Cập nhật :12:19 GMT - Thứ Sáu, 27 Tháng 2, 2009

Phim ảnh và sự thật lịch sử

Adolf Hitler và dân Đức

Hàng triệu người dân Đức đã ủng hộ Adolf Hitler và chế độ Quốc xã

Việc tái dựng các câu chuyện từ Thế Chiến 2 trên màn bạc đặt câu hỏi về quyền của điện ảnh đối với các sự thật lịch sử.

Đã và đang có nhiều bài báo phê phán ba bộ phim ăn khách gần đây của Hollywood là không thể hiện đúng lịch sử.

‘The Reader' bị phê là để diễn viên Kate Winslet thúc đẩy diễn biến tình cảm của người xem nhằm tạo cảm tình với nhân vật cai ngục Đức ở lò thiêu người Auschwitz.

Gabrielle Burton, một biên kịch nổi tiếng cho rằng bằng thân thể gợi dục và vai diễn hay, Kate Winslet đã làm 'mờ đi sự vô đạo đức' của nhân vật Hanna Schmidt.

Nặng hơn, phim bị cho là đã thỏa mãn tình cảm xóa tội, chạy tội của nhiều người Đức sau chiến tranh, với tâm lý các tội ác kinh hoàng thời Nazi là 'của Hitler', còn họ chỉ là 'nạn nhân'.

Trong tiểu thuyết làm nền cho bộ phim được Oscar, Hanna Schmidt nhốt 300 phụ nữ Do Thái vào một nhà thờ để họ chết cháy và cần mẫn thực hiện các lệnh giết trẻ em.

Daniel Craig trong vai Tuvia Bielski

Phim 'Kháng cự' với Daniel Craig trong vai chính cũng bị ít nhiều phê phán

Ngây thơ về cuộc diệt chủng?

Một phim khác gần đây của Hollywood, là ‘Defiance' (Kháng cự) nói về nhóm du kích Bielski tại Đông Âu có công cứu 1200 người Do Thái.

Nhưng báo Ba Lan, tờ Wyborcza nói đội du kích Bielski chỉ cộng tác với Hồng quân Nga để giết các nhóm du kích Ba Lan.

Cũng có nhân chứng cáo buộc nhóm quân của Bielski tham gia một vụ thảm sát thường dân.

Tất nhiên, vai chính do diễn viên Anh Daniel Craig đóng về một người Do Thái không chịu số phận diệt chủng mà đứng lên, cầm súng cứu đồng bào thì được ca ngợi.

Tuy vậy, Norman Lebrecht viết trên tờ Evening Standard rằng phim dễ khiến khán giả trẻ hiểu sai về cuộc diệt chủng Do Thái.

Họ có thể tin rằng sáu triệu người Do Thái bị phát-xít Đức giết chỉ vì đã không chịu "đứng lên cầm súng chống cự".

Phim Valkyrie do Tom Cruise thủ vai cũng gây tranh cãi về nhân vật Claus von Stauffenberg, viên đại tá bị giết vì ám sát hụt Adolf Hitler ngày 20/07/1944.

Dan Payne trên BBC News nói hiện dư luận Đức vẫn chia rẽ về cách đánh giá Stauffenberg và các nhóm Kháng chiến chống Hitler.

Người từng chống phát-xít ở Đức như Peter Thunsdorff nói Valkyrie "không phải là bức tranh lịch sử nghiêm túc" về phong trào.

Bảo tàng Holocaust tại Jerusalem

Sáu triệu người Do Thái và hàng triệu người các dân tộc khác bị Đức Quốc xã giết chết trong Thế Chiến 2

Chừng sáu triệu người Do Thái và hàng triệu người các dân tộc khác bị Đức Quốc xã giết chết trong Thế Chiến 2

Ảnh phóng lớn

Trong lúc có người Đức coi Stauffenberg là anh hùng, nhiều người Ba Lan không đồng ý và nói ông ta cũng ủng hộ kế hoạch diệt các dân tộc Slavơ vì không gian sinh tồn của Đức (Lebensraum).

