Giao duyên Mỹ-Việt từng nhờ bóng đá

Bản quyền hình ảnh CAOPHONGPHAM@YMAIL.COM
Image caption Đại sứ Việt Nam tại LHQ, Thứ trưởng Trần Quang Cơ đón đoàn bóng đá thanh thiếu niên phổ thông trung học từ HN tại phi trường Kennedy

Cơi trầu giao duyên giữa hai cựu thù Việt Nam và Hoa Kỳ đã ẩn dưới hình một trái bóng đá vào giai đoạn Washington còn cấm vận Việt Nam.

Hồi thập niên 1970, 'Trung Hoa Đỏ' của Mao Trạch Đông đã có 'ngoại giao bóng bàn', nhưng sau này, có thể nói là môn 'ngoại giao bóng đá' được người Mỹ và Việt đồng sáng tác.

Nhắc lại giai đoạn sau năm 1975, việc xóa bỏ cấm vận, thiết lập bang giao Việt -Mỹ trắc trở, nhiều rào cản hơn việc đột phá vào khối cộng sản những năm 70.

Bàn tròn thứ Năm: APEC và Trump, Tập, Trudeau thăm VN

John Kerry tìm về 'trận phục kích 1969'

Thượng Nghị sỹ Mỹ John McCain bị ung thư

USS Hue City: Chiến hạm Mỹ mang tên TP Huế

Đề cử người Mỹ gốc Việt lên thiếu tướng

Cả hai vừa kết thúc bắn nhau trên chiến địa. Nước Mỹ không thích chiếc áo chiến bại khoác lên tầm vóc đế chế của mình.

Giao lưu với cựu thù

Còn những người Việt Nam choáng ngợp với chiến thắng giành được qua một thời gian đằng đẵng, đánh mất sự khiêm tốn, tỉnh táo.

Trong những năm 80, Sylvester Stallone trong vai Rambo với những biển quảng cáo "Chiến tranh chưa kết thúc cho đến khi những chàng trai cuối cùng trở về" tác động đến tinh thần của người Mỹ.

Vấn đề POW/MIA (quân nhân Mỹ mất tích) đè nặng lên nhu cầu xích lại gần nhau giữa hai cựu thù.

Việt Nam ở lại Campuchia đến 10 năm cũng mang lại hình ảnh không tốt trên trường quốc tế, mặc dù là can thiệp chống lại Pol Pot vốn được Trung Quốc hỗ trợ mạnh.

Ông Võ Chí Công từng nhìn nhận:

"Trung Quốc rất phức tạp… Bộ Chính trị đánh giá Trung Quốc có hai mặt xã hội chủ nghĩa và bá quyền. Về xã hội chủ nghĩa cũng cần thấy là trong "nháy nháy".

Phép thử trên đất Mỹ

Sự sụp đổ của mô hình XHCN Đông Âu và thái độ ứng xử của Trung Quốc, đặt ra việc phía Việt Nam tỉnh ra sự bức thiết thêm bạn, bớt thù.

Bản quyền hình ảnh CAOPHONGPHAM@YMAIL.COM
Image caption Cựu danh thủ Trịnh Quốc Trung, Thứ trưởng Trần Quang Cơ, linh mục Cathiar người sang VN đón đội bóng, ông Nguyễn Công Tuấn, và hai nhân viên phía Mỹ ở bìa trái và bìa phải hình, sau trận đấu

Cũng vào lúc đó, người Mỹ nhận thấy đẩy Việt Nam cột chặt vào ông bạn hàng xóm không phải là một giải pháp tốt.

Quá trình tan băng quan hệ Mỹ- Việt cũng có phần công lao của Tổng thống Nga Vladimir Putin, lúc đó làm trung tá KGB dưới vỏ bọc tham vấn các vấn đề quan hệ Quốc tế Đại học Leningrad dưới quyền thị trưởng St. Petersburg, Anatoly Sobchak.

Một giải đấu bóng đá quốc tế gồm ba đội bóng trẻ Hà Nội, St. Petersburg và đội bóng bang Connecticut được tổ chức trong năm 1990.

Sang năm 1991, phía Mỹ mời đội bóng trẻ Hà Nội sang thi đấu đáp lễ.

Đội bóng thiếu niên St Petersburg hết vai con chim mồi đã biến mất sau đó.

Chỉ có đội học sinh phổ thông trung học Hà Nội bay qua Mỹ.

Hứa hẹn của nữ nghị sĩ Mỹ gốc Việt

Gia đình tị nạn Việt 'sắp tới Mỹ'

Nam Bắc Hàn và Cuộc chiến Việt Nam

Lúc đó không có cơ quan Ngoại giao tại Việt Nam, nên đoàn Việt Nam bay qua Bangkok (Thái Lan) để làm visa, sau đó bay qua Phần Lan rồi đến Mỹ.

Đoàn được tiếp đón đặc biệt tại Washington D.C.

