Chọn tiếng Anh hay tiếng Trung?

Tiếng Quan thoại Bản quyền hình ảnh Thinkstock

Tiếng Anh là ngôn ngữ chiếm ưu thế toàn cầu trong suốt thế kỷ qua, nhưng liệu nó có phải là ngôn ngữ của tương lai?

Nếu tiếng Quan Thoại của Trung Quốc muốn thách thức tiếng Anh trên toàn cầu thì trước hết phải chinh phục người dân ngay chính trên sân sau của Trung Quốc ở Đông Nam Á.

Tại thành phố Johor Bahru ở cực nam Malaysia, nguyện vọng nói tiếng Anh tốt đã khiến một số trẻ em đi học đường xa hai tiếng một chiều mỗi ngày.

Aw Yee Han, chín tuổi, lên xe bus nhỏ màu vàng từ lúc 04 giờ 30 sáng.

Hộ chiếu của em để trong túi nhỏ đeo trên cổ giúp cho việc trình báo với nhân viên cửa khẩu ở biên giới được dễ dàng hơn.

Trường học bên kia biên giới của Aw Yee Han nằm tại Singapore, nước chọn tiếng Anh là ngôn ngữ chính, khác với nước láng giềng Malaysia.

Đi học xa như vậy là chuyện không bình thường, nhưng mẹ của cậu học sinh, bà Shirley Chua, tin rằng đây là việc đáng làm.

Bà nói:

"Môn Khoa học và môn Toán được dạy bằng tiếng Anh nên điều quan trọng nhất là làm sao con trai tôi là thông thạo Anh ngữ."

Khoảng 15 nghìn học sinh, sinh viên từ bang Johor ở phía Nam Malaysia đi học đường xa như thế bằng xe bus xuyên biên giới mỗi ngày.

Biện pháp này có vẻ cực đoan nhưng một số bậc phụ huynh rõ ràng là không tin tưởng vào hệ thống giáo dục của Malaysia.

Họ lo rằng tiếng Anh ngày càng ít được coi trọng ở Malaysia.

Kể từ khi giành độc lập từ tay Anh Quốc vào năm 1957, nước này đã dần loại bỏ các trường dạy bằng tiếng Anh.

Quốc ngữ hay Anh ngữ?

Đến đầu những năm 1980, hầu hết các sinh viên học bằng tiếng Malay là quốc ngữ của liên bang.

Một số nhà quan sát nói hậu quả là sinh viên Malaysia sau khi đã tốt nghiệp ít có khả năng được tuyển dụng hơn trong lĩnh vực công nghệ thông tin.

Bình luận gia chính trị, ông Ong Kian Minh, nói:

"Chúng tôi đã thấy có sự suy giảm mạnh về trình độ tiếng Anh ở đất nước chúng tôi, không chỉ trong sinh viên mà tôi cho rằng ở cả giáo viên nữa,"

Những ai tin rằng tiếng Anh là quan trọng cho tương lai của con em thì hoặc gửi con em đến các trường tư đắt tiền hoặc cho sang học ở Singapore, nơi chính phủ được đánh giá là có viễn kiến khi chọn ngôn ngữ thời thuộc địa cũ làm quốc ngữ.

Gần ba phần tư dân số ở Singapore là người gốc Hoa nhưng tiếng Anh là ngôn ngữ chính.

Nhiều người tin rằng điều này đã giúp Singpapore được Ngân hàng Thế giới nêu danh là nơi làm ăn kinh doanh dễ dàng nhất trên thế giới.

Tuy nhiên, ngay ở Singapore, vị trí thống trị của tiếng Anh nay đang cũng bị thách thức bởi tiếng Trung.

Bản quyền hình ảnh BBC World Service
Image caption Sống ở Malaysia nhưng bà Shirly Chua cho con trai hàng ngày đi đường xa sang Singapore học bằng tiếng Anh

Những năm gần đây, một viện của người Hoa tại Singapore mang tên Chinese Chamber Institute of Business (SCCIB) vừa có thêm các lớp học tiếng Trung dùng trong kinh doanh.

