Truyền thông TQ đến Anh đối thoại

  • 10 tháng 1 2014

Theo sau doanh nghiệp tới Anh, bỏ tiền đầu tư vào nhiều ngành, từ xe hơi (Rover), cung ứng nước (Thames Water), đến công nghệ thông tin (Huawei) và điện hạt nhân (Hinckley C), nay truyền thông Trung Quốc cũng đang đến Anh.

Lần trước hồi mùa hè 2013 ở ngay trụ sở Quốc hội Anh, tôi đã đi dự lễ China News Service (CNS) ra mắt các ấn bản tiếng Anh tại London.

Nhưng lần này, đoàn Trung Quốc dự Diễn đàn Anh – Trung do Foremost4Media tổ chức đông đảo hơn cả, gồm CCTV, Tân Hoa Xã, báo Đoàn Thanh niên, tờ Hoàn Cầu, Nhân dân Nhật báo, Đài Phát thanh Quốc tế Trung Quốc CRI...

Là đại diện cho BBC trong buổi thảo luận sáng 8/1 và được mời có bài phát biểu nên trước khi đến tôi đã chú ý đến các nhân vật nổi tiếng nhất ở phía khách.

Đó là chủ biên show đàm thoại nổi tiếng của CCTV, ông Bạch Nham Tùng (Bai Yansong), và Tổng biên tập Hồ Tích Tiến (Hu Xijin) của tờ Hoàn Cầu hay phê phán Hoa Kỳ, Anh Quốc, Nhật Bản và có nhiều câu rất cứng rắn về biển đảo.

Phía Anh Quốc ngoài tôi và hai đồng nghiệp BBC còn có Roger Boyes, chủ biên ngoại giao tờ The Times, đại diện Reuters và một số trang web khác trong lĩnh vực giao lưu Trung - Anh.

Quả là danh bất hư truyền, ông Bạch Tùng Nham, người được báo Anh ví với 'sư phụ' nghề phỏng vấn chính trị Jeremy Paxman của BBC, đã dẫn phần đầu của chương trình thật sắc bén.

Ông nói tiếng Trung hay nhất từ trước đến nay mà tôi được nghe, mạch lạc, chuẩn xác, có hồn, có uy lực và nhấn mạnh đến nhu cầu thông hiểu nhau giữa báo chí, truyền thông Anh và Trung Quốc.

Cũng không kém phần mạnh mẽ nhưng ngay lập tức gây căng thẳng là phát biểu của Tổng biên tập báo Hoàn Cầu.

Ngay sau phát biểu khai mạc của Đại sứ Trung Quốc Lưu Hiểu Minh bằng tiếng Anh rất chuẩn, rõ ràng nhưng rất ‘ngoại giao’, và phát biểu ngắn gọn, trung dung của ông Lưu Bắc Hiến, chủ tịch CNS, ông Hồ Tích Tiến đã mở màn loạt ‘đại bác’.

'Quá nhiều tin xấu'

Image caption Đài báo Anh không cần lo chuyến thăm TQ của ông Cameron hay dở ra sao, thậm chí Sky News còn chê ông

Ông phê phán truyền thông Phương Tây, chủ yếu là Anh – Mỹ đã ‘tập trung đưa nhiều tin xấu về Trung Quốc’ và ‘hết sức thiên kiến’ khi nói về lãnh đạo nước này.

Ông cũng cho rằng đài báo Mỹ chẳng hạn trong một lần phỏng vấn ông đã 'chơi xấu' thế nào đó, và điều đó không thể nào xảy ra ở Trung Quốc.

Ông nói mạnh đến nỗi ông Lưu Bắc Hiến ngồi bên cạnh phải vỗ vai và nói đùa với cử tọa rằng “Tôi và anh Hồ là bạn tốt của nhau nhưng xin thưa tôi không đồng ý với nhiều điểm anh ấy nói”.

Mọi người cười rộ lên.

Phía Anh Quốc cũng không kém phần quyết liệt.

Một diễn giả đáp từ rất ngoại giao nhưng cũng nói rõ Trung Quốc chỉ có thể thuyết phục được truyền thông Phương Tây bằng cách cho họ vào nhiều hơn, không ngăn cấm nhà báo đến các vùng xa, gặp dân chúng và không kiểm duyệt mạng.

