Quan hệ tay ba Mỹ-Trung-Việt

Thương xá Phước Lộc Thọ
Image caption Không phải ai ở quận Cam, California cũng quan tâm đến chuyện Biển Đông

Tranh chấp giữa hải quân Hoa Kỳ và Trung Quốc ở Biển Đông gây xôn xao tại Việt Nam, nhưng người Việt ở quận Cam, California không quan tâm lắm.

Sự thờ ơ của họ không phải do lỗi của báo chí. Cả ba nhật báo tiếng Việt tại địa phương đều chú trọng bản tin này.

Tờ Người Việt cùng một lúc chạy hai hàng tít gần giống hệt nhau trên trang nhất, một hàng tít lớn "Ngũ Giác Đài: Tàu Trung Quốc quấy phá chiếm hạm Hoa Kỳ ở biển Đông," và một hàng tít nằm trên trang nhất và dẫn vào một trang trong, đăng lại tin của đài RFA, "Tàu Trung Quốc gây hấn tàu Hoa Kỳ tại Biển Đông."

Tờ Viễn Đông đăng một tấm hình lớn giữa trang nhất với hàng chữ "Tàu Trung Cộng suýt đụng tàu Mỹ." Tờ Việt Báo ngày hôm sau đăng ngay trang nhất một bài xã luận của cựu dân biểu Vi Anh với tựa đề "TC (Trung Cộng) nắn gân TT Obama."

Trên mạng, trang diễn đàn vietland.net tung một tít lớn với tên địa danh Việt Nam, có lẽ để người ta chú ý hơn: "Tàu Hoa Kỳ Ngoài Khơi Đà Nẵng Bị Tàu Trung Quốc Làm Khó Dễ."

Tin này được nhiều người chuyền tay nhau qua email, nhưng ở California, số đông vẫn thờ ơ.

Qua tìm hiểu, ngoài những người làm báo, hầu hết những người khác đều có biết chuyện này nhưng không quan tâm.

Hỏi đến, thì nói, nhưng để tự nhiên, người ta sẽ nêu những vấn đề khác - kinh tế California, giá nhà đang giảm, mỏ bô-xít Việt Nam, v.v.

Điều này có phần nào thông cảm được. Chuyện tranh chấp giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, đối với khá nhiều người Việt Nam, dường như nằm ngoài tầm chú ý và hiểu biết của người bình dân.

Mấu chốt của quan hệ

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là người ta hoàn toàn không biết gì cả.

Hầu hết người Việt Nam tại đây, khi được hỏi về quan hệ Hoa Kỳ với Trung Quốc, đều nắm được yếu tố mấu chốt trong mối quan hệ này là vị thế của Việt Nam giữa hai nước lớn.

Kỹ sư Hà Tường Hạnh ở San Jose có thể xem như là tiểu biểu cho một người cũng có theo dõi tin tức và cũng có tầm quan tâm trung bình, không cao không thấp, đối với các vấn đề chính trị.

Ông phát biểu, "Tôi có thấy tin tàu chiến Trung Quốc với tàu chiến Mỹ ở Biển Đông, nhưng không biết rõ lắm."

Ông thú nhận là mặc dù trên báo chí và Internet có rất nhiều tin tức, ông "mới đọc có một tin" và "không biết chuyện đó nghiêm trọng cỡ nào."

Giáo sư Nguyễn Võ Thu Hương, một nhà nghiên cứu về toàn cầu hóa, tác giả cuốn "The Ironies of Freedom: Sex, Culture, and Neoliberal Governance in Vietnam", miêu tả thái độ của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc là "một người cộng sự làm ăn cần phải canh chừng."

Vụ giằng co giữa Biển Đông, đối với Giáo sư Thu Hương, là dấu hiệu Trung Quốc đang bắt đầu thử nghiệm đi ra khỏi khái niệm mà cô gọi là "nhu quyền hay tiếng Anh là soft power."