Sinh viên được dạy bằng tiếng Quan Thoại chứ không phải phương ngữ Phúc Kiến mà dân nhập cư lớn tuổi gốc Hoa sử dụng.

Các khóa học rất được ưa chuộng kể từ khi chính phủ bắt đầu tài trợ cho người Singapore học tiếng Trung vào năm 2009, thời điểm xảy ra khủng hoảng tài chính toàn cầu.

"Chính phủ thúc đẩy dịch vụ này để người đến học có thêm cơ hội nâng cao học thức nhằm chuẩn bị cho lúc tình hình kinh tế khá hơn," phát ngôn viên của viện CCIB, Alwyn Chia nói.

Một số doanh nghiệp đang rất cần người nói tiếng Trung.

Lee Han Shih, quản trị một công ty truyền thông đa hệ, nói rằng kỹ năng tiếng Anh trở nên ít quan trọng hơn với ông trên phương diện tài chính vì ông nay đưa các khách hàng phương Tây tới làm ăn ở Trung Quốc.

"Vì vậy, rõ ràng là cần phải học tiếng Anh nhưng cũng cần phải biết tiếng Trung nữa," ông Lee nói.

Khi sức mạnh kinh tế của Trung Quốc tăng lên, ông Lee tin rằng tiếng Quan thoại sẽ vượt qua tiếng Anh.

Trên thực tế, ông đã nhìn thấy có những dấu hiệu của điều này.

"Tiếng Anh có thể suy giảm theo sau sút giảm của đồng đô la Mỹ.

"Nếu tới đây đồng nhân dân tệ trở thành ngoại tệ dự trữ thì bạn phải học ngay tiếng Trung."

Ông nói ngày càng có nhiều nơi như Brazil đang làm ăn với Trung Quốc bằng đồng nhân dân tệ chứ không phải bằng đồng đô la Mỹ, nên nhu cầu dùng tiếng Anh cũng ít đi.

Song ngữ thắng thế

Thật vậy, ảnh hưởng của Trung Quốc đang phát triển ở Đông Nam Á, khi Trung Quốc trở thành đối tác thương mại hàng đầu của khu vực này.

Nhưng nói rằng tiếng Quan Thoại sẽ cạnh tranh với tiếng Anh thì có lẽ “hơi quá", ông Manoj Vohra, Giám đốc cơ quan nghiên cứu của tạp chí The Economist (Economist Intelligence) tại châu Á nói.

Ngay cả các công ty ở Trung Quốc, vốn thích làm việc bằng tiếng Trung, cũng đang tìm kiếm các nhà quản lý có thể nói được cả tiếng Quan Thoại và tiếng Anh khi muốn mở rộng ra nước ngoài.

Ông nói: "Họ có xu hướng muốn đóng vai trò cầu nối."

Vì vậy, tương lai của tiếng Anh không phải là chuyện liệu nó sẽ bị tiếng Quan thoại qua mặt, mà là liệu nó sẽ cùng tồn tại với tiếng Trung thế nào, theo ông Vohra.

Ông tin rằng song ngữ sẽ chiến thắng tại Đông Nam Á.

Đây là một lập luận kinh tế sắc bén nhưng trong trường hợp của ViệtNam, thì lại có xu hướng chống lại việc học tiếng Trung.

Việt Nam chung đường biên giới với Trung Quốc, nhưng quyết định của Nhà nước Việt Nam không nhấn mạnh vào việc dạy và học tiếng Quan thoại có yếu tố tâm lý, theo kinh tế gia Lê Đăng Doanh.

"Tất cả các đường phố tại Việt Nam được lấy tên các vị vua và tướng chiến đấu chống Trung Quốc xâm lăng trong suốt 2000 năm qua," ông nói.

