Sách hóa nông thôn và hành trình châu Âu

Bản quyền hình ảnh
Image caption Ông Nguyễn Quang Thạch (trái) trong ngày nhận giải Unesco
Sau chuyến đến trụ sở Unesco ở Paris nhận giải thưởng ngày 8/9 đi kèm phần tiền trị giá 20 ngàn đôla Mỹ cho chương trình Sách hóa nông thôn, người khởi xướng, ông Nguyễn Quang Thạch đã tiếp tục hành trình sang các nước châu Âu để vận động.

Được đón tiếp tại Ba Lan và sau đó sang Đức, ông cho BBC biết về những gì đạt được khi tiếp xúc với cộng đồng người Việt tại Pháp, Ba Lan.

BBC: Sau khi đã đoạt giải Unesco ‘Quốc tế xóa mù chữ 2016’ ông có nghĩ rằng ngoài hoạt động mang tính cá nhân, cần có một mạng lưới các nhà hoạt động để mở rộng công tác này tại Việt Nam? Vai trò của các cộng động người Việt ở nước ngoài là gì?

Thiết kế của Chương trình Sách hóa Nông thôn (SHNT) là thông qua sợi dây Chia sẻ trách nhiệm xã hội để kích thích các cá nhân trong xã hội hành động nhân rộng các loại tủ sách phù hợp với từng khu vực và sở thích khác nhau. Đến nay, với hơn 10.000 tủ sách được xây dựng, là sự chung tay hành động giữa các thành viên xã hội, cha mẹ học sinh nông thôn, thành viên dòng họ, xứ đạo và chính quyền địa phương. Để 15 triệu trẻ em nông thôn nhanh chóng có sách nghe và đọc, tôi vẫn mong nhiều nhóm làm tủ sách như nhóm doanh nhân huyện Hải Hậu, Nam Định (làm khoảng 1.000 tủ sách) , Nhóm Tủ sách của cộng đồng người Việt tại Ba Lan (làm khoảng 300 tủ sách), Nhóm đồng hương Thanh Hóa tại Đức (làm khoảng 50 tủ)…được thành lập.

Trong 6 năm qua, số người Việt Nam ở nước ngoài tham gia đưa sách về nông thôn ngày càng tăng, ngoài nhóm Tủ sách ở Ba Lan đã mang lại lợi ích cho khoảng 10.000 học sinh, nhóm ở Pháp, nhóm ở Nhật Bản, nhóm ở Đức, nhóm ở Singapore… đã góp phần mang cơ hội đọc sách cho nhiều ngàn trẻ em nông thôn.

Qua việc tiếp xúc với cộng đồng người Việt tại Pháp và Ba Lan, tôi đã thấy trước nhiều tủ sách sẽ ra đời trong tương lai, hiện nhóm ở Pháp đã có quỹ cho 20 tủ sách và nhóm Tủ sách tại Ba Lan đang triển khai 40 tủ kế tiếp, Hội đồng hương Nghệ Tĩnh tại Ba Lan sẽ triển khai đưa sách về xứ Nghệ trong tháng 10/2016.

Bản quyền hình ảnh
Image caption Ông Nguyễn Quang Thách gặp gỡ cộng đồng ở Ba Lan

BBC: Cản trở lớn nhất để thúc đẩy Sách hóa nông thôn tại Việt Nam là gì?

Sự khó khăn là nhà trường lãng phí tiềm năng đọc sách của hàng chục triệu người sinh ra và lớn lên ở nông thôn trong nhiều thập niên qua bởi vậy số lượng người thấu hiểu tầm quan trọng của sách đối với sự phát triển cá nhân và xã hội chưa nhiều. Trong 9 năm qua, sự chuyển biến ở các điểm cục bộ ở cấp huyện gồm huyện Quỳnh Phụ, Thái Thụy của tỉnh Thái Bình, của huyện Nam Trực, Hải Hậu của tỉnh Nam Định…. cũng như tác động của truyền thông trên quy mô quốc gia, đã tạo nhận thức xã hội là khoảng 100.000 nông dân góp 2-3 $ làm tủ sách cho con cái họ, và sự thay đổi của chính sách vĩ mô về thư viện là Bộ GD&ĐT và Bộ Văn hóa đã đưa các loại tủ sách do SHNT thiết kế và ứng dụng vào hệ thống và khuyến khích nhân rộng trên quy mô quốc gia.

