Khi vật thể lên tiếng

Đèn chạy bằng năng lượng mặt trời

Đèn thắp bằng năng lượng mặt trời và bộ nạp điện cho điện thoại cầm tay nằm trong danh sách các đồ vật mang tính đại diện nhất cho thế giới chúng ta đang sống hôm nay.

Ít nhất đó là những gì ông Neil MacGregor và nhóm giám tuyển của ông ở British Museum nói trên chương trình của đài BBC Radio 4 về dự án Lịch sử thế giới qua 100 vật thể.

Họ nói đã chọn hệ thống đó làm vật thể thứ một trăm vì như họ nói:

"Nó thể hiện mối quan tâm toàn cầu. Việc tìm kiếm năng lượng bền vững và vừa tầm với là quan trọng cho dân chúng hôm nay, cũng như ảnh hưởng các thế hệ tương lai cả về môi trường lẫn kinh tế."

Khá công bằng, dù trong số những người tôi gặp có một ý kiến đùa giỡn rằng người ta có thể tìm thấy một vật kiểu như vậy trong quyển giới thiệu những thiết bị sáng tạo thường được tặng miễn phí trong các tờ báo Chủ Nhật.

Và cũng cần nói đến những thủ thuật có liên quan.

Không chỉ là vật thể, mà để chọn bất kỳ vật dụng nào hôm nay cho phù hợp với lịch sử giáo khoa và to lớn của thế giới.

Có lẽ đó là công việc của lịch sử và các thế hệ tương lai quyết định xem nên chú ý đặc biệt đến vật thể nào của hôm nay, chứ không phải những thu lượm của các giám tuyển từ British Museum.

Có vẻ kết thúc loạt chương trình dài hơi như vậy ở đó.

Có trên 10 triệu lượt tải chương trình về máy, mà khoảng một nửa là ở nước ngoài.

Hàng trăm bảo tàng khác trên thế giới tham gia, cũng như các cá nhân và trường học.

Đó cũng là ví dụ tuyệt vời về hợp tác giữa hai cơ quan công cộng - BBC và British Museum - cùng nhau hợp tác để cung cấp cho công chúng nội dung giá trị mà nếu riêng lẻ thì không thể cung cấp và phân phối như vậy.

Loạt chương trình được so sánh với những chương trình về lịch sử nghệ thuật của BBC và Kenneth Clarke làm hồi cuối thập niên 1960s.

Image caption Loạt chương trình do BBC hợp tác với British Museum

Có những điểm tương đồng: cả MacGregor và Clark đều là các học giả xuất chúng từng lãnh đạo các cơ quan văn hóa lớn của Anh như National Galery.

Cả hai đều là các dự án sản xuất chương trình quan trọng của BBC.

Và cả hai đều qui tụ các tiếng nói uy tín của các khoa học gia trong ngành.

Có một khác biệt rất lớn.

Civilisation là loạt chương trình TV, còn Lịch sử thế giới qua 100 hiện vật được phát trên đài phát thanh.

Nếu xét về quá trình phát triển của kỹ thuật, có lẽ quí vị sẽ nghĩ thứ tự trước sau sẽ ngược lại.

Nhưng phát thanh đã trợ giúp rất tốt cho loạt chương trình của MacGregor.

Đầu tiên và quan trọng nhất là nó tạo nền cho kịch bản tuyệt vời của anh.

Rất khó trình bày một câu chuyện phức tạp trên radio mà không có hình ảnh để giúp chuyển tải.

Kỹ năng của MacGregor trong nghề viết được thể hiện như trong những lần tôi thấy qua kết cấu câu văn, độ chính xác trong ngôn ngữ và sự chuyển mạch liền lạc giữa một tư tưởng sang chỗ khác, còn đáng nể hơn là vật thể mà anh đang mô tả.

Đó là bài học quí giá về viết kịch bản cho phát thanh.

Và sóng radio trở thành phương tiện tuyệt vời cho thông điệp của anh.

Các vật thể mà anh mô tả chỉ là bối cảnh, mà người nghe không cần thiết phải nhìn thấy chúng.

Mục tiêu chủ yếu của anh là kể câu chuyện được gắn sẵn bên trong.

Lịch sử thế giới không phải được kể qua các quyển sách có sẵn hay là các lời khai được xác nhận.

Ngay cả khi các văn bản kiểu như vậy tồn tại thì chúng vẫn một chiều và chủ quan.

Các vật thể là những người kể chuyện đáng tin cậy hơn.

Chúng không theo đuôi người thắng cuộc áp đảo người thua cuộc, hay theo người chủ áp đặt lên người nô lệ.

Như McGregor nói: "Vật thể đem tiếng nói đến cho những người không có tiếng nói".

Và MacGregor đã mang tiếng nói đến cho chúng.

Tin liên quan