Nhà bình luận Norman Lebrecht thì viết vai diễn của Tom Cruise đã giúp làm ấm lòng "những người Đức tốt".

Trong các phim gần đây, theo Lebrecht, người xem không rằng hàng triệu dân Đức đã vỗ tay ủng hộ Hitler lên cầm quyền và tham gia các kế hoạch bình định và diệt chủng của y.

Một phần dư luận châu Âu lo ngại với đà này, xu hướng xét lại lịch sử tại Đức sẽ thành dòng chính.

Thế nào là thật?

Hiển nhiên, thật khó mà yêu cầu các tác phẩm văn học và điện ảnh phải mô tả hoàn toàn đúng các chi tiết lịch sử.

Văn chương và nghệ thuật cần tự do sáng tạo và thường dựng ra những nhân vật có cuộc sống nội tâm phức tạp.

Có khi nhân vật tác phẩm tạo ra được lồng vào những nhân vật lịch sử có thật.

Trong tiểu thuyết The Kindly Ones của Jonathan Littell, nhân vật (ảo) Max Aue đã tham gia trận Stalingrad, về Berlin làm phụ tá cho Heinrich Himler rồi có mặt trong hầm của Adolf Hitler vào giờ cuối của chiến tranh.

Cũng có lúc nhân vật có tên tuổi thật được câu chuyện đưa đẩy theo các tình tiết hoàn toàn dàn dựng để tạo ấn tượng nghệ thuật.

Vũ trong Đỉnh Cao Chói Lọi của Dương Thu Hương là hiện thân của ông Vũ Kỳ, thư ký (thật) của cố Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Lãnh đạo Nazi ra tòa án Nuremberg

Phim 'Nazi on Trial' của BBC về tòa án quốc tế Nuremberg

Còn trong phim 'The Reader', vai của Kate Winslet không chỉ dựng lại con người Hanna Schmidt mà còn thêm vào nhiều chi tiết tình ái -đầy dục tính để ‘làm đẹp' cho nhân vật chính.

Như thế, việc dựng ra nhân vật văn học hay điện ảnh có một điều không tránh khỏi là phải sáng tạo, hoặc ‘hoàn toàn bịa'.

Trong một xã hội văn minh, không ai phản đối việc để các nhân vật văn học, nghệ thuật phát triển trong thế giới của trí tưởng tượng.

Nhưng các ý kiến khen chê thường chỉ nêu ra nhu cầu để tác phẩm công bằng với lịch sử trong một bối cảnh lịch sử rộng.

Và như câu chuyện người Do Thái trong Thế Chiến 2 cho thấy, vụ Holocaust đã kết thúc từ lâu văn học và điện ảnh vẫn liên tục trở lại khai thác.

Các cuộc chiến tranh sẽ tiếp tục còn là đề tài được nhắc đi nhắc lại và lịch sử cũng có nhiều 'phiên bản' khác nhau.

Cũng giống như vậy, các nhân vật chính trị nổi tiếng ở các nước cộng sản Stalin, Mao, Hồ Chí Minh sẽ vẫn còn được viết, được kể và dàn dựng lại.

Đó là điều xã hội phải chấp nhận nếu đồng ý để cho giới văn nghệ sĩ được tự do sáng tạo.

Cũng nhờ quyền tự do đó, báo chí có thể công khai tranh luận về điều hay dở của các phim và truyện, trong lúc khán giả tự thưởng thức, đánh giá bằng nhận thức của mình.

BBC © 2014 BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.

Trang này hiển thị tốt nhất với phần mềm lướt mạng có mở CSS. Nếu không có chức năng này, hoặc phần mềm cũ, bạn vẫn đọc được nội dung trên trang này nhưng không tận dụng được hết các chức năng. Nếu có thể hãy nghĩ đến chuyện nâng cấp phần mềm hoặc mở CSS lên.