Madonna: Bậc thầy về thay đổi phong cách

Bản quyền hình ảnh BBC World Service
Image caption (Boy Toy)

Là bậc thầy về thay đổi phong cách, Madonna là ca sỹ tiếp tục giành được nhiều người hâm mộ qua nhiều thập niên qua cách chuyển đổi hình ảnh của mình. Katya Foreman tìm hiểu về phong của nữ hoàng nhạc pop này.

Việc nữ hoàng nhạc pop Madonna giỏi sáng tạo trong nỗ lực thay đổi hình ảnh để giành được sự ngưỡng mộ của khán giả đã được ghi chép kỹ. Ca sỹ này được xem là người có sự hiểu biết bẩm sinh về sức mạnh tiếp thị của cách ăn mặc. Không một ai trưởng thành vào những năm 80 mà không nhận thấy tác động từ mỗi lần nhập vai mới của Madonna đối với văn hoá của giới trẻ. Điều này được thể hiện qua cách ăn mặc (và điệu bộ) của bà, theo đó đã thách thức những kiểu cách truyền thống về việc biểu cảm đối với tình dục, giới tính, tôn giáo và, mới gần đây là sự mờ nhạt của biên giới về tuổi tác.

Khi còn là con nít, Madonna mong trở thành ngôi sao điện ảnh hoặc nữ tu sĩ khi lớn lên. Kể từ đó Madonna tìm hiểu kỹ cả hai vai trò này thông qua quần áo mặc, từ Marilyn Monroe cho tới cô gái đẹp quyến rũ của thập niên 1950 với bản “Material Girl”, hay “Like a Prayer” và “Ray of Light”.

Hình ảnh có tính định hình sự nghiệp của bà chắc chắn là bộ váy cưới bà mặc trên trang bìa của album thứ hai Like a Virgin với yếm nịt trắng, găng tay dài ren đăng ten, nữ trang thánh giá và thắt lưng Boy Toy. Arianne Phillips, nhà tạo mốt riêng nhiều năm cho Madonna, đã mô tả chiếc váy cưới trắng tạo ra “một trong những thời điểm gây sốc, mang tính giải phóng và ảnh hưởng nhất trong lịch sử văn hoá/thời trang của nhạc pop và nói thêm rằng “thời trang đã thay đổi từ lúc đó.”

Bản quyền hình ảnh BBC World Service
Image caption Không một ai lớn lên vào những năm 80 là không nhận thấy tác động từ mỗi lần nhập vai mới của bà đối với văn hoá của giới trẻ.

Madonna Louise Ciccone ngay từ đầu đã cho rằng trang phục là một công cụ của nổi loạn. Tác động của việc mẹ bà mất vì ung thư vú khi Madonna mới năm tuổi được mọi người biết đến; trong một lần trả lời phỏng vấn tạp chí Vanity Fair bà đã từng mô tả thời trẻ của mình như một “cô gái cô đơn đang tìm tòi một cái gì đó”. Trong cuốn Madonna một Tiểu Sử, tác giả Mary Cross mô tả người con gái cả của một gia đình 8 đứa trẻ đã không chịu mặc bộ đồ giống hệt nhau mà bà Joan Gustafson (người giúp việc sau này thành mẹ ghẻ) thích mặc cho chị em nhà Ciccone, do vậy Madonna đã “cố tình mặc quần áo không ăn nhập với nhau và đi tất cọc cạch”. Bà vẫn nói rằng khi ở tuổi thiếu niên “tôi không có tính nổi loạn theo một nghĩa nào đó, tôi chú ý để mình là một người giỏi một việc gì đó, tôi không cạo lông nách và không trang điểm như các cô gái thường làm. Nhưng tôi đã học hành chăm chỉ và có được điểm cao… Tôi muốn khẳng định mình”. Từng học múa tại Đại Học Michigan về Âm Nhạc, Kịch và Múa vào những năm 1970, cô gái ở Bay City này đã tới lớp và mặc quần nịt rách túm lại bằng ghim băng và “chủ trương tạo hình ảnh cố tình hở hang”, theo Mary Cross.

