Thời đại máy quay phim

Cảnh sát, người biểu tình và camera trong sự kiện biểu tình G20

Trong vòng nửa tháng qua các đoạn phim quay cảnh sát đánh người ở các cuộc biểu tình nhân hội nghị G20 liên tục trở thành mối quan tâm hàng đầu của truyền thông Anh.

Câu hỏi là vậy thì các đoạn phim đó có ảnh hưởng gì lên chính sách của cảnh sát hay không?

Nếu cần phải chỉ ra điểm chung nổi bật cho các hình ảnh được ghi nhận từ các cuộc biểu tình trong kỳ hội nghị G20, thì đó là những cánh tay giơ cao trên không khí, cầm những vật thể mà ai cũng dễ dàng nhận ra.

Hàng trăm máy quay phim nổi hẳn lên giữa đám đông người biểu tình, đặc biệt là những máy chụp hình kỹ thuật số chuyên nghiệp và máy quay phim của giới truyền thông chuyên nghiệp, xung quanh là không ít các loại máy nhỏ hơn.

Máy quay phim cũng xuất hiện trong các cảnh quay cô Nicola Fisher bị cảnh sát cầm gậy đánh vào chân, và Alex Kinnane bị cảnh sát đập khiên vào mặt.

Trong bối cảnh xã hội Anh ngày càng than phiền nhiều về cuộc sống có quá nhiều máy quay phim xung quanh, người dân thường cũng bắt đầu dùng máy quay phim để ghi lại hoạt động của chính quyền.

Ý tưởng này xuất hiện từ vài năm trước.

Qua ống kính

"Giới chuyên gia hình sự học đã tranh luận nhiều trong vụ Rodney King", GS Philip Stenning từ đại học Keele nói.

"Đó cũng là trường hợp đầu tiên cảnh sát bị xử thông qua máy quay phim trong tay một công dân bình thường".

Đoạn phim nổi tiếng quay cảnh ông King bị cảnh sát Mỹ LAPD đánh đã gây ra nhiều náo loạn.

Gần hai chục năm sau, máy quay phim hiện diện khắp mọi nơi.

Điện thoại cầm tay cũng có lắp máy quay phim, và máy quay chất lượng cao giờ cũng rẻ và dễ sử dụng.

"Điều đó đã thay đổi hoàn toàn cách nhìn về công việc của cảnh sát", GS Stenning nói. "Không còn việc làm nào của họ mà không thể ghi lại được"

Biểu tình là một trong số những nơi đương nhiên được áp dụng kỹ thuật camera, và mở ra một trận chiến mới.

Một thời gian qua cảnh sát dùng phim quay và ảnh chụp từ các cuộc biểu tình và những sự kiện nơi công cộng nhằm xác định các phần tử gây rối và thu thập tư liệu trước khi có hành động.

Image caption Rất khó kiện cảnh sát trong cảnh hỗn loạn và tầm nhìn kém

Cùng lúc đó thì những người biểu tình cũng chọn phương án ghi lại mọi diễn biến để phát hiện cảnh sát sử dụng quá quyền hạn, và dùng làm bằng chứng để kiện chính quyền, hoặc để tự bảo vệ.

Một trong số những nhóm như vậy có tên là FitWatch, mô tả mình như "nhóm người cùng chí hướng kết hợp để tự vệ và chống lại chiến thuật FIT - Forward Intelligence Teams".

Mục tiêu của họ là ngăn các nhóm cảnh sát chụp hình người biểu tình, và bản thân thì chụp hình cảnh sát.

Giới truyền thông cũng thêm phần quan ngại về các luật mới về chống khủng bố được dùng để ngăn không cho họ quay phim cảnh sát một cách hợp pháp.

"Xưa nay người ta vốn nghĩ xã hội bị theo dõi là nơi người có quyền lực theo dõi - surveilance - những người không có quyền lực", GS Robert Reiner từ LSE nói.

Nhưng nay học giả người Canada, Steve Mann đưa ra khái niệm mới - sousveillance, tức là theo dõi ngược lại.

Theo dõi cảnh sát

Trước đây các khiếu nại nhắm vào cảnh sát thường không đi đến đâu vì thiếu bằng chứng.