Thế nhưng, sự dịch chuyển của xã hội vẫn chưa nhanh, văn bản 6841 ngày 31/12/2015 do Bộ GD&ĐT ban hành gửi các sở giáo dục chưa được hiện thực hóa như chúng tôi mong đợi.

Tuy nhiên, Chương trình SHNT sẽ tiếp tục đưa ra giải pháp vĩ mô và vận động Bộ GD&ĐT áp dụng trong quý 4/2016 để thúc đẩy mục tiêu 300.000 tủ sách được xây dựng sớm hoàn thành.

BBC: Ý tưởng mở rộng Sách hóa sang các quốc gia khác hiện được thực hiện tới đâu?

Tôi đã gửi thư cho Sứ quán Ấn Độ tại Việt Nam, Hội thư viện Ấn Độ và nhà xuất bản phi lợi nhuận Pratham Books từ đầu tháng 8 nhưng chưa nhận được hồi âm. Hôm nhận giải thưởng ở UNESCO ngày 8/9, tôi đã trực tiếp gặp Bộ trưởng Bộ nguồn nhân lực của Ấn Độ và đã bày tỏ nguyện vọng của mình, hy vọng chính đáng của tôi sẽ được chấp thuận sau những lần thư tín trong tháng 9 và 10/2016.

SHNT đã giới thiệu Tủ sách Phụ huynh (Parent funded library) ở Indonesia vào tháng 11/2015. Cách đây 5 tháng, CHủ tịch Hội nhà giáo Indonesia cho biết Chương trình phổ biến tri thức quốc gia đã đưa việc xây dựng thư viện với sự tham gia của cha mẹ học sinh. Tôi sẽ tiếp tục liên lạc với phía Indonesia để sang thực địa và áp dụng một số mô hình tủ sách ở đó.

BBC: Nhìn rộng ra, ông nghĩ hoạt động của xã hội dân sự có tương lai ra sao ở VN trong việc nâng cao dân ý, khuyến học ở nông thôn, các vùng sâu, vùng xa?

Bản quyền hình ảnh Facebook

Việc khu vực dân sự cùng với chính quyền cùng nhau nâng cao dân trí đã và đang diễn ra. Tôi tin rằng với tầng lớp trung lưu và du sinh nhiều nhất trong lịch sử Việt Nam như hiện nay, thì số người Việt hiểu rằng việc chìa tay xin các tổ chức quốc tế tạo lập hệ thống tủ sách đến từng lớp học, các dòng họ, các xứ đạo, nhà chùa…với tổng mức đầu tư ban đầu chỉ trên 600 tỷ đồng, là việc không cần thiết.

Tôi mong những người Việt Nam đã từng đến trường mầm non, tiểu học hay THCS hãy cùng nhau thực hiện công thức 5 người góp 240.000 đồng để có 1.200.000 để mua 35-50 đầu sách cho lớp học trường cũ. Giá đựng sách sẽ do cha mẹ học sinh nông thôn tự đóng.

Chỉ cần 5-10 thành viên dòng họ hay xứ đạo góp mỗi người vài trăm ngàn thì đã có tủ sách cho dòng họ và xứ đạo. Những người Việt cấp tiến hãy chia sẻ trách nhiệm xã hội để con cháu chúng ta được đọc sách như trẻ em Tây Âu, Mỹ, Nhật.

Chúng ta hãy tự cường xây dựng hệ thống thư viện dân sự để người Việt tự cường và Chia sẻ trách nhiệm xã hội là sợi dây tinh thần gắn kết người Việt Nam trên toàn thế giới vì một Việt Nam nhân văn, sáng tạo và cường thịnh trong những thập niên tới.