Truyền thông Anh cũng phàn nàn rằng quan chức Trung Quốc né tránh trả lời phỏng vấn và nhìn chung, Trung Quốc cần cởi mở hơn để cho biết quan điểm của họ về các vấn đề như nhân quyền, Tây Tạng...

Nhà báo Roger Boyes của The Times đặt câu hỏi Trung Quốc vì sao ủng hộ Nga trong vấn đề Syria mà giới chức cao cấp không đưa ra những giải thích rõ rệt.

Ông cũng nói Trung Quốc đang muốn được nể trọng ở Anh, và để làm điều đó, cách tốt nhất là mở cửa hơn nữa với truyền thông Anh và chơi theo cùng luật chơi chứ không thể bên mở, bên cấm.

Bà Isabel Hilton từ nhóm China Dialogue đặt câu hỏi vì sao trang web của họ chỉ tập trung vào môi trường mà đột nhiên bị chặn ở Trung Quốc sau 7 năm hoạt động bình thường và chính bà từng được thủ tướng Lý Khắc Cường đón tiếp.

Trong phần của mình, tôi nêu ra 5 chủ đề các đồng nghiệp làm báo Trung Quốc nên biết khi đến Anh.

Đó là tại Anh, truyền thông cả tư và công thường tập trung vào cán cân quyền lực châu Á, gồm tranh chấp giữa Trung Quốc và các nước láng giềng; chính trị nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc; chuyện kiểm soát báo chí; kinh doanh (doanh nghiệp Trung Quốc sang Anh làm gì, mua gì), và chuyện sinh viên du học, du lịch.

Tôi cũng nhân đó nói rằng qua kinh nghiệm đi về khu vực Đông Nam Á thường xuyên và ghi nhận thái độ của giới báo chí, dư luận các nước từ Việt Nam đến Thái Lan, Singapore, Indonesia sang tới Hong Kong, đối với Trung Quốc.

Một Trung Quốc vươn dậy (rising China), không phải là điều mới với châu Á, vì từ hàng nghìn năm nền văn minh vĩ đại này đã ở đó, nhưng theo tôi, người ta trông đợi một nước Trung Quốc có trách nhiệm hơn về mọi mặt, từ biển đảo đến môi sinh.

Tôi kết luận rằng là cơ quan truyền thông phục vụ công chúng toàn cầu, BBC có trách nhiệm phản ánh các thái độ, quan điểm như thế và cũng luôn đón nhận các dòng quan điểm từ Trung Quốc.

Việc tôi nhắc đến châu Á đã khiến ông Trần Tiểu Xuyên, chủ biên trang Đoàn Thanh Niên đem chuyện Trung – Nhật vào để phê phán gay gắt Thủ tướng Nhật Shinzo Abe và cũng phê luôn Phương Tây không thẳng thắn.

Trước đó, báo Trung Quốc đã ‘tố cáo’ Anh Quốc rằng trong lúc Thủ tướng David Cameron sang thăm Bắc Kinh, Tư lệnh Hải quân Hoàng gia Anh lại đến thăm Nhật và tỏ ra ‘ủng hộ’ Tokyo trong chuyện biển đảo.

Phía Anh Quốc chúng tôi đã thay nhau đáp lời rằng cần phân biệt truyền thông Anh vốn gồm nhiều đài báo khác nhau, mỗi báo có quan điểm riêng và kể cả BBC cũng không phải là làm theo hay có nhiệm vụ bào chữa cho lãnh đạo Anh.

Chúng tôi không đại diện cho các chính phủ và lãnh đạo Anh hay nước nào khác đều bị chất vấn tới mức như hỏi cung (interrogation) khi lên mặt báo, và đó là chuyện bình thường.

Image caption Ông Hồ Tích Tiến đã nhắn tin trên mạng Weibo với bức ảnh vào thăm BBC và viết ông 'khuyên BBC Tiếng Trung làm báo khách quan hơn'

Quan niệm ở Anh là báo chí có nhiệm vụ thay công luận giám sát hành vi của các chính trị gia, vì giới chính trị chẳng luôn nói họ đại diện cho dân hay sao.