Kết hợp áo lửng hở bụng, váy ngắn phủ ngoài quần lửng bó Capri, măng sét punk-rock và tất lưới, Madonna trẻ trung khi đó đã tạo ra cảm hứng của thời trang nửa sang trọng nửa bình dân với biểu tượng như găng ren, chuỗi ngọc trai và hạt cườm xếp rối, vòng tay cao su và đồ kim hoàn thánh giá do nhà tạo mẫu và nghệ sĩ Pháp Maripol làm việc ở thành phố New York thiết kế. (Trong một cuộc phỏng vấn với tờ The New York Times, Liz Rosenberg người đại diện cho ca sĩ có nhớ lại là Madonna lần đầu tiên đi vào văn phòng bà vào năm 1983, là một ca sĩ không tên tuổi và một “nghệ sĩ múa” đến từ câu lạc bộ Lower East Side, cô được ký hợp đồng bởi Warner Brothers cho 2 đĩa đơn, cô mặc “bộ đồ đen với cả trăm vòng cao su ở mỗi cổ tay”). Và ở phía trên cùng của ảnh phức tạp đáng thất vọng này là các dải ruy băng buộc mái tóc vàng được nhuộm một cách cẩu thả và phấn son đánh đậm: lông mày rậm xù, mắt tô đậm nét, nhen nhóm vẻ đẹp kiểu Marilyn và môi son sẫm màu.

Chất kích động

Bản quyền hình ảnh BBC World Service
Image caption Madonna mặc áo nịt hình chóp nón là một trong những hình ảnh khó quên nhất của thập niên 90. (Rex Features)

Về mặt hình ảnh của mình, Madonna luôn luôn được ủng hộ mạnh mẽ với bạn cùng gu kích động là Jean Paul Gaultier, người thiết kế chiếc áo nịt trong chuyến lưu diễn thế giới Blond Ambition của bà năm 1990. “Quan hệ lý tưởng của nhà thiết kế mẫu cho các ngôi sao nhạc rock là Madonna và Jean Paul Gaultier … một mối liên kết đôi bên cùng có lợi, tôi nghĩ rằng họ hiểu nhau nhiều,” Tim Blanks nói (ông là Tổng biên tập của trang Large of Style.com)

Khi ta nghĩ về những năm 90 thì việc Madonna mặc chiếc áo nịt chóp nón do Gaultier thiết kế là một trong những hình ảnh không thể nào quên được nhất của cả thập niên.” Gaultier cũng là người thiết kế trang phục kimono lấy cảm hứng từ Memoirs of a Geisha trong video Nothing Really Matters và chuyến biểu diễn Drowned World, cũng như được ca sĩ mặc bộ đó để nhận giải Grammys 1999 khi album Ray of Light đoạt bốn giải.

Nghệ thuật sân khấu thảm đỏ là môn thể thao ưa thích đối với Madonna, người thích từ bỏ áo choàng mà ai cũng mặc để gây sự chú ý và thay vào đó là mặc bộ sari và đi chân không để nhận Giải Versace tổ chức lần đầu tại VH1 Fashion Awards năm 1998. “Bà thật là khác biệt, bà khiêu khích, bà bí hiểm và trải qua nhiều năm tất cả chúng tôi đã chứng kiến sự tiến triển của bà từ khi là người chị nhỏ tuổi khôn ngoan giữa môi trường đô thị đến cô dâu đồng trinh, từ thần tình ái đến pháp sư Ấn Độ Yogini.” Sting, người cùng dẫn chương trình trao giải thưởng cùng Donatella Versace, nói. “Trí tuệ của bà cũng lừng danh như cơ thể bà, bà vừa đáng sợ lại đáng yêu. Bà là ngọn hải đăng để người khác định vị.” Cũng tại đây, Madonna nói “Phải hoàn toàn hài lòng với chính mình, mình là người duy nhất, hiếm có và dũng cảm,” trước khi trình diễn bản Living For Love.

Trái tim nổi loạn

Bản quyền hình ảnh BBC World Service
Image caption Jean Paul Gaultier là người thiết kế trang phục kimono những năm 90 lấy cảm hứng từ Phim Memoirs of a Geisha. (Ảnh Getty)

Mặc dù hiện đã hơn 60 tuổi, nữ hoàng nhạc pop (mà album cuối của bà, Rebel Heart mới phát hành ngoài bìa có hình mặt Madonna bị trói buộc bằng dây điện màu đen kiểu S&M) vẫn không đánh mất thói quen để hở những bộ phận của cơ thể. Bà chụp ảnh khỏa thân lần đầu khi chưa có tên tuổi trong một cuốn có nhiều ngôi sao và ở sàn thời trang 1992 của Gaultier. Madonna cũng để lộ núm vú trong một buổi hòa nhạc ở Istanbul trong lần lưu diễn thế giới MDNA năm 2012, và sau đó khoe mông tại một buổi hòa nhạc ở Rome.

