пайтида Рамазон ойини нишонлашса, дунёнинг бошқа жойида бу кунлар қисқа қишга тўғри келиши мумкин.

Фото муаллифлик ҳуқуқи Reuters
Image caption Индонезиялик аёл Рамазон Ҳайити учун рўмол сотиб олмоқда.

Оқ тақвимига амал қилиш орқали эса 33 йил рўза тутган инсон йилнинг турли мавсум ва палласида Рамазон ойи қандай кечишини билади.

Рамазон Ҳайити оқ тақвимидаги ўнинчи ой - Шаввалнинг биринчи куни нишонланади.

Байрам баҳси

Аммо Ислом ичида ҳам Ҳайит қачон бошланиши борасида баҳслар бор. Кўплаб мамлакатларда одамлар осмонга ўзлари қарашмайди ва аксинча, расман ой чиққан кунни белгилашади.

Баъзилар аввалдан ҳисоблаб чиқилган ой тақвимини ишлатишади.

Бошқалар эса юлдузбон, яъни астрономларнинг ҳисоб-китобларини кузатиб бориб, ҳилол чиқишига қараб иш тутишади.

Шундай мусулмонлар ҳам борки, улар осмонда янги ойни кўришмаса, умуман, Ҳайит қилишмайди. Шу боис дунё бўйлаб Ҳайит куни бир кунда бўлмайди ва бир-икки кун фарқ билан нишонланиши мумкин.

Фото муаллифлик ҳуқуқи Getty Images
Image caption Ўзбекистон, Туркия ва Малайзия астрономларнинг ҳисоб-китобига қараб Ҳайитни белгилашади.

Саудия Арабистонида бирон одам ҳилолни ўз кўзи билан кўрганига қараб, Рамазон ойи бошланиши ёки тугаши эълон қилинади.

Жаҳондаги кўплаб мусулмонлар кейин шу ҳисобга эргашадилар. Лекин айрим давлатлар бошқачароқ йўл тутишади.

Масалан, Шия Эронда ҳилол чиққани ҳукумат тарафидан расман эълон қилинади.

Ўзбекистон ва Туркия каби сунний, аммо дунёвий давлатлар эса ойнинг чиқишини дақиқама дақиқа ҳисоблайдиган астрономларнинг хулосасига қараб Ҳайитни белгилашади.

Шия ва суннийлар аралаш яшовчи Ироқда эса одамлар мазҳабига қараб икки хил йўл тутишади.

Шия ироқликлар Оятуллоҳнинг эълонига қулоқ солишса, Суннийлар ўз уламолари айтган гапга қараб байрамини қилишади.

Фақат ўтган 2016 йили Ироқдаги шиялар ва суннийлар узоқ муддат давомида илк марта бир кунда Рамазон Ҳайитини нишонлашган.

Европада яшовчи мусулмонлар ўз жамоалари етакчиларининг эълонига қарашади. Баъзида бу эълонлар бошқа йирик мусулмон давлати белгилаган Ҳайит кунига мосланиши ҳам мумкин.

Би-би-си Ўзбек хизмати билан Whatsapp, Telegram ва Viber орқали боғланишни истасангиз, телефонимиз:+44 78-58-86-00-02

Бу мавзуда батафсилроқ