Cuộc gặp mặt thể thao này là dịp các nhân vật chính trị, ngoại giao Việt-Mỹ đưa ra một phép thử trên đất Mỹ nhằm đo đếm phản ứng của cả hai phía, nhất là truyền thông Hoa Kỳ đã quyết tâm gác qua một bên những bất đồng để tiến tới bình thường hoá quan hệ ngoại giao hay chưa.

Ông Nguyễn Công Tuấn, huấn luyện viên đội trẻ trung học phổ thông Hà Nội, một trong những phụ trách đoàn kể lại:

"Từ sân bay John Kennedy, đoàn đi thẳng ô tô chở về thẳng bang Connecticut. Ở đấy cha Cathiar - giám mục đã sang Việt Nam đón đoàn và đưa qua Bangkok làm thủ tục visa - chia hai học sinh một nhà, bọn tôi cán bộ cũng thế thôi về một nhà dân người Mỹ, đón về nhà, ăn ở với người ta, đi đâu người ta chở đi.

Bản quyền hình ảnh CAOPHONGPHAM@YMAIL.COM
Image caption Đội trẻ Hà nội chụp ảnh lưu niệm trước tòa Quốc hội Mỹ

Đoàn đến đón tiếp rất chân tình và nồng hậu. Nhưng về thi đấu, thực ra là học sinh các bạn ở bên đấy thi đấu đá mức độ vừa phải thôi. So với trình độ của chúng tôi, trong chuyên môn, bọn tôi có thể 10, thì họ chỉ độ 6-7 chẳng hạn.

Có những trận đá với các đội học sinh phổ thông trung học, các bạn, các em còn kém hơn.

Trận đá hay nhất là trận đá với đội tuyển của các Trường Đại học Connecticut. Sinh viên các trường đại học trong bang tuyển với nhau đá với bọn tôi trận chính thức. Trận đá có cả chào cờ đàng hoàng, kéo Quốc ca Việt Nam. Lần đầu tiên chúng tôi được thưởng thức Quốc ca Việt Nam nổi lên trên đất nước Mỹ. Rất cảm động."

Ông nói thêm:

"Thực ra có yêu cầu chào cờ. Bọn tôi cũng chuẩn bị sẵn Quốc ca mang đi theo rồi. Sau thông báo có bác Trần Quang Cơ, đại sứ Việt Nam tại LHQ, đại sứ mình từ New York xuống. Bọn tôi bảonhau, trưởng đoàn cũng bảo, nghe chừng quan trọng đấy. Động viên các cháu đá tích cực thôi, đá hết mình."

"Tâm trạng bất cứ người Việt nào cũng thế thôi, ở đất nước xa xôi ấy mà Quốc ca nổi lên, đến bây giờ tôi nói, vẫn cảm động.

Thực ra rất cảm động, tự hào. Sau trận đó bọn tôi cảm thấy sung sướng lắm. Kể cả bác Trần Quang Cơ, hồi đó chúng tôi gọi bằng bác, hay chú xuống rất động viên chúng tôi, các cháu làm tốt lắm, hay đấy."

Đoàn thể thao Hà Nội được mời thăm Nhà Trắng, Bộ Quốc phòng Mỹ, theo dõi một phiên điều trần tại Trụ sở Quốc hội Mỹ.

Ân cần trên mức thể thao?

Tín hiệu phía Mỹ đưa ra rõ ràng.

Trận đấu cuối cùng giữa đội bóng trẻ Hà Nội và đội tuyển các trường đại học bang Connecticut được ghi dấu bằng việc Quốc kỳ và Quốc ca CHXHCN Việt Nam được cử hành trên sân vận động.

Một nghi thức chỉ dành cho cấp đội tuyển quốc gia đại diện cho mỗi nước trong các giải đấu quan trọng chính thức.

Bản quyền hình ảnh CAOPHONGPHAM@YMAIL.COM
Image caption Nguyễn Công Tuấn trước Tòa Bạch Ốc năm 1991

Mỹ gián tiếp qua cử chỉ đó gửi thông điệp không thể hiểu sai về việc công nhận chính thức bộ mặt mới của nước Việt Nam thống nhất.

Tiếp theo hoạt động 'Ngoại giao bóng đá', tổng thống George H.W. Bush đẩy tiến trình tiến lại gần nhau bằng sáng kiến đơn phương đưa ra 'lộ trình' bình thường hoá. Mỹ bãi bỏ quy định hạn chế đi lại trong bán kính 25 dặm với nhân viên ngoại giao Việt Nam tại LHQ. Người Mỹ được đi thăm Việt Nam theo tổ chức chứ chưa được đi dưới danh nghĩa cá nhân.

Ký ức về thời miền Bắc chống bom Mỹ

Nhắc lại thời vào Mỹ không cần hộ chiếu

Minh Béo mãn hạn, từ Mỹ về VN

Tháng 11/1991, việc hạn chế liên lạc điện thoại được bãi bỏ. Dịch vụ điện thoại trực tuyến Việt -Mỹ được thiết lập.