“Có qui định nào không nhỉ? Người ta có phải được coi như đã chết khi 40 tuổi không?” bà hỏi vậy trong một lần trả lời phỏng vấn với Jonathan Ross năm 1992, khi đó bà mới 34. Mới đây trong phần Hỏi và Đáp với tạp chí Rolling Stones (mà bà đưa ảnh bà chụp kiểu quyến rũ giống Marilyn lên trang bìa) bà đã tranh luận về thực trạng kỳ thị tuổi tác trong văn hóa pop và các lĩnh vực khác. “Đây vẫn còn là một lĩnh vực nơi để người ta hoàn toàn có thể phân biệt đối xử với ai đó,” bà nhận xét. “Về tuổi của tôi, bất kỳ ai và mọi người có thể nói điều gì đó xấu xa về tôi. Và tôi luôn luôn nghĩ vì sao điều đó lại được chấp nhận? Có gì khác biệt giữa điều đó với phân biệt chủng tộc hoặc với bất kỳ sự phân biệt nào khác? Họ đang phán xét tôi vì tuổi tác tôi. Tôi không sao hiểu nổi. Tôi đang cố gắng hiểu xem tại sao lại như vậy. Bởi vì phụ nữ, nói chung, khi họ đã đến một tuổi nhất định, họ đã chấp nhận là họ không được phép cư xử theo một cách nào đó. Nhưng tôi không theo luật lệ này. Tôi chưa bao giờ theo, và tôi sẽ không bắt đầu tuân theo.”

“Khi tôi cho ra quyển sách Sex, nó không phải là sự trung bình,” bà nói thêm. “Khi tôi trình diễn bài Like a Virgin trên MTV Awards váy tôi tốc lên và mông tôi lộ ra, việc đó hoàn toànbị coi là tai tiếng. Điều đó không bao giờ là trung bình, và bây giờ nó là trung bình. Khi tôi đóng phim Truth or Dare và máy quay cứ dõi theo tôi suốt, đấy không phải là trung bình. Vậy nếu tôi phải là người mở cửa cho phụ nữ tin và hiểu và có suy nghĩ rằng họ có thể vẫn gợi tình và trông vẫn đẹp ở tuổi ngoài 50 và 60 hoặc tuổi nào đó như khi họ ngoài 20, thì như thế cũng được.”

Bản quyền hình ảnh BBC World Service
Image caption Giải Grammy Awards gần đây nhất trao cho bà với bộ ủng thể thao lên đến bắp đùi và áo một mảnh của Givenchy Couture .

Tuy nhiên với tất cả sự coi thường thông lệ, thật ngạc nhiên là bà lại bảo thủ với quần áo của đứa con gái đầu. “Tôi luôn có hai phản ứng khi Lola đến phòng tôi với bộ đồ trên người. Một là, ‘Trời, con tôi trông đẹp quá, thật là một mốt tuyệt vời’ và rồi phản ứng thứ hai là, ‘Con tôi ăn mặc hoàn toàn không thích hợp để đến trường,” bà nói trong một buổi trình diễn thời trang Material Girl cho hãng quần áo Macy’s. “Tôi phải nghĩ bằng hai bộ óc. Tôi thường bảo con cởi bỏ đôi giầy cao như cục gạch đi và kéo váy xuống một chút nữa, và bớt một ít mầu đen quanh mắt đi .. Tôi là người mẹ điển hình khi tôi nói, ‘Trời, con không thể đến trường mà ăn mặc như thế này được’.”

Nhưng Lola (sinh ở Lourdes năm 1996) làm theo ý nó. Trong một chuyến trình diễn Rebel Heart, Madonna nói với Jonathan Ross rằng “Nếu không có ai ở xung quanh thì nó (Lola) sẽ dứt khoát nói với tôi một lần cho dứt điểm, ‘ Kìa mẹ, mẹ không thể mặc thế này mà ra đường được!” Thế còn vụ để hở hang ở Grammy? “Nó có chụp ảnh mông tôi khi lộ ra và gửi cho tôi và nói, ‘Mẹ, thật vậy hả mẹ?’ và tôi nói ‘Đó là do sơ xuất của tủ quần áo, mẹ thề đấy’.” Đó cũng là lần đầu của nó với tôi và cũng khó tin rằng đó sẽ là lần cuối cùng.

Bài gốc tiếng Anh đã đăng trên BBC Culture

Tin liên quan