Doanh nghiệp nhỏ khốn đốn

Công nhân tại doanh nghiệp vừa và nhỏ Bản quyền hình ảnh Internet
Image caption Các doanh nghiệp nhỏ đang gặp nhiều khó khăn

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (Small and Medium-sized Enteprises, hay SME) là đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất của tình trạng lạm phát tăng cao và chính sách thắt chặt tín dụng ở Việt Nam hiện nay.

Trong một bài viết phát đi từ Hà Nội, hãng tin Anh Reuters gọi các doanh nghiệp vừa và nhỏ là ‘những công dân hạng ba’, vì trong mắt các nhà hoạ̣ch định chính sách kinh tế Việt Nam, họ bị xếp sau các doanh nghiệp nhà nước và các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Điều trớ trêu là SME chiếm đến 96% tổng số các doanh nghiệp đăng ký ở Việt Nam và tạo ra đến 40% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), theo số liệu của Hiệp hội các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Trong hơn 10 năm qua, SME đã trở thành một bộ phận quan trọng của kinh tế Việt Nam.

Bà Ngô Thị Báu, Tổng giám đốc Công ty Nguyên Tâm Foci chuyên sản xuất các mặt hàng may mặc ở thành phố Hồ Chí Minh, cho biết từ đầu năm đến nay bà đã phải sa thải đến 60% trong tổng số 400 công nhân do doanh thu giảm sút.

Công việc kinh doanh của bà đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi tình trạng giá cả tăng vọt và lãi suất tín dụng cao ngất ngưỡng đến 20%.

Lạm phát trong tháng sáu đã tăng đến gần 21% so với cùng kỳ năm trước, theo số liệu thống kê chính thức của Việt Nam, trong đó nhóm hàng thực phẩm tăng 30%.và chi phí đi lại tăng 20%.

Người tiêu dùng Việt Nam đang hạn chế chi tiêu vào những mặt hàng không cần thiết, trong đó có các mặt hàng thời trang của Foci.

“Các doanh nghiệp sản xuất không thể có lợi nhuận,” bà Báu than phiền.

“Chúng tôi đang trong tình cảnh rất khó khăn,” bà cho biết, “Nhiều xí nghiệp đã phải đóng cửa kể từ đầu năm.”

“Doanh nghiệp của tôi cũng hoạt động cầm chừng,” bà nói.

Reuters cho rằng vấn đề của SME Việt Nam có nguồn gốc sâu xa hơn: đó là những hạn chế về mặt chính sách cần phải giải quyết nếu Việt Nam muổn chuyển đổi thành một nền kinh tế cân bằng hơn và năng động hơn.

Công cuộc cải cách kinh tế của Việt Nam đã tạo ra hàng trăm ngàn SME và tạo việc làm cho hơn một nửa lao động phi nông nghiệp trong cả nước.

Tuy nhiên họ vẫn bị xem là những kẻ ngồi chiếu dưới trong nền kinh tế và dễ bị tổn thương.

Mô hình nước ngoài?

Trong 5 năm qua, chính phủ Việt Nam cố gắng tạo ra những tập đoàn nhà nước khổng lồ theo mô hình chaebol của Hàn Quốc. Các tập đoàn này được ưu tiên tiếp cận các nguồn vốn và có quan hệ chặt chẽ với chính quyền vốn rất quan trọng trong môi trường kinh doanh của Việt Nam với các quy định còn mập mờ.

Trong khi đó, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thường có quy mô lớn, có danh tiếng và được các cơ quan ngoại giao của họ hỗ trợ.

Ông Cao Sỹ Kiêm, cựu Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cho rằng 1/3 số công nhân trong các doanh nghiệp nhỏ sẽ mất việc trong năm nay, ít nhất là tạm thời, và 30% các doanh nghiệp này đã dừng hoạt động kể từ cuối năm ngoái.

Bà Vũ Kim Hạnh, giám đốc của Trung tâm nghiên cứu và hỗ trợ doanh nghiệp, nói bà bị sốc với số lượng những đơn khiếu nại gửi đến trung tâm bà, thậm chí một số đến từ những doanh nghiệp trước giờ vẫn kín tiếng.