Tháng 12/1991, các công ty Mỹ được phép có một số hoạt động kinh doanh ở Việt Nam.

Việt Nam chấp nhận một văn phòng của Mỹ tại Hà Nội để xử lý vấn đề POW/MIA.

Lẽ ra, tiến trình bãi bỏ cấm vận và bình thường hoá diễn ra nhanh hơn.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Phi công của hải quân Hoa Kỳ, John McCain dẫn đầu nhóm tù binh Mỹ được Bắc Việt Nam thả ra ngày 14/03/1973

Song việc Bill Cliton thắng cử, một người từng trốn quân dịch trong chiến tranh Việt Nam lên làm tổng thống đã làm chững lại lộ trình của người tiền nhiệm George Bush.

Thượng nghị sĩ Cộng Hòa John McCain, người được ông Nguyễn Công Tuấn kể là có một tượng đài 'giặc lái Mac can' bên hồ Trúc Bạch khi tiếp xúc năm 1991 tại quốc hội Mỹ đóng một vai trò rất lớn từ đầu đến cuối trong lộ trình Mỹ -Việt.

Ngày bắt đầu trước phi vụ ném boom thứ 23 xuống Bắc Việt Nam, một người bạn đã vỗ vai John McCain và nói "Cẩn thận nhé John, sẽ rất nóng. Không vui vẻ gì đâu, hôm nay chúng ta sẽ mất một vài máy bay đấy."

John McCain đã cười và đáp lại hoàn toàn tự tin 'sẽ chẳng có chuyện gì '.

Sáu năm sau ông mới gặp lại người bạn trên hàng không mẫu hạm USS Oriskany.

McCain đã không trả thù những người đã đánh đập ông và bắt phải ký vào bản tự thú bằng việc quay lưng lại với Việt Nam.

Sát cánh với cựu chiến binh, đồng là thượng nghị sĩ John Kerry ông đã góp phần không nhỏ xóa bỏ mặc cảm cho tổng thống Đảng Dân chủ để hoàn thành việc xóa bỏ cấm vận và thiết lập chính thức bang giao với Việt Nam.

Lá phiếu của John McCain III cũng tước tham vọng của tổng thống đương nhiệm Donald Trump muốn xóa bỏ thành quả Obamacare của người tiền nhiệm.

Lịch sử Việt nam ghi nhận ba John.

John F Kennedy người mở đầu với "biên giới của thế giới tự do kéo dài từ Alaska đến vĩ tuyến 17".

John Sidney McCain III và John Kerry, tâm tính của con nhà võ đã đặt cái tôi dưới quyền lợi đất nước, góp phần hàn gắn quan hệ giữa hai cựu thù.

Những người Việt Nam cũng không nghĩ rằng họ có một người bạn như thế.

Năm 1991, Việt Nam đã thắng Mỹ về bóng đá ngay trên đất Mỹ.

Có nên chăng kỷ niệm việc thiết lập quan hệ ngoại giao Mỹ-Việt bằng một trận đấu đi về giữa hai cấp độ đội tuyển quốc gia mà bài hát của Văn Cao 'Đoàn quân Việt nam đi…' sẽ gợi nhớ lại buổi đầu cầm tay nhau ấy.

Bóng đá Việt Nam tụt lại sau ngoại giao

Image caption Ông Nguyễn Công Tuấn là một trong số cầu thủ bóng đá đầu tiên từ nước Việt Nam thời xã hội chủ nghĩa sau 1975 được sang thi đấu ở Hoa Kỳ

Buổi đầu trao miếng trầu cay têm hình cánh phượng trong trái bóng đá.

Hiện nay, quan hệ Mỹ - Việt đã tiến rất xa, và tuần này, Tổng thống Donald Trump đến Đà Nẵng và Hà Nội, một chỉ dấu của quan hệ không còn là cựu thù.

Nhưng còn về bóng đá thì sao? Đội tuyển Việt Nam hiện nay có thể chơi sòng phẳng với đội tuyển Mỹ không?

Ông Nguyễn Công Tuấn nhận xét:

"Bóng đá Việt Nam bây giờ không nên so sánh với các châu lục. Ở Đông Nam Á còn chưa đâu vào đâu. Tôi nói thật, Mỹ để tâm làm gì, là được. Họ có kinh tế, con người, quyết tâm. Bóng đá Việt Nam bây giờ nói thật, tôi phải xem."

Ông trầm ngâm:

"Mình là chuyên nghiệp giả vờ. Khi chưa vượt qua được Thái Lan, ngợp trước họ thì cần nhìn lại. Còn đá sòng phẳng với Mỹ ?"

Nói vậy nhưng ông Tuấn lại tự hỏi, "hay tại tôi trở nên khó tính quá?"

Bài thể hiện quan điểm riêng và cách hành văn của nhà báo tự do Phạm Cao Phong, hiện sống và làm việc tại Paris.

Tin liên quan