Nhân viên có lỗi khi ngân hàng thất bại?

Tôn Thất Tuấn
Image caption Tôn Thất Tuấn nói ngoài ngân hàng ra, trách nhiệm của sự sụp đổ kinh tế hiện tại là của chung.

Hội nghị Thượng đỉnh G20 ngày 2 tháng Tư sắp tới là một cơ hội tốt cho những người biểu tình đổ bộ vào trung tâm tài chính ở Luân Đôn để phản đối các ngân hàng và tổ chức tài chính.

Trên phương diện là một nhân viên làm việc cho ngân hàng đầu tư, chúng tôi nghĩ gì?

Ngoại trừ qui mô của cuộc biểu tình, thật ra chúng tôi thường bị chặn lại trên đường hoặc các cổng ra vào tàu điện ngầm với hai câu hỏi: 1) tại sao chính phủ lại phải cứu các ngân hàng, và 2) các anh có cảm thấy có lỗi là cuộc khủng hoảng kinh tế lần này là do lòng tham của các ngân hàng gây ra hay không?

Trả lời cho câu thứ nhất rất đơn giản, ‘tất nhiên rồi' là ý kiến của đại đa số nhân viên với lý do là ‘ngành tài chính là xương sống của nền kinh tế tại Anh'.

Hiệu ứng domino

Các sự kiện trong những tháng qua cho ta thấy rằng khi các ngân hàng không có tiền để cho người mua nhà vay thì các công ty xây dựng hay bán đồ vật liệu, sửa nhà đều bị ảnh hưởng, dẫn đến nạn thất nghiệp cao, kinh tế đi xuống và ảnh hưởng tới đời sống của thường dân. Chúng tôi cũng thừa biết rằng để kinh tế hồi phục, chính phủ cũng nên giúp đỡ những ngành khác như ngành xe hơi, xây dựng và nhất là các doanh nghiệp nhỏ.

Còn về câu hỏi thứ hai, chúng ta biết là cuộc khủng hoảng kinh tế lần này bắt đầu từ tín dụng nhiều rủi ro (sub-prime mortgage) ở Hoa Kỳ, tạo ra bởi sự tham lam bất cẩn của các ngân hàng cho vay tiền.

Image caption Những người biểu tình dọa sẽ làm lớn nhân kỳ hội nghị G20

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu, sự sụp đổ của một khu vực tạo ra hiệu ứng domino đối với ngành tài chính khắp nơi.

Trên thực tế trong suốt các thế kỷ qua, cung cách hoạt động của các ngân hàng không hề thay đổi.

Trong các ngân hàng đầu tư, tiền thưởng chính là động cơ cho sự nhiệt tình của nhân viên.

Thế nhưng, nó cũng là nguyên nhân dẫn đến lòng tham và hành vi bất cẩn khi "doing a deal". Tiền thưởng được trả hàng năm cho nên trader chỉ quan tâm tới lợi ích ngắn hạn mỗi khi tiến hành một giao dịch, mặc dù cái giao dịch đó sẽ là dài hạn.

Khẩu hiệu ‘work hard, play hard' (làm thật căng, chơi thật đã) càng làm tăng sự bất cẩn của trader.

Trong tình hình kinh tế hiện tại, đôi lúc trader cũng bất lực. Phong, trader đã hơn 12 năm làm việc tại Luân Đôn nói với tôi rằng ‘trong năm vừa qua, tôi và đồng nghiệp lỗ 50 triệu đồng Euro. Nhiều lúc mình không làm gì được, đôi lúc biết là nên bán nhưng không ai mua vì thị trường quá mong manh và sự tin tưởng không còn nữa'.

Trách nhiệm của giới lãnh đạo ngân hàng

Trong ngành tài chính có rất nhiều nhân viên làm các công tác hỗ trợ như IT, kế toán, thư ký và vân vân. Đây là những ‘nạn nhân vô tội' của sự tham lam của một thiểu số. Tiền thưởng bị giảm, việc làm nhiều áp lực và thậm chí bị mất việc. Cho nên họ không đồng ý với lý do của những người biểu tình.

Điều làm các ngân hàng bất ngờ là tốc độ của các sự kiện xảy ra. Mặc dù không nói ra, chúng tôi đồng ý là các ông sếp lớn đã thiếu chính sách thanh tra. Lỗi này nằm trong tay các ông sếp lớn của các công ty cũng như trong chính phủ và các cơ quan quản lý điều hành.

Trong tuần vừa qua, cơ quan quản lý điều hành tài chính của Anh ̣̣(Financial Services Authority, FSA), chấp nhận rằng FSA và Ngân hàng Nhà nước (Bank of England, BoE) thiếu sự cộng tác với nhau: ‘FSA quá chú trọng vào việc thanh tra các hãng tài trính, trong khi BoE có nhiều dự kiện tốt nhưng không chuyển nó thành chính sách có hiệu lực'.

Qua các cuộc thăm dò ý kiến, chung quy lại, các nhân viên ngân hàng có hối hận không?

‘Không, không thể nào đổ lỗi lên một mình chúng tôi được'.

Vào khoảng năm 2001, chính phủ nới lỏng chính sách tiền tệ để tăng phí thu nhập, ví dụ như ở tiểu bang New York, 20% tiền thu nhập đến từ Wall Street. Sự nới lỏng này dẫn đến hiện tượng dễ cho mượn và vay tiền. Khi mọi chuyện sụp đổ, không ai nói đến người tiêu thị bất cẩn mượn số lớn để mua nhà mà không có khả năng trả, hay chính sách quá lỏng của chính phủ.

Các nhà chính trị thì im hơi lặng tiếng, báo chí nhân dịp đổ lỗi lên sự tham lam của các ngân hàng.

‘Nhưng cũng khỏi cần thương hại chúng tôi. Nếu chúng tôi bị sa thải thì cũng được bồi thường ít nhất vài tháng lương. Trong thời gian sắp tới, tình hình sẽ tốt đẹp trở lại và mọi chuyện sẽ được lãng quên trong quá khứ.'

Tin liên quan