Một người 'thiệt tình'

Cựu Thủ tướng Võ Văn Kiệt
Image caption Ông Võ Văn Kiệt là nhân vật có sức lôi cuốn mạnh

Những năm đầu sau 1975, trong lớp lãnh tụ cộng sản của chế độ hiện ra từ chiến tranh, ông Võ văn Kiệt là người có sức hút công chúng mạnh.

Hình ảnh của ông gắn liền với những cuộc vận động quần chúng lớn ở Sài Gòn. Khi nhớ lại, ngày nay nhiều người vẫn còn nói: Ông Kiệt nói hay, nói có cảm tình!

Đời riêng và dư luận

Theo thông lệ, những nhân vật ở hàng lãnh tụ cộng sản của Việt nam đều có đời sống riêng rất kín đáo. Dư luận biết rất ít thông tin đời riêng của họ, và theo thời gian mặc nhiên phải hiểu đó là cách bảo mật đặc trưng.

Những gì diễn ra ngoài công việc chức trách của các lãnh tụ thường được công chúng biết tới qua kênh truyền khẩu và có tính giai thoại nhiều màu sắc, gia vị nhưng xa sự thật.

Khác với cách những nhân vật chính trị được soi mói ngóc ngách đời sống riêng ở chế độ dân chủ, công chúng không có gốc gác cộng sản dù quí ông Kiệt nhưng hầu như không thể biết nhiều về đời sống riêng của ông, trừ những dòng lý lịch trích ngang khô cứng in trên các tờ rơi bầu cử.

Và trong nhiều cánh cửa mở ra để có một xã hội dễ thở hơn, có cánh cửa mở về phía hình ảnh các vị phu nhân.

Chuyện ông là vị thủ tướng VN đầu tiên đưa phu nhân đi công du nước ngoài, một nghi thức ngoại giao quốc tế bình thường mà phải chờ đến quyết đoán xé rào của ông mới dần trở thành một lễ tiết quốc gia tự nhiên.

Cho tới lúc ông qua đời, người thường dân mới được biết quá khứ bi kịch gia đình của ông trong chiến tranh, biết tên người vợ đầu tiên, và số phận của những người con trong bối cảnh ác nghiệt của chiến tranh và khắc nghiệt riêng trong hoàn cảnh lãnh tụ của ông. Và những câu chuyện sự thật về đời riêng nhiều cảm xúc này phần lớn phát xuất từ các trang web, blog độc lập.

Image caption Cho tới khi ông qua đời, người ta mới biết về quá khứ bi kịch gia đình của ông

Hôm chúng tôi có dịp đi viếng mộ Kinh Lượt Sứ Phan Thanh Giản ở huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Người cháu đời thứ 6 của vị hiền thần đã nói, nói bằng giọng thì thầm: " Nhà thờ được tươm tất như hôm nay là nhờ cụ Võ Văn Kiệt giúp. Tôi nhớ cụ Kiệt đứng lặng người rất lâu khi nhìn cảnh cũ nát của nhà thờ."

Nếu khăng khăng cho rằng những cử chỉ chi tiết, những câu chuyện nhỏ của một lãnh đạo cộng sản chỉ nhằm làm tư liệu cho các phương tiện thông tin tuyên truyền cho thể chế, vậy thì đời sống thật của một người lãnh tụ ở đâu!

Khi một người bị bó trong nhiệm vụ và những qui chế chức trách, thì phải chăng bản thân họ và gia đình họ phải chôn những hành động và cảm xúc thật của mình vào phần u khuất.

Trường hợp cựu tổng thống Nam Hàn tự tử vì nhục nhã do tai tiếng tham nhũng, nhưng nhiều người cho rằng ông Roh-Moo-Hyun đã không bảo vệ được danh dự của mình và gia đình mới là lý do chính dẫn tới hành động huỷ hoại bản thân, để mai ra minh chứng cho đời sống cá nhân của một người không còn quyền lực.

Dù không thể có cái chết biểu tượng như cựu tổng thống Nam Hàn, dư luận Việt Nam vẫn hướng tới đòi hỏi phải minh bạch đời tư mỗi cá nhân nắm vận mệnh đất nước để tránh cực đoan trong phán xét và ca ngợi.

"Thấy ông là người thiệt tình"

Trong ngày giỗ đầu của ông Võ Văn Kiệt, với đa số người Việt Nam, ngày này đơn giản chỉ là dịp ôn lại những gì đáng nhớ chớ không phải đo lường cơ nghiệp.

Chuyện ông vượt qua hàng rào lý lịch để lấy con gái một địa chủ cũng được xem là có gốc "cưới" kinh tế thị trường. Chuyện sinh thời ông có nguyện vọng tro cốt mình về vĩnh hằng với mối tình lớn ở khúc sông nơi chiếc phà bị đánh bom. Chuyện không muốn lấy tên mình đặt tên đường, hoặc đời thường hết mức là muốn ly dị với người bạn đời chắp nối...

Được biết người thân của ông vẫn còn giữ lá đơn ly hôn nạp tòa đầu năm 2008. Người từng đứng đầu quốc gia, như mọi người đàn ông khác trong hoàn cảnh của ông, khẩn thiết đề nghị tòa "cho tôi ly hôn để tôi được thanh thản giành thời gian còn lại cho tâm nguyện làm được những gì có ích cho dân cho nước".

Những câu chuyện về ông nho nhỏ như vậy được kể nhiều trong giới bình dân.

Một người Sài Gòn kém ông chừng chục tuổi nói. " Tôi chịu cách nói của ông Kiệt về chuyện kỷ niệm ngày 30/4: Có hàng triệu người vui thì cũng có hàng triệu người buồn. Nhiều người ngờ lãnh tụ làm cái gì cũng có ý chính trị. Tới khi tôi biết thêm nhiều chuyện về đời thường của ông tôi mới thấy ông thiệt tình."

Nếu lịch sử chế độ không mở cửa cho phần thật nhất-đời thật- các nhân vật của chế độ, thì không thể có ánh sáng tôn vinh cũng như cứu chuộc phần khuyết và phần bồi của mỗi sự nghiệp cá nhân.

Dù vận mệnh tương lai quốc gia trong tay người cộng sản hay chuyển sang thể chế dân chủ thì công chúng vẫn muốn có lãnh đạo với giá trị di sản cuối đời như tinh thần ông Võ Văn Kiệt đã tạo dựng. Những phẩm cách lớn chính từ chối chôn chặt sự nghiệp cá nhân trong tháp ngà giáo điều.

Không chỉ về đời tư, nhiều người tin vào cuối đời ông Kiệt cô đơn bởi chủ kiến ý thức cùng tầm nhìn đột phá về vận mệnh quốc gia. Và sự cô đơn đó của ông cũng chính là nguồn cảm xúc mà công chúng luôn chia sẻ.

Tin liên quan