Những chú khỉ kỳ lạ có cặp mắt người

Bản quyền hình ảnh Getty

Hãy nhìn vào tấm hình phía trên.

Và giờ, hãy nhìn vào tấm hình phía dưới - chất lượng hình khá kém là do nó được lấy ra từ một video cũ.

Bản quyền hình ảnh na

Tấm hình này trông không có gì đặc biệt, nhưng bạn hãy thử quan sát kỹ hơn đôi mắt của con khỉ đột trong hình.

Đúng vậy, cũng như chúng ta, chúng có lòng trắng bao quanh đồng tử mắt.

Tròng trắng trong mắt chú khỉ này được gọi là màng cứng. Cũng giống như mắt của bạn và tôi, mắt của chú khỉ đột có tên là Nadia này không có sắc tố, khiến màng cứng trong mắt có màu trắng.

Điều đáng kinh ngạc là ngay cả chú khỉ đột trong tấm hình phía trên, được lấy từ một album ảnh, cũng có màu trắng trong tròng mắt. Nhưng phải tốn 10 phút tôi mới phát hiện ra điều này.

Nhìn vào tấm hình là dễ dàng thấy ngay, thế nhưng người ta đã từng tin rằng con người là giống duy nhất trong các loài linh trưởng có màu trắng xung quanh đồng tử.

Nay, ta biết rằng điều này không còn đúng nữa.

Juan Carlos Gomez từ Đại học St Andrews ở Anh là người đầu tiên phát hiện ra Nadia, chú khỉ đột mà ông đã sử dụng trong các thí nghiệm, có màng trắng trong tròng mắt.

Ban đầu ông không nghĩ gì nhiều đến điều này, thế nhưng đến năm 2001, hai nhà nghiên cứu Hiromi Kobayashi và Shiro Kohshima từ Viện Nghiên cứu Công nghệ Tokyo, Nhật Bản, đã công bố một nghiên cứu về điều khiến mắt của con người không giống các loài khác.

Họ so sánh mắt con người với gần một nửa các loài linh trưởng và kết luận rằng màng cứng màu trắng chỉ xuất hiện ở loài người.

Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng chỉ được thực hiện đối với bốn con khỉ đột được cho là đại diện cho toàn bộ các loài linh trưởng.

Gomez cùng Jessica Mayhew, một nghiên cứu sinh tiến sỹ của mình, đã quyết định điều tra xa hơn.

Họ đã quan sát những hình ảnh của chúng từ các sở thú cũng như những bức hình được đăng tải trên mạng, và nhanh chóng nhận ra rằng Nadia không phải là một biến thế quái dị gì của quá trình tiến hoá.

Họ đã xem xét các mẫu xét nghiệm từ 85 con khỉ đột thuộc hai loài linh trưởng khác nhau.

Trong số 60 con khỉ ở vùng đồng bằng phía tây được nghiên cứu, chỉ có 30% được xem là có màng cứng màu tối hoàn toàn.

70% còn lại ít nhiều có màu trắng trong tròng mắt. Trong số này, chỉ có 7% có màng cứng trắng hoàn toàn như của con người, giống Nadia và Bana trong hình bên dưới.

Tuy nhiên, đặc điểm này không có vẻ như mang lại cho khỉ đột lợi thế hay bất lợi nào, Gomez nói.

Màu trắng trong tròng mắt rất quan trọng đối với đời sống xã hội con người. Đó là lý do vì sao nó trở thành một trong những đặc điểm được biết đến rộng rãi nhất ở con người.

Trên lý thuyết, việc có màng cứng mắt màu trắng giúp chúng ta dõi theo cái nhìn của người khác dễ dàng hơn. Đây là màu dễ thấy hơn màu đen, vì vậy khi chúng ta dán mắt vào một thứ gì đó, bạn của chúng ta cũng dễ làm theo.

Bản quyền hình ảnh na

Trong quá trình tiến hoá của con người, điều này giúp chúng ta hiểu ý người khác gần như ngay lập tức mà không cần phải nói một lời.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy nhận thức của con người về tròng trắng mắt là nằm trong bản năng, ngay cả khi chúng từ những con thú nhồi bông.

Công trình nghiên cứu này một lần nữa nhấn mạnh rằng màng cứng màu trắng khiến chúng ta khác biệt với các loài khác.

Thế nhưng, nay thì ta có thể bổ sung đặc điểm này vào số những thứ mà con người có chung với các loài động vật khác.

Như vây, tròng mắt trắng không thể là thay đổi lớn lao nhất khiến cho con người chúng ta biết hợp tác với nhau hiệu quả hơn, Gomez nói.

Thay vào đó, ông tin rằng khả năng hợp tác chính là nhờ hình dáng mắt người.

Chúng ta có mắt dài ra về chiều ngang và hẹp về chiều cao, khiến mắt người không tròn như mắt khỉ. Hình dáng mắt như thế khiến người khác dễ dàng hơn trong việc nhận ra chúng ta đang nhìn vào đâu, theo Gomez.

Người ta biết rằng hầu hết, nếu không nói là tất cả, các loài linh trưởng đều dùng mắt để liên lạc với nhau.

“Chúng dùng mắt không chỉ trong những lúc muốn tỏ thái độ hung hãn, đe dọa đối thủ, mà còn cả những khi chơi đùa thân thiện với nhau,” Gomez nói.

Tuy nhiên con người đã đi nhiều bước xa hơn. Không những chúng ta dùng mắt để liên lạc trong hầu hết các tương tác xã hội, chúng ta còn dùng những biểu cảm để liên lạc ảo.

Màng cứng màu trắng của mắt có thể được tìm thấy những loài linh trưởng khác.

Mayhew đã phát hiện ra đặt điểm này ở các loài tinh tinh, vượn bonobo và đười ươi, vốn cũng có những mức độ trắng khác nhau trong tròng mắt.

Tuy màu trắng này không giống như màu trắng trong mắt chúng ta, nhưng chúng cho thấy các loài linh trưởng và tổ tiên chung của chúng ta có lẽ đã có những gene khác nhau, cần thiết để tạo ra tròng mắt màu trắng.

Và như vậy thì việc màng cứng chuyển sang màu trắng ở mắt người là quá trình có lẽ đã diễn ra từ từ thay vì đột ngột, Gomez nói.

Bản gốc bài viết đã được đăng trên BBC Earth

Tin liên quan