Cái chết của nhà hoạt động chống phát xít Blair Peach trong cuộc biểu tình năm 1979 luôn là trường hợp được những người vận động chống cảnh sát sử dụng vũ lực quá mức đưa ra.

Người ta cho rằng ông bị gậy cảnh sát đánh đến bất tỉnh, nhưng trong cảnh hỗn loạn của cuộc biểu tình và thiếu bằng chứng video thì không ai có thể chứng minh được nguyên nhân chính xác của cái chết là gì.

"Các nghiên cứu trước đây về cảnh sát cho rằng nguyên nhân chính gây khó khăn trong việc đem cảnh sát sai phạm ra tòa chính là vì các hành động của cảnh sát thường xảy ra trong tình trạng không nhìn rõ, "GS Reiner nói.

Tất nhiên là cả cảnh sát lẫn người biểu tình đều có thể than phiền về chuyện đoạn phim bị tách ra khỏi các ngữ cảnh xung quanh.

Đa phần truyền thông chỉ chiếu đoạn hấp dẫn nhất, nhưng lại không chiếu những diễn biến trước đó và sau đó.

Lãnh đạo Hiệp hội cảnh sát trưởng khẳng định là chính sách đối phó biểu tình ở Anh là "phù hợp", và rằng những chỉ trích gần đây không khách quan và thiếu góc nhìn rõ ràng.

"Người ta có xu hướng phán xử qua truyền thông hơn là các kênh tòa án phù hợp, là điều không may", GS Stenning nói.

"Nhiều lúc truyền thông đưa ra bản án trước cả tòa, dựa trên các bằng chứng chưa được thẩm tra kỹ lưỡng."

Một đoạn phim chiếu cảnh cảnh sát đánh người biểu tình, nhưng lại không chiếu cảnh người biểu tình tấn công cảnh sát trước.

Thiếu toàn cảnh

Vấn đề này thường rõ ràng hơn với ảnh chụp.

"Một bức ảnh lưu lại khoảnh khắc của thời gian không thể kể được toàn bộ câu chuyện", một cảnh sát không muốn bị nêu tên nói.

"Tôi có thể hôn lên má bạn nhưng nếu nhìn từ góc cạnh sai lệch có thể biến thành tôi dùng đầu húc bạn".

"Ảnh không thể hiện được cả chuỗi sự kiện, những gì xảy ra vài phút trước đó, những gì xảy ra xung quanh."

Image caption Một bức ảnh có lúc không được coi là câu chuyện

"Chúng tôi cũng lắp camera vào mũ bảo hiểm. Hiện người ta cũng dùng CCTV nhiều hơn, cho nên không có gì lạ nếu các thiết bị đó được dùng để chống lại chúng tôi".

Trong trường hợp như vậy có lẽ cảnh sát cũng muốn có bằng chứng cho riêng mình. Một trong số các giải pháp hiện tại là lắp camera trên đầu cảnh sát.

Các thử nghiệm ban đầu trong năm 2006-2007 được bộ nội vụ tuyên bố là thành công.

Bản kết luận cho rằng bên cạnh hiệu quả giảm tội phạm, hệ thống camera này giúp giảm lượng giấy tờ cần phải điền, và đặc biệt là cũng giảm số đơn khiếu nại nhằm vào cảnh sát.

Trong thời gian thử nghiệm không hề có khiếu nại nào nhắm vào các cảnh sát mang headcam.

Nhưng ảnh hưởng của xu hướng báo chí công dân đối với chính sách của cảnh sát trong cuộc biểu tình thực khó đánh giá.

Cả GS Stenning lẫn GS Reiner đều cho rằng chưa có mấy ai nghiên cứu vấn đề này.

"Tôi sẽ rất nhạc nhiên nếu đa số cảnh sát không bị ảnh hưởng", GS Reiner nói.

Mỗi cảnh sát đều phải bảo đảm không có hành động nào vi phạm pháp luật, bất kể là có đeo camera trên đầu hay không.

Nhưng người ta cũng biết rằng mọi hành động vũ lực, hợp pháp hay không, cũng đều sẽ được đánh giá qua rất nhiều chứng cứ từ video.

Tin liên quan