Chuyên viên tài chính lúc 'biển động'

Tôn Thất Tuấn đã làm việc tại nhiều hãng ở London
Image caption Tôn Thất Tuấn chứng kiến một số đồng nghiệp mất việc

Sau gần 10 năm làm việc cho các ngân hàng đầu tư ở trung tâm tài chính London (City of London), tôi đã trải qua những biến cố đến với thị trường chứng khoán mà ảnh hưởng đến cuộc sống hiện trạng và tương lai của các nhân viên làm trong nghành tài chính.

Gợi nhớ lại đợt các công ty internet dotcome bị khủng hoảng, rồi sự kiện khủng bố 9/11 khiến nhiều người bị mất việc.

Nhưng có lẽ không có sự kiện nào trầm trọng bằng khủng hoảng tín dụng (credit crunch) đã và đang tạo nên cuộc khủng hoảng kinh tế hiện tại.

Hầu hết các công ty tài chính ở London và mọi nơi đều sa thải nhân viên.

Riêng ở London, các các ngân hàng đầu tư đã, đang và sẽ sa thải rất nhiều nhân viên.

Bên cạnh ban làm việc của tôi có một phòng có khoảng 30 chỗ ngồi với máy điện toán.

Cách đây ba tuần tôi tình cờ gặp người bạn mà lâu này thường cộng tác chung.

Vô tình tôi hỏi cô làm gì trong phòng đó thì được biết đó là một phòng đặc biệt dành cho những nhân viên mà bị thông báo là công việc hiện tại của họ không còn nữa.

Họ có khoảng một tháng để kiếm việc khác trong nhà băng, nếu sau đó không có kết quả thì sẽ chính thức mất việc.

Cứ mỗi lần đi ngang qua văn phòng đó, tôi hay nhìn vào để coi có khuôn mặt nào quen thuộc không.

Thỉnh thoảng đầu óc tôi lại tự hỏi là sẽ có một ngày nào đó mình có 'duyên' được ngồi trong phòng đặt biệt này không?.

Image caption Sự sụp đổ của Lehman Brothers có hệ lụy không nhỏ tới City of London

Tôi hay ví nó như là một cái phòng ở bệnh viện mà khi đã vào rồi thì chắc là không được khỏe.

Đó là tâm trạng chung của hầu hết nhân viên làm trong ngành tài chính hiện tại.

Trong lòng ai cũng có một tâm trạng không ổn 100% về tương lai của mình, nhưng ai cũng thấu hiểu là mình không làm gì được, chỉ có điều là tiếp tục làm việc hăng say hơn.

Trong thời gian thử thách này, nếu muốn an toàn hơn thì làm sao mình phải tạo cho mình một chỗ đứng vững mà nhà băng không thể nào thiếu mình được, bằng cách nhận thêm trách nhiệm quan trọng và nâng cao vai trò của mình.

Một điều an ủi là trong các nhân viên bị sa thải thì ít thấy người Việt.

Vân, một người bạn đồng nghiệp, nói rằng bạn bè của cô ta ở các nhà băng khác cũng không bị ảnh hưởng.

Vân là một điển hình của du sinh Việt Nam sang Anh học và được nhà băng nhận vào khóa ‘đào tạo sinh viên tốt nghiệp'.

Khi được hỏi nếu trường hợp mất việc xảy ra thì các em sẽ tính sao thì câu trả lời dường như giống nhau: về Việt Nam làm việc.

Cạnh tranh để tồn tại

Image caption Hàng ngàn nhân viên tài chính ngân hàng bị sai thải ở London trong vài tháng qua

Thông thường nhân viên bị sa thải bởi hai lý do chính:

Thứ nhất là vì thang điểm đánh giá năng lực của mình thấp hơn so với các đồng nghiệp khác;

Thứ hai là vì yếu tố khách quan, chẳng hạn như dự án của mình bị cắt.

Điều này có nghĩa là nhân viên Việt Nam chúng ta một là làm việc giỏi, hai là có số mệnh lớn!

Trong hoàn cảnh kinh tế và thị trường nghề nghiệp hiện tại, nói chung các sinh viên mới ra trường, kể cả sinh viên bản xứ, đều khó kiếm được việc làm.

Mặc dù vậy, số sinh viên Việt Nam qua Anh du học dường như không bị ảnh hưởng.

Qua những cuộc thăm dò với các du sinh thì tôi được biết là sau khi tốt nghiệp đại học, sinh viên ở các trường tốt thì được các hãng nhận vào khóa đào tạo làm và sau đó sống lâu dài tại Anh.

Còn những bạn khác thì phần đông về lại quê nhà, một số nhỏ thì có việc làm với các hãng Việt bên London trong nghành kế toán.

Điều này chứng tỏ rằng bỏ thêm tiền vào học ở một trường tốt là một đầu tư chính đáng mà có lẽ rằng không phải gia đình nào cũng làm được.

Lựa chọn nghề nghiệp

Image caption City of London là trung tâm tài chính lớn trên thế giới

Kinh tế có chu kỳ lên và xuống, thông thường thời gian kinh tế phồn thịnh lâu hơn thời gian kinh tế bị khủng hoảng.

Trong hoàn cảnh hiện tại rất dễ cho chúng ta lấy quyết định ngắn hạn và đi theo con đường lựa chọn theo hoàn cảnh hiện tại.

Tôi còn nhớ khoảng 15 năm về trước khi nước Anh vẫn chưa bước ra khỏi khó khăn kinh tế của thập niên 1990.

Một người bạn đứng giữa hai sự lựa chọn: một là đi đại học Oxford học toán, hai là đi theo ngành dược. Người bạn đã trở thành dược sỹ với lý luận là dược sĩ không bao giờ thất nghiệp.

Tất nhiên từ giữa thập niên 1990 cho đến năm 2008, kinh tế Anh đã trải qua một thời gian tăng trưởng mạnh mà các giới học toán từ các trường đại học tốt rất được tín nhiệm.

Cho nên tôi nghĩ chúng ta nên có một tầm nhìn xa hơn khi quyết định về tương lai.

Sau gần 10 năm làm việc cho các hãng như Lloyds insurance, UBS, BNP Paribas và JP Morgan, tôi thấy mình may mắn cho tới ngày hôm nay.

Ngày mai là một chuyện khác.

Điều tôi nhận thấy rằng ông thần may mắn hay phù hộ cho những người luôn luôn cập nhật trình độ mới để hợp thời mới.

Tôi có biết vài người bạn chuyên về lập trình.

Mười năm trước hầu hết đều dùng Visual Basic. Ai hiện tại vẫn dùng Visual Basic thì cơ hội kiếm được việc khác rất thấp so với bạn bè mà đã nắm vưỡng kiến thức mới như C++ hay .Net.

Cho nên câu nói 'tri thức là sức mạnh' lúc nào cũng đúng và trong hoàn cảnh hiện tại, nó trở thành một hàng rào bảo hộ và sẽ là phương tiện giúp chúng ta kiếm được một công việc mới nếu ông thần bỏ rơi.