Tuy nhiên bà tin này nay những biến cố Trường Sa, hoặc những cuộc gây hấn của Hải Quân Trung Quốc đối với tàu USNS Impeccable của Hải Quân Mỹ phía nam đảo Hải Nam gần đây "cho thấy sự tự tin và thái độ hung hãn hơn ở phía Trung Quốc."

Theo giáo sư Thu Hương, thái độ mới của Trung Quốc "có lẽ là do áp lực của một số thành phần quân đội hoặc các khuynh hướng chủ nghĩa dân tộc."

Bà cũng nói Trung Quốc đặc biệt lo ngại ảnh hưởng của Hoa Kỳ tại Đông Nam Á vì quyền lợi cụ thể cũng như vì ý thức hệ và hai điều này mang tính hỗ tương.

Về ý thức hệ, Trung Quốc gần đây rất cứng rắn trong việc từ chối áp lực các nhà nước khác phải tôn trọng nhân quyền (thí dụ Miến Điện trong cuộc cứu trợ bão lụt, và Sudan trong vấn đề Darfur), và từ chối những áp lực thế giới về hành vi đàn áp của Trung Quốc tại Tây Tạng.

Image caption Trung Quốc coi đường chấm đỏ là những gì họ tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông

Quyền lợi quốc gia

Giáo sư Thu Hương cho rằng "Việt Nam chắc chắn phải lo ngại, nhìn từ góc độ vẹn toàn lãnh thổ và quyền lợi theo chủ thuyết quốc gia dân tộc."

"Có hai vấn đề chính," giáo sư nói. "Thứ nhất là Việt Nam cần tài nguyên khai thác từ biển Đông, chính xác là dầu hỏa đã nhiều lần ký hợp đồng khai thác với các công ty như British Petroleum, hay Exxon Mobil.

Theo bà, thật ra, vấn đề kinh tế này có thể giải quyết bằng cách hợp tác khai thác tài nguyên cùng các nước đang giành chủ quyền khu vực Biển Đông này như Trung Quốc và các nước Đông Nam Á.

"Nhưng vấn đề thứ hai là nhiều thành phần ở Trung Quốc có vẻ không thỏa mãn với giải pháp này. Hình như họ muốn biểu dương khả năng khống chế của một nước lớn, chuẩn bị cho địa vị siêu cường của họ trong tương lai gần."

Với vị thế của mình trong khu vực, Việt Nam đang phải đi dây giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, như nhận xét của hầu hết người Việt Nam tại California.

Không những thế, theo Giáo sư Thu Hương "có lẽ Việt Nam cứ phải đi dây giữa Mỹ và Trung Quốc. Cho đến khi chúng ta có thể thay đổi cách tổ chức chính trị dựa trên đơn vị quốc gia dân tộc trong một hệ thống quốc gia không bình đẳng trên thế giới, thì tôi không thấy cách nào khác hơn."

Bà tin rằng với Trung Quốc thì khác, Trung Quốc "sẽ tiếp tục áp lực Việt Nam để xét nghiệm tầm ảnh hưởng kinh tế - chính trị của họ."

Nhiều người Việt tại California cho rằng Việt Nam đang có khuynh hướng muốn thân thiện với Mỹ.

Kỹ sư Hà Tường Hạnh nói, "theo tôi phỏng đoán thôi thì Việt Nam có lẽ thiên về Mỹ hơn, nhưng gần đây mấy tổng thống Mỹ không quan tâm lắm đến vấn đề đối ngoại nên Việt Nam có muốn đi dây hay thiên với Mỹ gì thì cũng không được Mỹ để ý lắm."

Ngược lại, Giáo sư Thu Hương nhắc rằng đừng nên quên rằng mô hình độc quyền chính trị đi kèm kinh tế thị truờng tân tự do của Việt Nam cần một chỗ dựa ý thức hệ như của Trung Quốc.

Mời quý vị bấm vào đây để gửi phản hồi về bài viết.