Đoàn Trung Quốc cũng nói họ không đại diện cho chính quyền và trả lời câu hỏi của bà Isabel Hilton, họ cũng không thể nào biết vì sao một trang web song ngữ bị chặn.

Cùng ngày, trước khi dự hội thảo, tôi đã nhận được tweet rằng trang The Guardian có ảnh hưởng lớn ở Anh bị chặn tại Trung Quốc không có lý do.

Nhưng cũng sang ngày hôm sau, khi phái đoàn báo chí Trung Quốc vào thăm BBC, một tin khác vui hơn cho làng báo quốc tế bay đến: các phóng viên Bloomberg và The New York Times đã được Trung Quốc gia hạn visa.

Nhịp sinh hoạt báo chí nước ngoài ở Trung Quốc quả là lúc lên lúc xuống nhưng điều chắc chắn báo chí Trung Quốc sẽ tiếp tục ra nước ngoài học hỏi nhằm hiện đại hóa.

Vị thế toàn cầu

Qua trao đổi với các nhà báo Trung Quốc bên lề hội nghị và từ thông tin BBC Tiếng Trung cho biết, tôi thấy truyền thông Trung Quốc cũng đang tìm những lối ra quốc tế và có tham vọng khẳng định vị thế toàn cầu.

Họ đã đầu tư rất mạnh, khai trương liên tiếp nhiều cơ sở ở nước ngoài, và như ông Bạch Nham Tùng cho hay, CCTV hồi 2001 còn chưa biết truyền hình trực tuyến là gì nhưng nay đã làm ‘live broadcast’ liên tiếp từ đám tang Mandela ở Nam Phi.

Truyền thông Trung Quốc có tham vọng hiện đại hóa và các đài của họ muốn có thương hiệu toàn cầu.

Họ cũng nhấn mạnh đến tính khách quan, bất thiên vị nhưng tôi có cảm giác họ đặt hai khái niệm này vào quan hệ quyền lực toàn cầu, rằng ‘Trung Quốc khách quan với Anh thì ngược lại, Anh cũng cần khách quan khi nói về Trung Quốc’.

Image caption Đài truyền hình CCTV đang vươn cao và lan ra toàn cầu

Điều này có vẻ khiến một phần cuộc thảo luận bị lạc đề (missing the point), vì truyền thông Anh không có vai trò đại diện cho ai trong cuộc chơi quyền lực giữa hai chính phủ.

Ở Anh, báo chí tư nhân Anh có mục tiêu tồn tại nên phải khách quan để được sự tin cậy lâu dài từ công chúng mua báo và trả phí truyền hình cáp.

Còn BBC thì đã có một Hiến chương Hoàng gia là luật định bắt buộc làm báo phải đa chiều, cân bằng và bất thiên vị thì từ lãnh đạo đến nhân viên cứ thế mà làm thôi.

Trên thế giới hiện cũng chỉ có chừng 4-5 đại tập đoàn truyền thông và chừng đó đầu báo lớn có thương hiệu toàn cầu, và điều này có nghĩa là họ đã vượt lên trên băn khoăn ở tầm quốc gia.

Ngay cả Al-Jazeera cũng có chọn vị thế là 'tiếng nói của Nam Bán Cầu' chứ không phải của riêng nước Qatar.

Vì thế, tôi cũng muốn chia sẻ với các bạn đồng nghiệp Trung Quốc rằng muốn trở thành báo chí toàn cầu thì cần giảm lo ngại về ‘hình ảnh Trung Hoa sao cho đẹp’ và bớt đi tính dân tộc chủ nghĩa.

Trung Quốc vừa cho phép lập ngân hàng tư nhân thì không loại trừ khả năng đến một lúc có truyền hình tư nhân.

Đến khi ấy, họ sẽ toàn quyền vươn ra quốc tế và cạnh tranh với BBC, CNN một cách bình đẳng.

Vì hiện nay, chính các rào cản nội bộ mang tính hệ thống hoặc tư duy dân tộc trói chân khiến họ chưa thể tham gia cuộc chơi quốc tế một cách bình đẳng được.