“Các doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn từ tứ phía,” bà Hạnh nói.

Bản quyền hình ảnh internet
Image caption Thiếu vốn, các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam khó lòng mở rộng sản xuất.

Trong một cuộc hội thảo vào cuối tháng sáu vừa qua với sự tham gia của rất nhiều chủ doanh nghiệp, ông Đinh Mạnh Hùng, phó giám đốc trung tâm hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ thuộc Phòng Công nghiệp và thương mại Việt Nam đã đặt ra yêu cầu cho các doanh nghiệp phải đi vào những phân khúc cao hơn trong chuỗi giá trị.

“Tại sao chúng ta không sản xuất các linh kiện cho máy photocopy để có lợi nhuận cao hơn thay vì cạnh tranh nhau sản xuất thùng rác?” ông Hùng đặt vấn đề.

Tuy nhiên ông Hùng nhanh chóng nhận ra tại sao các SME Việt Nam không thể làm được điều đó.

“Chúng tôi không có tiền để mua công nghệ,” Nguyễn Văn Nghị, giám đốc một công ty luyện thép và thiết bị máy phản bác lại.

Thiếu vốn

Theo một khảo sát mới đây của Bộ Kế hoạch và đầu tư, chỉ có 1/3 các SME có thể tiếp cận nguồn tín dụng ngân hàng trong khi 3/4 các doanh nghiệp này có nhu cầu vay vốn.

“SME đang mắc kẹt,” bà Phạm Thị Thu Hằng, giám đốc Trung tâm hỗ trợ SME, nhận xét, “Chúng không thể phát triển về quy mô do thiếu vốn và công nghệ.”

Ở nhiều quốc gia, các doanh nghiệp nhỏ là động lực phát triển và đi đầu trong các lĩnh vực công nghệ cao và công nghệ sinh học. Chúng được sự hỗ trợ từ nhiều cơ quan khác nhau, từ ngân hàng cho đến các hiệp hội.

Trong khi đó, các SME Việt Nam luôn trong tình trạng thiếu vốn và thiếu hỗ trợ kinh niên.

“Các doanh nghiệp nhỏ thường kinh doanh trong những lĩnh vực có lợi nhuận thấp và công nghệ thấp. Vậy thì đâu là những doanh nghiệp sẽ lên cao hơn trong chuỗi giá trị với các sản phẩm và dịch vụ tinh tế hơn?” Jonathan Pincus, người đứng đầu chương trình giảng dạy kinh tể Fulbright ở thành phố Hồ Chí Minh, đặt câu hỏi.

“Chỉ có doanh nghiệp ḷ̣ớn mới làm được điều này, nhưng rất khó để phát triển thành doanh nghiệp lớn ở đây,” ông nói.

Marco Breu đến từ văn phòng Việt Nam của McKinsey&Co, một công ty tư vấn quản lý toàn cầu, nói rằng thách thức mới của chính phủ Việt Nam hiện nay là phải làm nhiều hơn nữa để nâng đỡ khu vực SME trong bối cảnh Việt Nam đang ̣̣̣̣̣̣̣̣định vị lại nền kinh tế của mình.

“Nếu chúng ta nhìn vào Thái Lan, Indonesia và một số thị trường Đông nam Á khác, họ đã đều có những cơ quan xúc tiến và tạo ra những cơ hội giúp ích rất nhiều cho các SME,” ông nói.

“Để trở nên cạnh tranh, Việt Nam cần […] tạo ra một môi trường năng động cho khu vực SME.”

Những khó khăn về kinh tế vĩ mô càng làm mọi thứ thêm tồi tệ cho SME. Ngay cả các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn ngân hàng cũng không dám vay.

“Vay vốn ngân hàng [vào lúc này] đối với các SME giống như uống thuốc độc,” ông Cao Sỹ Kiêm, cựu Thống đốc Ngân hàng Nhà nước và hiện nay là chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp vừa và nhỏ, nói.

Tin liên quan