Căng thẳng bùng lên hồi tháng Năm năm ngoái liên quan tới vùng biển có tranh chấp, Biển Đông hay còn gọi là Biển Nam Trung Hoa.

Tinh thần chống Trung Quốc cũng có nghĩa là giới trẻ Việt Nam chọn đến với tiếng Anh - ngôn ngữ của kẻ thù đã bị Việt Nam đánh bại.

Nhiều gia đình còn mang những vết sẹo tâm lý từ cuộc chiến chống Mỹ.

Bản quyền hình ảnh vietnam
Image caption Thanh thiếu niên Hà Nội ham học tiếng Anh chứ không phải tiếng Trung

Tuy nhiên, không có thái độ thù oán đối với tiếng Anh vì người sáng lập đất nước Việt Nam, ông Hồ Chí Minh, đã tách biệt rất rõ ràng giữa ‘đế quốc Mỹ’ đã ném bom, bắn phá Việt Nam và những người dân Mỹ, ông Lê Đăng Doanh nói.

Nhiều người Việt Nam, kể cả những người đã mất thân nhân trong cuộc chiến, nay đang học tập tại Mỹ, ông nói thêm.

"Chúng tôi không bao giờ quên bất cứ nạn nhân nào trong quá khứ, nhưng để công nghiệp hoá và bình thường hóa một đất nước, Việt Namcần phải nói tiếng Anh."

Chính phủ Việt Namcó mục tiêu đầy tham vọng là đảm bảo tất cả thanh niên rời trường học vào năm 2020 sẽ có trình độ tiếng Anh tốt.

Để giới trẻ Việt Namchấp nhận tiếng Anh không phải là việc khó. Đối với một số thanh thiếu niên, tiếng Anh đem lại cho họ cảm giác tự do tại Việt Nam, nơi mà nhà nước cộng sản độc đảng kiểm soát chặt chẽ mọi các phương tiện truyền thông.

Tại một quảng trường ở trung tâm Hà Nội, một nhóm nam thanh niên đang nhảy theo nhịp điệu hip hop của phương Tây.

Ngọc Tú, 20 tuổi, nói rằng anh chỉ nghe nhạc tiếng Anh.

"Bộ Văn hóa cấm rất nhiều bài hát [Việt]và bất kỳ ấn phẩm văn hóa nào nói tới tự do, nổi loạn nhưng ... bài hát tiếng Anh thì không bị kiểm duyệt."

Câu chuyện rằng tiếng Anh hay tiếng Trung sẽ chiếm ưu thế trong khu vực Đông Nam Á trong tương lai là một điều còn phải bàn cãi.

Có những lập luận ủng hộ cho cả hai phía trên phương diện kinh tế.

Tuy nhiên về mặt văn hóa thì không có gì phải tranh cãi.

Ngay cả những người say mê tiếng Quan thoại như doanh nhân người Singapore, ông Lee cũng nói rằng tiếng Anh sẽ tiếp tục được ưa chuộng chừng nào Hollywood còn tồn tại.

Sự thành công của những bộ phim như Kung Fu Panda, về chú gấu trúc Trung Quốc, đã gây rất nhiều lo lắng ở chính Trung Quốc, ông nói.

Đã từng có rất nhiều phim hoạt hình của Trung Quốc có nhân vật là gấu trúc, nhưng chưa có phim nào thành công thương mại như vậy, ông Lee nói.

"Thời điểm phim Kung Fu Panda trình chiếu tại rạp tất cả mọi người đều đi xem. Họ mua các đồ quảng cáo cho bộ phim và học cả tiếng Anh nữa."

Loạt bài của BBC tìm hiểu xu thế học tiếng Anh hay tiếng Trung ở Việt Nam và một số quốc gia Đông Nam Á do Simon Pitts và Jennifer Pak thực hiện. Quý vị có thể nghe bài tường thuật English in the East trên trang của World Service.

Tin liên quan